Δομή, αποφάσεις και έλεγχος σε μηχανισμό που διαχειρίζεται δισεκατομμύρια.
Όταν μια οικογένεια συγκεντρώνει σημαντικό πλούτο, το βασικό ερώτημα δεν είναι το πού θα τα επενδύσει, αλλά το πώς θα το κάνει. Δηλαδή ποιος θα αποφασίσει, πόσα χρήματα θα επενδυθούν, πόσα θα μείνουν για αποθεματικό, πόσα για τα έξοδα των μελών κτλ. Το «κοινό ταμείο» τις περισσότερες φορές δεν λειτουργεί με προσωπικές αποφάσεις ή αποσπασματικές κινήσεις. Χρειάζεται δομή, κανόνες και ανθρώπους που θα διαχειρίζονται το σύνολο με ενιαία στρατηγική.
Εκεί εμφανίζεται το family office. Μια οργανωμένη διαδικασία, δηλαδή, μέσω της οποίας μια οικογένεια μετατρέπει την περιουσία της σε ένα ενιαίο επενδυτικό σχήμα. Δεν πρόκειται απλώς για διαχείριση χρημάτων, αλλά για έναν μηχανισμό που συνδυάζει επενδύσεις, έλεγχο και διακυβέρνηση, με στόχο όχι μόνο την απόδοση, αλλά και τη διατήρηση της συνοχής ανάμεσα στα μέλη που τη μοιράζονται.
Η βασική δομή ενός τυπικού family office
Η υποδομή χωρίζεται συνήθως σε δύο επίπεδα. Από τη μία βρίσκεται η οικογένεια, είτε μέσω των ίδιων των προσώπων της (αν θέλουν να ασχοληθούν), είτε μέσω εκπροσώπων τους, νομικών και οικονομικών συμβούλων. Από την άλλη βρίσκεται η επαγγελματική ομάδα που διαχειρίζεται την περιουσία. Στην κορυφή της δεύτερης πλευράς βρίσκεται ο Chief Investment Officer, ο άνθρωπος που έχει την ευθύνη για το πού κατευθύνονται τα κεφάλαια. Δίπλα του λειτουργούν αναλυτές, νομικοί και ειδικοί στη φορολογία, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις υπάρχει και ένας Chief Financial Officer που παρακολουθεί τη συνολική εικόνα.
Η οικογένεια δεν είναι πάντα παρούσα στην καθημερινή λειτουργία. Σε πολλές περιπτώσεις δημιουργείται ένα «οικογενειακό συμβούλιο», ένα όργανο που εκπροσωπεί τα μέλη και λειτουργεί ως ενδιάμεσος μεταξύ ιδιοκτησίας και διαχείρισης. Εκεί καθορίζονται οι βασικές αρχές: πόσο ρίσκο είναι αποδεκτό, ποιο είναι το επενδυτικό ορίζοντα, ποιο μέρος της περιουσίας πρέπει να παραμένει ρευστό.
Από τη στιγμή που οριστεί αυτό το πλαίσιο, η καθημερινή λήψη αποφάσεων περνά στην επαγγελματική ομάδα. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει πλήρη αυτονομία. Αντίθετα, λειτουργεί ένα σύστημα εγκρίσεων με σαφή όρια. Ένας επενδυτικός διευθυντής μπορεί να έχει την εξουσία να τοποθετήσει, για παράδειγμα, μέχρι 5 εκατομμύρια ευρώ χωρίς επιπλέον έγκριση. Για μεγαλύτερα ποσά απαιτείται έγκριση από επιτροπή επενδύσεων. Για ακόμη μεγαλύτερες κινήσεις, το θέμα «επιστρέφει» στην οικογένεια για συζήτηση.
Η επιτροπή επενδύσεων είναι το κεντρικό όργανο
Στην επιτροπή επενδύσεων συγκεντρώνονται τα δεδομένα, παρουσιάζονται οι προτάσεις και αξιολογούνται οι κίνδυνοι. Συνήθως συμμετέχουν ο Chief Investment Officer, ανώτερα στελέχη του office και, σε αρκετές περιπτώσεις, ένας ή δύο εκπρόσωποι της οικογένειας. Οι αποφάσεις δεν είναι πάντα ομόφωνες. Η διαφωνία είναι μέρος της διαδικασίας και, σε οργανωμένα family offices, ενθαρρύνεται μέχρι ενός σημείου. Για να λειτουργήσει αυτό, υπάρχουν συγκεκριμένες διαδικασίες. Κάθε επενδυτική πρόταση συνοδεύεται από ανάλυση που περιλαμβάνει το αναμενόμενο όφελος, τα πιθανά σενάρια ζημίας και τον χρονικό ορίζοντα. Δεν αρκεί να υπάρχει υψηλή απόδοση, πρέπει να είναι ξεκάθαρο τι συμβαίνει αν τα πράγματα δεν εξελιχθούν όπως αναμένεται. Σε πολλές περιπτώσεις, ζητείται και «δεύτερη γνώμη», είτε από άλλο μέλος της ομάδας είτε από εξωτερικό συνεργάτη.
Η δυνατότητα διαφωνίας δεν είναι απεριόριστη. Αν ένα μέλος της οικογένειας επιθυμεί να επενδύσει σε κάτι που η ομάδα θεωρεί υπερβολικά ριψοκίνδυνο, υπάρχουν τρόποι να εκτονωθεί η ένταση χωρίς να διακινδυνεύσει το σύνολο της περιουσίας. Ένας από αυτούς είναι ο διαχωρισμός κεφαλαίων. Δημιουργούνται επιμέρους χαρτοφυλάκια με συγκεκριμένα όρια, μέσα στα οποία μπορεί να κινηθεί πιο ελεύθερα το κάθε μέλος. Έτσι, το ρίσκο περιορίζεται χωρίς να καταπνίγεται η πρωτοβουλία.
Σε πιο ώριμες δομές, προβλέπεται ακόμη και η έννοια του «risk budget». Ένα μέρος της περιουσίας ορίζεται εξαρχής ως κεφάλαιο υψηλότερου ρίσκου. Εκεί μπορούν να γίνουν πιο επιθετικές κινήσεις, χωρίς να επηρεάζεται ο βασικός κορμός που έχει ως στόχο τη διατήρηση του πλούτου. Με αυτόν τον τρόπο, η διαφωνία μετατρέπεται σε ελεγχόμενο πείραμα. Ένα άλλο κρίσιμο στοιχείο είναι οι ασφαλιστικές δικλείδες απέναντι στους ίδιους τους διαχειριστές. Σε ένα family office, οι επαγγελματίες της αγοράς δεν διαχειρίζονται δικά τους χρήματα, αλλά χρήματα μιας οικογένειας με μακροπρόθεσμο ορίζοντα. Αυτό δημιουργεί την ανάγκη για αυστηρό έλεγχο. Καμία απόφαση δεν εκτελείται χωρίς καταγραφή. Υπάρχουν συστήματα εσωτερικού ελέγχου, τακτικά reports και διαδικασίες αξιολόγησης απόδοσης που δεν εστιάζουν μόνο στο κέρδος, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο αυτό επιτεύχθηκε.
Oι εξωτερικοί συνεργάτες
Συχνά χρησιμοποιούνται και μεγάλα επενδυτικά ιδρύματα ή σύμβουλοι. Ένας οργανισμός όπως π.χ. η Goldman Sachs, μπορεί να προτείνει επενδυτικές ευκαιρίες ή να διαχειρίζεται μέρος του χαρτοφυλακίου. Ωστόσο, η τελική ευθύνη παραμένει στο family office. Η ανάθεση δεν σημαίνει απώλεια ελέγχου, αλλά συνοδεύεται από συμβάσεις, όρια και συνεχή παρακολούθηση.
Η λογοδοσία, όπως αποδεικνύεται, είναι συνεχής. Σε τακτά χρονικά διαστήματα, η επαγγελματική ομάδα παρουσιάζει στην οικογένεια την πορεία των επενδύσεων. Είναι διαδικασίες όπου επανεξετάζονται στρατηγικές, αναπροσαρμόζονται στόχοι και, αν χρειαστεί, αλλάζουν πρόσωπα. Η εμπιστοσύνη μεταξύ της οικογένειας και των διαχειριστών των χρημάτων της κερδίζεται μέρα με τη μέρα και δεν θεωρείται δεδομένη.
Το πιο ευαίσθητο σημείο, όπως δείχνει η ιστορία, παραμένει η μετάβαση από τη μία γενιά στην άλλη. Εκεί, οι διαδικασίες γίνονται ακόμη πιο αυστηρές. Τα νεότερα μέλη δεν αποκτούν άμεσα πλήρη έλεγχο. Εντάσσονται σταδιακά, συμμετέχουν σε επιτροπές, εκπαιδεύονται και αξιολογούνται. Σε πολλές περιπτώσεις, απαιτείται να περάσουν και από εξωτερική επαγγελματική εμπειρία πριν αποκτήσουν ουσιαστικό ρόλο.
Η λειτουργία ενός family office μοιάζει τελικά με ένα υβρίδιο. Δεν είναι ούτε πλήρως εταιρεία, ούτε κι ένα στρογγυλό τραπέζι μιας οικογένειας. Είναι ένας μηχανισμός που πρέπει να ισορροπεί ανάμεσα σε επαγγελματισμό και προσωπικές σχέσεις. Αν δεν υπήρχε, όμως, δεν θα μπορούσε να υπάρξει και η έννοια της οικογενειακής περιουσίας, όπως τη γνωρίζουμε.
Φωτογραφίες: Getty Images / Ideal Image