Όταν ο Fred Smith έπαιξε την επιβίωση της εταιρείας του στο blackjack.
Στον «Παίκτη», ένα από τα αριστουργήματα του Φίοντορ Ντοστογέφσκι, υπάρχει εκείνη η σκηνή που μοιάζει σχεδόν εξωφρενική και ακροβατεί ανάμεσα στη λογοτεχνία και στην παράνοια. Ο ήρωας φεύγει από το καζίνο έχοντας στα χέρια του μια τελευταία μάρκα. Ξαφνικά κάνει μεταβολή, επιστρέφει στο τραπέζι. Δεν έχει τίποτα να χάσει, ακριβώς γι’ αυτό παίζει σαν να έχει τα πάντα. Και, φυσικά, κερδίζει. Είναι απ’ αυτές τις σκηνές που λες ότι συμβαίνουν μόνο στη φαντασία των συγγραφέων και των σεναριογράφων. Κι όμως, συνέβη στ’ αλήθεια. Πολύ πιο κοντά μας χρονικά και υπό πιο δραματικές συνθήκες. Και σχετίζεται με την επιβίωση μιας εταιρείας που σήμερα γνωρίζει όλος ο κόσμος: της FedEx.
Πρωταγωνιστής ο ιδρυτής της
Στον πρώτο ρόλο δεν είναι κάποιος μυθιστορηματικός χαρακτήρας αλλά ο ιδρυτής της FedEx, Fred Smith, της εταιρείας που σήμερα θεωρείται συνώνυμη της παγκόσμιας μεταφοράς δεμάτων. Πριν μισό αιώνα, όμως, για την ακρίβεια το 1973 που συνέβη το περιστατικό, η FedEx δεν ήταν τίποτα από αυτά. Αποτελούσε ένα νεοσύστατο, φιλόδοξο αλλά σχεδόν καταδικασμένο εγχείρημα, που προσπαθούσε να επιβιώσει σε μια αγορά, η οποία δεν είχε ακόμη πειστεί ότι χρειαζόταν την ύπαρξή του. Η εταιρεία είχε ξεκινήσει μόλις εκείνη τη χρονιά τις επιχειρήσεις της, εφαρμόζοντας ένα μοντέλο που σήμερα θεωρείται αυτονόητο: την ταχεία μεταφορά δεμάτων μέσω ενός κεντρικού κόμβου. Τότε, όμως, το σχέδιο φαινόταν υπερβολικά ακριβό και ριψοκίνδυνο. Τα αεροπλάνα έπρεπε να πετούν άδεια σε μεγάλο βαθμό για να εξυπηρετούν το δίκτυο, το καύσιμο κόστιζε ολοένα και περισσότερο, και τα έσοδα δεν επαρκούσαν.
Κάπου εκεί, η ιστορία παίρνει την τροπή που την κάνει να μοιάζει με τη σκηνή του Ντοστογιέφσκι. Τον Οκτώβριο του 1973 η FedEx είχε σχεδόν εξαντλήσει τα διαθέσιμά της, χτυπημένη από την μεγάλη πετρελαϊκή κρίση της εποχής, η οποία είχε σηκώσει τις τιμές των καυσίμων στα ύψη. Σε έναν τραπεζικό λογαριασμό απέμεναν περίπου 5.000 δολάρια, ένα ποσό που δεν μπορούσε να καλύψει ούτε βασικά λειτουργικά έξοδα. Το σημαντικότερο πρόβλημα ήταν άμεσο και αμείλικτο: η εταιρεία χρωστούσε περίπου 24.000 δολάρια για καύσιμα. Χωρίς αυτά, τα αεροπλάνα θα έμεναν στο έδαφος. Και αν τα αεροπλάνα σταματούσαν, η εταιρεία ουσιαστικά θα εξαφανιζόταν.
Ο Smith είχε ήδη προσπαθήσει να εξασφαλίσει χρηματοδότηση. Επενδυτές είχαν απορρίψει την ιδέα του, θεωρώντας την υπερβολικά δαπανηρή και χωρίς άμεση απόδοση. Οι τράπεζες δεν ήταν διατεθειμένες να αναλάβουν το ρίσκο. Το χρονικό περιθώριο είχε εξαντληθεί. Και τότε έκανε την τρέλα: Πήρε τα τελευταία χρήματα της εταιρείας και πέταξε στο Λας Βέγκας, την πόλη του τζόγου.
Mια κίνηση απελπισίας που πέτυχε
Ο Smith δεν ήταν ένας τυχαίος επισκέπτης των καζίνο. Ήταν βαθύς γνώστης του blackjack, ενός παιχνιδιού που, σε αντίθεση με τη ρουλέτα, επιτρέπει σε έναν έμπειρο παίκτη να μειώσει το πλεονέκτημα του καζίνο. Αυτό δεν σημαίνει ότι μπορεί να εγγυηθεί τη νίκη, αλλά τουλάχιστον δεν παίζει εντελώς στα τυφλά. Είχε δοκιμάσει τις δυνάμεις του πολλές φορές, αλλά με δικά του λεφτά. Εκείνο το σαββατοκύριακο, όμως, ήξερε ότι έπαιζε την επιβίωση της εταιρείας του πάνω σε μια σειρά από φύλλα. Οι λεπτομέρειες διαφέρουν ελαφρώς ανάλογα με την πηγή, αλλά η βασική γραμμή της ιστορίας είναι σταθερή. Ο Smith μετέτρεψε περίπου 5.000 δολάρια σε περίπου 27.000. Κάποιες αφηγήσεις ανεβάζουν το ποσό ακόμη υψηλότερα, αλλά το κρίσιμο σημείο δεν είναι η ακρίβεια του αριθμού. Είναι ότι το ποσό αυτό ήταν αρκετό για να πληρωθεί το καύσιμο και να συνεχίσουν τα αεροπλάνα να πετούν.
Ο Smith έχει επιβεβαιώσει πολλές φορές ότι το περιστατικό συνέβη, αλλά ποτέ δεν μπήκε σε «μυθιστορηματικές» λεπτομέρειες -πόσες ώρες έπαιξε, ποια στρατηγική ακολούθησε χεριά με τη χεριά ή πώς εξελίχθηκε η βραδιά- δηλαδή αν έχανε στην αρχή ή αμέσως η τύχη του χαμογέλασε. Έχει τονίσει, μάλιστα, πολλές φορές ότι το κέρδος στο καζίνο δεν έσωσε τη FedEx από μόνο του. Δεν μετέτρεψε μια ζημιογόνο εταιρεία σε επιτυχημένη. Αυτό που έκανε ήταν να αγοράσει χρόνο. Περίπου μία εβδομάδα.
Μια εβδομάδα, όμως, που αποδείχθηκε αρκετή για να την κρατήσει στη ζωή. Με τα αεροπλάνα να συνεχίζουν να πετούν και την εταιρεία να παραμένει λειτουργική, ο Smith κατάφερε να εξασφαλίσει νέα χρηματοδότηση. Μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, τα κέρδη μεγιστοποιήθηκαν. Την επόμενη χρονιά η FedEx δήλωσε καθαρά κέρδη 11 εκατομμύρια δολάρια, ποσό που της επέτρεψε όχι μόνο να σταθεροποιηθεί, αλλά και να συνεχίσει την ανάπτυξή της.
Από εκεί και πέρα, η ιστορία είναι γνωστή. Η FedEx εξελίχθηκε σε έναν από τους μεγαλύτερους παρόχους logistics στον κόσμο, διαμορφώνοντας ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο μεταφέρονται τα δέματα διεθνώς. Οι δραστηριότητες της περιλαμβάνουν σήμερα πάνω από 700 αεροσκάφη, 200.000 οχήματα, 5.000 εγκαταστάσεις λειτουργίας και περισσότερους από 500.000 υπάλληλοι παγκοσμίως. Το μοντέλο του κεντρικού κόμβου έγινε πρότυπο και η εταιρεία καθιέρωσε την έννοια της «επόμενης ημέρας παράδοσης» ως κάτι σχεδόν αυτονόητο. Δεν πρόκειται, ασφαλώς, για μια ιστορία όπου η τύχη αντικαθιστά τη στρατηγική. Η FedEx δεν χτίστηκε πάνω σε ένα τυχερό φύλλο. Χτίστηκε πάνω σε ένα επιχειρηματικό μοντέλο, σε επιμονή και σε συνεχή αναζήτηση κεφαλαίων. Το καζίνο απλώς παρενέβη σε μια στιγμή όπου όλα τα άλλα είχαν αποτύχει.
Αλλά από μόνο της η εικόνα είναι εντελώς μυθιστορηματική. Ένας ιδρυτής εταιρείας, σε ένα τραπέζι blackjack, να παίζει με χρήματα που δεν του ανήκουν, αλλά αντιπροσωπεύουν την επιβίωση μιας ολόκληρης επιχείρησης. Αν ο Ντοστογιέφσκι έγραφε την ιστορία του Fred Smith, πιθανότατα θα την έκανε πιο σκοτεινή, ίσως πιο ειρωνική. Στην πραγματικότητα, όμως, το καζίνο δεν έγινε σύμβολο καταστροφής, αλλά ένα εργαλείο επιβίωσης. Ο άνθρωπος που έφερε την επανάσταση στον κλάδο των ταχυμεταφορών πέθανε πέρσι σε ηλικία 80 ετών.
Eισαγωγική φωτογραφία: www.newsroom.fedex.com, Screenshot YouTube