Η μοναξιά δεν είναι πια μόνο κοινωνικό φαινόμενο. Είναι αγορά. Από εφαρμογές που φέρνουν αγνώστους στο ίδιο τραπέζι μέχρι πολυτελείς λέσχες μελών, το «ανήκειν» μετατρέπεται σε προϊόν.
Κάθε Τετάρτη βράδυ, έξι άγνωστοι κάθονται σε ένα τραπέζι εστιατορίου στην Αθήνα. Κανείς τους δεν έχει επιλέξει τους συνδαιτημόνες του. Ένας αλγόριθμος τους συγκέντρωσε εκεί, βασισμένος σε χαρακτηριστικά προσωπικότητας που αποκάλυψαν στο κινητό τους. Πληρώνουν 10-15 ευρώ για τη θέση, και μετά το φαγητό τους. Αυτό είναι το Timeleft, μια εφαρμογή που δραστηριοποιείται σε 200 πόλεις παγκοσμίως και έχει βρει στην Αθήνα πρόσφορο έδαφος.
Η λογική της εφαρμογής είναι απλή έως αφοπλιστική: αφαίρεσε το «κοινωνικό ρίσκο» από τη γνωριμία. Εσύ απλώς εμφανίσου. Το ότι αυτό λειτουργεί, και μάλιστα καλά, λέει κάτι πολύ συγκεκριμένο για την εποχή μας.
Η μοναξιά ως επενδυτική ευκαιρία
Η μοναξιά έχει γίνει αγορά και μάλιστα μια από τις πιο δυναμικές επενδυτικές ευκαιρίες του αιώνα. Δεν είναι μεταφορά. Είναι αριθμοί. Η παγκόσμια αγορά co-living, της οργανωμένης συγκατοίκησης με κοινόχρηστες υποδομές και «επιμελημένη» κοινότητα, αποτιμήθηκε φέτος σε σχεδόν 9 δισεκατομμύρια δολάρια. Στα 31 δισ. αναμένεται να φτάσει μέχρι το 2034. Οι ιδιωτικές λέσχες μελών, που ξαναβρήκαν τον λόγο ύπαρξής τους ως «τρίτος χώρος» ανάμεσα στο σπίτι και το γραφείο, αντιπροσωπεύουν ήδη κλάδο 31,7 δισ. δολαρίων.
Η τιμολόγηση του «ανήκειν»: Από το Λονδίνο στην Αθήνα
Σε παγκόσμιο επίπεδο, το πρότυπο αυτής της τάσης παραμένει το Soho House. Με πάνω από 50 τοποθεσίες παγκοσμίως και μια λίστα αναμονής που ξεπερνά τα 100.000 άτομα, η λέσχη αυτή απέδειξε ότι οι άνθρωποι είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν χιλιάδες ευρώ ετησίως όχι για το φαγητό, αλλά για την εγγύηση ότι θα περιβάλλονται από «ομοίους» τους.
Στην Αθήνα, η τάση αυτή μετουσιώνεται πλέον σε χώρους όπως το φουαγιέ της Στέγης ή το Impact Hub, που λειτουργούν ως άτυπα κέντρα δικτύωσης, αλλά κυρίως στις νέες premium οικιστικές αναπτύξεις στο κέντρο της πόλης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το Vibe στο Παγκράτι ή οι αναπλάσεις της Prosperity, όπου το real estate δεν πουλάει πλέον τετραγωνικά μέτρα, αλλά πρόσβαση σε roof gardens, κοινόχρηστα γυμναστήρια και προγραμματισμένες κοινωνικές εκδηλώσεις για τους ενοίκους. Η ετήσια «συνδρομή» είναι ενσωματωμένη στο ενοίκιο, το οποίο συχνά είναι 40% πάνω από το μέσο όρο της γειτονιάς. Κανείς δεν πληρώνει αυτά τα ποσά για έναν τοίχο. Πληρώνει για να μην είναι μόνος μέσα σε αυτόν.
Τέταρτοι στην ΕΕ, παρά τις παρέες
Το παράδοξο της εποχής μας είναι καλά τεκμηριωμένο: η Ελλάδα, με τη μεσογειακή παράδοση της κοινωνικότητας, βρίσκεται στις χώρες με τα υψηλότερα ποσοστά μοναξιάς στην ΕΕ. Σύμφωνα με την έρευνα EU Loneliness Survey, η χώρα κατατάσσεται τέταρτη, πίσω μόνο από την Ιρλανδία, το Λουξεμβούργο και τη Βουλγαρία. Περίπου 15% των Ελλήνων δηλώνει ότι αισθάνεται μόνο «τις περισσότερες ή όλες τις ώρες», έναντι 13% που είναι ο μέσος ευρωπαϊκός όρος.
Το κόστος αυτής της κατάστασης δεν είναι μόνο συναισθηματικό. Η ψυχολόγος Julianne Holt-Lunstad έχει δείξει ότι η χρόνια κοινωνική απομόνωση αυξάνει τον κίνδυνο πρόωρου θανάτου κατά ποσοστό αντίστοιχο με το κάπνισμα 15 τσιγάρων την ημέρα. Στην Ελλάδα, το οικονομικό αποτύπωμα είναι ορατό: μόνο τα κατάγματα ευθραυστότητας σε ηλικιωμένους που ζουν μόνοι κοστίζουν ένα δισεκατομμύριο ευρώ τον χρόνο στο σύστημα υγείας.
Η παγίδα της συνδρομητικής φιλίας
Το ερώτημα που μένει ανοιχτό δεν είναι αν η αγορά μπορεί να «λύσει» τη μοναξιά. Δεν μπορεί, προφανώς. Είναι αν αυτό που προσφέρει έχει πραγματική αξία ή αν απλώς αντλεί κέρδος από μια ανάγκη χωρίς να την αντιμετωπίζει. Στη Νέα Υόρκη, η λέσχη Zero Bond (με ετήσια συνδρομή που ξεκινά από τα 2.500 δολάρια και φτάνει στα 5.000 δολάρια,) απαιτεί ακόμη και συστατικές επιστολές. Στην Ελλάδα, το μοντέλο του Greek Village Cohousing στη Λακωνία επιχειρεί μια διαφορετική προσέγγιση: μια κοινότητα 35 σπιτιών με κοινή κουζίνα και κήπους, όπου η είσοδος όμως απαιτεί κεφάλαια έως 650.000 ευρώ. Η κριτική είναι δίκαιη: αν η σύνδεση κοστίζει, αυτοί που την έχουν ανάγκη περισσότερο οι οικονομικά ευάλωτοι, οι περιθωριοποιημένοι, μένουν εκτός. Η αγορά δεν αντικαθιστά τη δημόσια βιβλιοθήκη, την πλατεία, τον σύλλογο γειτονιάς. Αυτά τα «αγαθά» δεν έχουν subscription model.
Η χαμένη ευκαιρία του δημόσιου χώρου
Το πραγματικό διακύβευμα για πόλεις όπως η Αθήνα βρίσκεται στις μεγάλες αστικές παρεμβάσεις, όπως η ανάπλαση του Βοτανικού ή η αξιοποίηση των πρώην στρατοπέδων στη Θεσσαλονίκη (π.χ. Παύλου Μελά). Αυτά τα έργα, με προϋπολογισμούς εκατοντάδων εκατομμυρίων, θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως υποδομές κοινωνικότητας για το ευρύ κοινό. Ο κίνδυνος όμως παραμένει: αν οι δημόσιοι χώροι σχεδιαστούν αποκλειστικά με όρους εμπορικής εκμετάλλευσης, θα καταλήξουν να είναι “premium περιβάλλοντα” για λίγους, όπου η παρουσία προϋποθέτει κατανάλωση. Η διαφορά θα κριθεί από πολιτικές επιλογές που γίνονται αθόρυβα, πολύ πριν τα εγκαίνια.
Στο μεταξύ, κάθε Τετάρτη, έξι άγνωστοι κάθονται σε ένα τραπέζι. Και για δύο ώρες πληρώνουν για κάτι που κάποτε ήταν αυτονόητο.
Eισαγωγική φωτογραφία: Getty Images / Ideal Image