Στις 18 Νοεμβρίου, ο οίκος Bonhams παρουσιάζει στο Παρίσι μια δημοπρασία που αποτυπώνει τη διεθνή απήχηση και τις διαφορετικές όψεις της ελληνικής τέχνης.
Η ελληνική τέχνη επιστρέφει στο Παρίσι με μια δημοπρασία που συγκεντρώνει ορισμένα από τα σημαντικότερα ονόματα της νεότερης καλλιτεχνικής ιστορίας της χώρας. Στις 18 Νοεμβρίου, ο διεθνής οίκος Bonhams, σε συνεργασία με την αθηναϊκή Art Expertise, διοργανώνει το φθινοπωρινό “Greek Sale” παρουσιάζοντας 186 έργα από τα τέλη του 19ου αιώνα έως τη σύγχρονη εποχή. Πρόκειται για μια δημοπρασία με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους συλλέκτες, όχι μόνο λόγω των υψηλών εκτιμήσεων, αλλά και επειδή συνδυάζει έργα ιστορικής σημασίας με δημιουργίες καλλιτεχνών που εξακολουθούν να προσελκύουν τη διεθνή αγορά. Ο Παρθένης, ο Πανταζής, ο Κόντογλου, ο Θεόφιλος, ο Τσαρούχης και ο Ακριθάκης συνθέτουν μια διαδρομή από τον ιμπρεσιονισμό και τον μοντερνισμό μέχρι τη λαϊκή ζωγραφική και τη μεταπολεμική πρωτοπορία.
Το έργο των 350.000 ευρώ
Στην κορυφή της δημοπρασίας βρίσκεται ο «Ευαγγελισμός» (L’Annonciation) του Κωνσταντίνου Παρθένη, με εκτίμηση 250.000 έως 350.000 ευρώ. Το έργο συνδυάζει τη βυζαντινή εικονογραφία με τον ευρωπαϊκό συμβολισμό και τις αναζητήσεις του μοντερνισμού, χαρακτηριστικά που καθιέρωσαν τον Παρθένη ως μία από τις καθοριστικές μορφές της νεοελληνικής ζωγραφικής. Η Παναγία και ο Αρχάγγελος Γαβριήλ παρουσιάζονται σε μια ατμόσφαιρα σχεδόν ονειρική, με διάφανα χρώματα και έντονη πνευματικότητα. Ιδιαίτερη σημασία έχει η λύρα που κρατά ο Γαβριήλ αντί για τον παραδοσιακό κρίνο, μια εικονογραφική επιλογή που συνδέει τη χριστιανική παράδοση με την αρχαία Ελλάδα.
«Έργα τέτοιου επιπέδου και σημασίας σπάνια εμφανίζονται στην αγορά», επισημαίνει η Τερψιχόρη Αγγελοπούλου, διευθύντρια της Art Expertise στην Αθήνα. Όπως εξηγεί, ο πίνακας αποτυπώνει τη φιλοδοξία του Παρθένη να συμφιλιώσει το σύγχρονο ευρωπαϊκό πνεύμα με τις διαχρονικές παραδόσεις της Ελλάδας.
Εξίσου σημαντική είναι η παρουσία του Περικλή Πανταζή, με τον πίνακα “Le phare de Marseille” («Ο φάρος της Μασσαλίας»), που χρονολογείται γύρω στο 1881 και εκτιμάται μεταξύ 100.000 και 150.000 ευρώ. Το έργο είχε παρουσιαστεί στο Salon d’Anvers το 1882, την ίδια χρονιά που εκτέθηκε εκεί και το περίφημο «Μπαρ στα Φολί Μπερζέρ» του Εντουάρ Μανέ. Με το ιδιαίτερο φως και τις χρωματικές του διαβαθμίσεις, καταγράφει τη μετάβαση του Πανταζή από τον ρεαλισμό σε μια πιο ελεύθερη, ιμπρεσιονιστική ζωγραφική.
Στην ίδια κατηγορία εκτιμήσεων, από 100.000 έως 150.000 ευρώ, βρίσκεται και η «Βάπτιση» του Φώτη Κόντογλου, έργο του 1923. Δημιουργήθηκε λίγο μετά την επίσκεψη του καλλιτέχνη στο Άγιον Όρος και θεωρείται σημαντικός σταθμός στη διαμόρφωση της προσωπικής του εικαστικής γλώσσας, με αναφορές στη βυζαντινή τέχνη και στις μνήμες της Μικράς Ασίας. Έχει παρουσιαστεί σε σημαντικές εκθέσεις, μεταξύ άλλων και στο Ίδρυμα Γουλανδρή το 2022.
Από τον Θεόφιλο στον Ακριθάκη
Ιδιαίτερη θέση στη δημοπρασία κατέχει μια ομάδα έργων του Θεόφιλου Χατζημιχαήλ. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει η «Ανατολή», με εκτίμηση 60.000 έως 80.000 ευρώ, μια αλληγορική σύνθεση στην οποία ο ανατέλλων ήλιος συνυπάρχει με τη γυναικεία μορφή μιας αρχαιοελληνικής κόρης. Το «Χωριό στη Λέσβο», με εκτίμηση 40.000 έως 60.000 ευρώ, παρουσιάζει σκηνές της αγροτικής ζωής του νησιού.
Ο Γιάννης Τσαρούχης εκπροσωπείται με το “Jeune homme” (Ο Νέος), εκτιμώμενο μεταξύ 70.000 και 90.000 ευρώ, ενώ ο Αλέξης Ακριθάκης συμμετέχει με δύο έργα. Το “Quatre histoires” εκτιμάται στις 40.000 έως 60.000 ευρώ, ενώ το πρόσφατα επανεντοπισμένο “Μίλα σύμφωνα με την τρέλα που σ’ έχει συνεπάρει”»”” (Rede in dem irrsinn der dich befallen hat), που είχε παρουσιαστεί σε έκθεσή του στο Βερολίνο το 1969, αναμένεται να κινηθεί μεταξύ 100.000 και 150.000 ευρώ. Η επιλογή των έργων επιτρέπει στους συλλέκτες να κινηθούν ανάμεσα σε διαφορετικές περιόδους και καλλιτεχνικές κατευθύνσεις. Παράλληλα, οι τιμές εκκίνησης των εκτιμήσεων προσφέρουν μια εικόνα της αποτίμησης σημαντικών δημιουργών στη δευτερογενή αγορά, χωρίς βέβαια να προδικάζουν τα τελικά ποσά που θα επιτευχθούν.
Η γυναικεία παρουσία και το ενδιαφέρον των συλλεκτών
Ξεχωριστή ενότητα είναι αφιερωμένη στις Ελληνίδες καλλιτέχνιδες, αναδεικνύοντας μια πλευρά της εγχώριας εικαστικής παραγωγής που αποκτά αυξανόμενη προσοχή από ιστορικούς τέχνης και συλλέκτες. Ανάμεσα στα έργα που θα δημοπρατηθούν είναι το χάλκινο γλυπτό “Mademoiselle” της Σοφίας Βάρη, με εκτίμηση 35.000 έως 50.000 ευρώ, καθώς και το “Calligraphy I” της Χρύσας, έργο του 1977 με ακρυλικά και μεικτή τεχνική, που εκτιμάται μεταξύ 12.000 και 18.000 ευρώ.
Η παρουσία τους έχει ιδιαίτερη σημασία σε μια αγορά όπου η αναγνώριση των γυναικών δημιουργών υπήρξε ιστορικά άνιση. Το αν αυτή η αυξανόμενη προσοχή θα μεταφραστεί και σε υψηλότερες τιμές θα φανεί στην αίθουσα της δημοπρασίας. Για τους συλλέκτες, άλλωστε, η σημασία μιας τέτοιας διοργάνωσης δεν εξαντλείται στις εντυπωσιακές εκτιμήσεις. Η προέλευση, η σπανιότητα, η κατάσταση διατήρησης και η εκθεσιακή ιστορία κάθε έργου παραμένουν κρίσιμοι παράγοντες για την αποτίμησή του. Οι τιμές που ανακοινώνει ο οίκος αποτελούν εκτιμήσεις πριν από τη δημοπρασία και όχι εγγυημένες αξίες μεταπώλησης.
Το “Greek Sale” προσφέρει, πάντως, μια συγκεντρωμένη εικόνα της νεοελληνικής τέχνης σε μια διεθνή αγορά, όπου η αναγνωρισιμότητα ενός καλλιτέχνη, η ιστορική σημασία του έργου και η ζήτηση από ιδιώτες συλλέκτες συναντώνται σε μια συγκεκριμένη στιγμή.
*Η δημοπρασία θα πραγματοποιηθεί στις 18 Νοεμβρίου 2026, στον οίκο Bonhams στο Παρίσι. Προηγουμένως, το σύνολο των έργων θα παρουσιαστεί στην Αθήνα, στη λεωφόρο Αμαλίας 36, από τις 2-4 Νοεμβρίου.
Εισαγωγική φωτογραφία: “Ανατολή” του Θεόφιλου Χατζημιχαήλ