Το «Pedocin» παραμένει σχεδόν αμετάβλητο από τη δημιουργία του στις αρχές του 20ού αιώνα, διατηρώντας κανόνες που οι λουόμενοι τηρούν με ευλάβεια.
Όταν φτάνεις στην Τεργέστη, η κομψή Piazza Unità d’Italia που αγγίζει τη θάλασσα, σε υποδέχεται σαν μια ανοιχτή αγκαλιά και σε μεταφέρει σε ένα ταξίδι ανάμεσα στο χθες και στο σήμερα. Η πόλη συνθέτει ένα μοναδικό μωσαϊκό ιστορίας και πολιτισμού. Η αρχιτεκτονική της ξεδιπλώνεται σε κάθε γωνιά, από το Canal Grande στο Borgo Teresiano έως το παραμυθένιο Castello Miramare. Ωστόσο, η πιο αυθεντική της πλευρά αποκαλύπτεται στην ιστορική παραλία La Lanterna, γνωστή στους ντόπιους απλώς ως «El Pedocin».
Πίσω από τον λευκό τοίχο
Ήταν το 1903, στα χρόνια της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας, όταν ο Δήμος της Τεργέστης αποφάσισε να κατασκευάσει δημόσια λουτρά στο κέντρο της πόλης. Σκοπός ήταν να δημιουργηθεί για τους κατοίκους μια εύκολα προσβάσιμη δημόσια παραλία. Λόγω του φάρου που υπήρχε από το 1832 στο σημείο, η πλαζ στον μόλο της Αγίας Τερέζας, ονομάστηκε Bagno Marino La Lanterna. Την εποχή εκείνη η δημόσια έκθεση του σώματος δε συμβάδιζε με τους κανόνες ηθικής και ευπρέπειας. Έτσι, κατασκευάστηκε ένας ξύλινος φράκτης που χώριζε τα δύο φύλα. Από τη μία πλευρά οι γυναίκες και τα παιδιά, από την άλλη οι άνδρες. Όποιος τολμούσε να περάσει το διαχωριστικό, υφίστατο αρκετά αυστηρές κυρώσεις.
Σταδιακά, η δημοτική πλαζ προσέλκυε ολοένα περισσότερους πολίτες από τα λαϊκά και μεσαία στρώματα με τον διαχωρισμό να αντανακλά τις αντιλήψεις περί σεμνότητας. Για κάποιους, μάλιστα, ο φράκτης ήταν μέσο για την αποτροπή ανάρμοστης και απρεπούς συμπεριφοράς, επομένως έγινε αμέσως αποδεκτός από τους κατοίκους. Λίγα χρόνια αργότερα, μετά τη διάλυση της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας και το τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η Τεργέστη ενσωματώθηκε στην Ιταλία. Παρά τις πολιτικές ανακατατάξεις, ωστόσο, η πλαζ συνέχισε να λειτουργεί με τους ίδιους κανόνες.
Η σημαντικότερη αλλαγή σημειώθηκε όταν η αρχική ξύλινη εγκατάσταση αντικαταστάθηκε από πιο στιβαρές κατασκευές, μέχρι τη στιγμή που απέκτησε τη σημερινή μορφή με τον χαρακτηριστικό λευκό τοίχο ύψους 3 μέτρων και μήκους 74 μέτρων που εκτείνεται από την ακτή ως τη θάλασσα. Παρά το επίσημο όνομά της, οι ντόπιοι τη λένε πιο απλά «El Pedocin», ένα όνομα που έχει τις ρίζες του στο παρελθόν. Στην ταραγμένη μεταπολεμική περίοδο της Τεργέστης, όταν η πόλη βρέθηκε στο επίκεντρο διεθνών διεκδικήσεων, το «Pedocin» παρέμεινε σημείο αναφοράς για την καθημερινότητα των κατοίκων. Η παραλία εξελίχθηκε σε κοινωνικό κέντρο της πόλης, με οικογένειες να περνούν εκεί ολόκληρα καλοκαίρια και την παράδοση να περνά από γενιά σε γενιά.
Οι ciacole κι η briscola
Μόλις καταβάλεις το συμβολικό αντίτιμο του ενός ευρώ και επικυρώσεις το εισιτήριό σου, βρίσκεσαι μπροστά σε δύο επιγραφές που σε καθοδηγούν: αριστερά οι γυναίκες, δεξιά οι άνδρες. Ο χώρος για τις γυναίκες είναι διαχρονικά ο πιο πολυσύχναστος, καθώς σε αυτόν επιτρέπεται η είσοδος και σε παιδιά έως 12 ετών. Αυτός ήταν ο λόγος που οδήγησε τους αρμοδίους όταν ανασχεδίασαν την πλαζ να παραχωρήσουν περισσότερη έκταση στη συγκεκριμένη πλευρά. Από τις δύο πλευρές του τοίχου ξεπηδούν δύο διαφορετικοί κόσμοι. Στη γυναικεία, κυριαρχούν χαρωπά γέλια, ζωηρές συζητήσεις, οι «ciacole» στην τοπική διάλεκτο, αλλά και παλιά τραγούδια και αστεία. Οι λουόμενες περιγράφουν την πλαζ ως όαση απόλυτης ελευθερίας. Χωρίς τα βλέμματα των ανδρών, γυναίκες όλων των ηλικιών νιώθουν ελεύθερες και κάνουν ηλιοθεραπεία, ακόμα και τόπλες. Από την ανδρική πλευρά που σπανίως γνωρίζει τον συνωστισμό της γυναικείας, η καθημερινότητα κυλά διαφορετικά: πολιτικές συζητήσεις, αθλητικά σχόλια, χαρτιά όπως η δημοφιλής briscola, πειράγματα και ανάγνωση εφημερίδων συνθέτουν το σκηνικό.
Μύδια, συνωστισμός και… ψείρες
Πολλές θεωρίες επιχειρούν να εξηγήσουν την πραγματική προέλευση του ονόματος «El Pedocin». Σύμφωνα με την πρώτη, η ονομασία συνδέεται με τα μύδια, καθώς στο σημείο μπροστά από την πλαζ υπήρχαν εκτροφεία ή αποικίες μυδιών, γνωστών στην τοπική διάλεκτο ως «pedoci». Μια δεύτερη εκδοχή παραπέμπει στο μικρό καρφί, το «ciodin», από το οποίο οι λουόμενοι του 19ου αιώνα συνήθιζαν να κρεμούν τα ρούχα τους πριν βουτήξουν στη θάλασσα. Με το πέρασμα των χρόνων, η λέξη φέρεται να εξελίχθηκε, ως γλωσσική παραφθορά, σε «Pedocin». Οι πιο διαδεδομένες θεωρίες, ωστόσο, σχετίζονται με τον έντονο συνωστισμό που χαρακτήριζε την παραλία αλλά και με τις… ψείρες. Ο περιορισμένος χώρος, ιδίως στη μία πλευρά της ακτής, ανάγκαζε τους λουόμενους να στριμώχνονται ο ένας δίπλα στον άλλο, δημιουργώντας την εικόνα μιας πυκνής «αποικίας» από ψείρες. Μια ακόμη εξήγηση έχει τις ρίζες της στην εποχή της Αυστριακής Αυτοκρατορίας. Τότε, τα στρατεύματα του Φραγκίσκου Ιωσήφ Α΄χρησιμοποιούσαν το συγκεκριμένο σημείο για να πλυθούν και να απαλλαγούν από τις ψείρες στα ρούχα και τα μαλλιά τους. Εκεί έπλεναν ακόμη και τα άλογά τους, γεγονός που, σύμφωνα με ορισμένους, συνέβαλε στη σύνδεση της περιοχής με το όνομα «Pedocin».
Οι αντιδράσεις και το δημοψήφισμα
Οι κάτοικοι αγαπούν ιδιαίτερα την πλαζ τους και είναι υπερήφανοι για τη μοναδικότητά της. Εξάλλου, πρόκειται για τη μοναδική γνωστή στην Ευρώπη όπου άνδρες και γυναίκες εξακολουθούν να κάνουν μπάνιο χωριστά. Η κατεδάφιση του τοίχου ανέκαθεν ήταν εκτός συζήτησης. Μάλιστα, διεξήχθη δημοψήφισμα με ξεκάθαρο αποτέλεσμα: ο τοίχος παραμένει. Κατά καιρούς, ωστόσο, το ζήτημα επανέρχεται, καθώς για κάποιους το μέτρο αυτό θεωρείται αναχρονιστικό, αλλά η πλειονότητα των κατοίκων αντιδρά έντονα σε κάθε σκέψη κατάργησής του. Για τους περισσότερους, ο τοίχος παραμένει όρθιος όχι πλέον για λόγους ηθικής, αλλά ως ένα ακόμα στοιχείο ταυτότητας. Στο «Pedocin» όλα είναι χωρισμένα: τα μπάνια, τα αποδυτήρια, τα ντους. Οι μόνες πιθανές συναντήσεις ανάμεσα στα δύο φύλα γίνονται μέσα στη θάλασσα ή στο καφέ της παραλίας, όπου σερβίρεται ακόμη και παγωτό καρπούζι με το όνομα «Pedocin». Η διέλευση από τη μία πλευρά στην άλλη επιτρέπεται μόνο σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης, όταν απαιτείται η παρέμβαση ιατρικού προσωπικού.
Μεσαίωνας ή πολιτιστική κληρονομιά;
Η δημοτική πλαζ προσελκύει συχνά το ενδιαφέρον του ιταλικού και διεθνούς Τύπου, με πολλά δημοσιεύματα να αναφέρονται στον ιδιαίτερο χαρακτήρα της. Η ιδιαιτερότητά της αποτέλεσε μάλιστα θέμα του ντοκιμαντέρ «Η Τελευταία Παραλία» (L’ultima spiaggia), των Θάνου Αναστόπουλου και Ντάβιντε ντελ Ντέγκαν, το οποίο προβλήθηκε στο πλαίσιο του 69ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου των Καννών.
Το «Pedocin» επανέρχεται κατά καιρούς στη διεθνή επικαιρότητα κάθε φορά που κάποιος αμφισβητεί τον διαχωρισμό. Χαρακτηριστικό είναι πρόσφατο περιστατικό με ένα ζευγάρι τουριστών που επιχείρησε να περάσει στην ανδρική πλευρά. Όταν λουόμενη τούς ζήτησε να σεβαστούν τους κανόνες, εκείνοι αντέδρασαν έντονα, χαρακτηρίζοντας την παράδοση «μεσαιωνική». Η αντιπαράθεση κλιμακώθηκε και έληξε μόνο μετά την παρέμβαση του προσωπικού. Ο θεσμός εξακολουθεί να διχάζει. Οι επικριτές του θεωρούν ότι ο διαχωρισμός είναι ξεπερασμένος και δε συμβαδίζει με τις σύγχρονες αντιλήψεις περί ισότητας. Από την άλλη, οι πολλοί υποστηρικτές του αντιτείνουν πως η χρήση της πλαζ είναι απολύτως προαιρετική σε όσους δε συμφωνούν με τη φιλοσοφία της, ότι αποτελεί πολιτιστική κληρονομιά και ζωντανό μνημείο της πόλης. Υποστηρίζουν δε, ότι δεν υπάρχει ίχνος πουριτανισμού, αλλά συνδέεται με την ελευθερία έκφρασης και την άνεση που επιτρέπει στους λουόμενους να κυκλοφορούν ελεύθερα στο χώρο τους και να διασκεδάζουν χωρίς να ανησυχούν για αδιάκριτα βλέμματα του αντίθετου φύλου. Έτσι, παρά τις όποιες αντιδράσεις, οι κανόνες εξακολουθούν να τηρούνται σχεδόν απαρέγκλιτα. Αν και, όπως λένε χαριτολογώντας οι ντόπιοι, κάποιοι ηλικιωμένοι άνδρες έχουν βρει τη δική τους λύση: κολυμπούν αρκετά μακριά από την ακτή, ρίχνοντας πού και πού μια κλεφτή ματιά προς την άλλη πλευρά του τοίχου.
Εξωτερική φωτογραφία: Facebook/ El Pedocin