Το «ελληνικό όνειρο» της ιδιοκατοίκησης μεταλλάσσεται σε ψηφιακό.
Με τις τιμές των ακινήτων στα ύψη και την πρόσβαση σε στεγαστικά δάνεια να γίνεται ολοένα και πιο δύσκολη, η Gen Z και οι Millennials στην Ελλάδα αναζητούν την οικονομική τους ανεξαρτησία, προτάσσοντας τη ρευστότητα και τις αφορολόγητες αποδόσεις έναντι των «βαριών» φόρων των ακινήτων.
Για δεκαετίες, η ιδιοκατοίκηση αποτελούσε τον ακρογωνιαίο λίθο της οικονομικής ασφάλειας για τη μέση οικογένεια, ειδικά στην Ελλάδα της «αντιπαροχής» και της κοινωνικής καταξίωσης μέσω των ακινήτων. Ωστόσο, το 2026 η εξίσωση έχει αλλάξει δραματικά. Η εκρηκτική άνοδος των τιμών των ακινήτων, σε συνδυασμό με τα υψηλά επιτόκια δανεισμού, δεν έχει απλώς αποκλείσει μια ολόκληρη γενιά από την αγορά στέγης αλλά έχει πυροδοτήσει μια ιστορική μεταβολή στον τρόπο με τον οποίο οι νέοι αντιλαμβάνονται και δημιουργούν πλούτο. Αντί για «τούβλα και λάσπη», οι Millennials και η Gen Z «παντρεύονται» πλέον το χρηματιστήριο, δίνοντας έμφαση στην ευελιξία, τη ρευστότητα και την άμεση πρόσβαση στις διεθνείς αγορές.
Η «Αριθμητική» της Moody’s: Το τέλος του δόγματος της ιδιοκατοίκησης
Η παραδοσιακή αντίληψη ότι «το ενοίκιο είναι πεταμένα λεφτά» δέχεται πλέον ισχυρό πλήγμα από τα σκληρά δεδομένα. Μια πρόσφατη ανάλυση της Moody’s Analytics για τη Wall Street Journal παρουσιάζει μια αποκαλυπτική σύγκριση: Σε ένα υποθετικό σενάριο 30 ετών, ένας πειθαρχημένος ενοικιαστής που επενδύει τη διαφορά μεταξύ του ενοικίου και της δόσης ενός στεγαστικού δανείου, μπορεί να καταλήξει με καθαρή αξία 2,8 εκατ. δολαρίων. Αντίθετα, ο ιδιοκτήτης ενός αντίστοιχου σπιτιού, μετά την αποπληρωμή του δανείου και τον συνυπολογισμό της ανατίμησης, καταλήγει με περιουσία 1,6 εκατ. δολαρίων.
Αυτή η διαφορά του 1,2 εκατομμυρίου δολαρίων αποτελεί το «κόστος ευκαιρίας» της ιδιοκατοίκησης. Για τους νέους επενδυτές, η επιλογή είναι πλέον ορθολογική: Γιατί να δεσμεύσουν το σύνολο των αποταμιεύσεών τους σε ένα μόνο, μη ρευστοποιήσιμο περιουσιακό στοιχείο (το σπίτι), όταν μπορούν να συμμετέχουν στην ανάπτυξη των κορυφαίων εταιρειών του πλανήτη με πολύ μεγαλύτερες πιθανότητες συσσώρευσης πλούτου;
Εκρηκτική άνοδος: Το χρηματιστήριο ως «εργαλείο επιβίωσης»
Τα στοιχεία του JPMorgan Chase Institute επιβεβαιώνουν ότι αυτή η στροφή δεν είναι προσωρινή. Το ποσοστό των ατόμων ηλικίας 25-39 ετών που πραγματοποιούν ετήσιες μεταφορές σε επενδυτικούς λογαριασμούς υπερτριπλασιάστηκε την τελευταία δεκαετία, φτάνοντας το 14,4%. Η πιο εντυπωσιακή άνοδος καταγράφεται στους 26χρονους καθώς το μερίδιο όσων επενδύουν εκτοξεύθηκε, από το 8% το 2015, στο 40% το 2025.
Στην Ελλάδα, η τάση αυτή αντικατοπτρίζεται στην αυξημένη συμμετοχή των νέων σε ψηφιακές επενδυτικές πλατφόρμες. Καθώς τα ενοίκια στις μεγάλες πόλεις απορροφούν πλέον το 40-50% του μέσου μισθού (πηγή: Eurostat, ΟΟΣΑ), η αποταμίευση για μια προκαταβολή σπιτιού (που συχνά αγγίζει τα 50.000 ευρώ) φαντάζει ουτοπική. Ωστόσο, η δυνατότητα επένδυσης μικρών ποσών (micro-investing) μέσω smartphone έχει ανοίξει τις πόρτες των αγορών ακόμα και για όσους διαθέτουν περιορισμένο εισόδημα.
Το ελληνικό στεγαστικό παράδοξο
Η Ελλάδα αποτελεί μια μοναδική περίπτωση στον ευρωπαϊκό χάρτη. Σύμφωνα με την Eurostat, οι Έλληνες νέοι φεύγουν από το πατρικό τους κατά μέσο όρο στα 30,7 έτη, αλλά όταν τελικά το κάνουν, έρχονται αντιμέτωποι με το υψηλότερο κόστος στέγασης στην ΕΕ. Το 30,3% των νέων 15-29 ετών δαπανά πάνω από το 40% του εισοδήματός του για το σπίτι, όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος είναι μόλις 9,7%. Αυτή η πίεση ωθεί τους νέους να αναζητήσουν «ανάσες» στο χρηματιστήριο. Όπως σημειώνει ο George Eckerd της JPMorgan, παρατηρείται μια «εκπληκτικά ισχυρή άνοδος» στις λιανικές επενδύσεις από άτομα που υπό άλλες συνθήκες θα ήταν οι πρώτοι αγοραστές κατοικίας. Η επένδυση σε μετοχές δεν είναι πλέον μια επιλογή πολυτελείας, αλλά μια στρατηγική επιλογή για να μην μείνει κανείς πίσω σε μια πληθωριστική οικονομία.
Ευελιξία και ρευστότητα: Το «νόμισμα» της νέας γενιάς
Ένας από τους βασικούς λόγους αυτής της στροφής είναι η ανάγκη για ευελιξία. Η περίπτωση της 33χρονης Laura Wight, που αναφέρεται στη Wall Street Journal, είναι χαρακτηριστική: επέλεξε να επενδύσει 10.000 δολάρια σε αμοιβαία κεφάλαια αντί για προκαταβολή σπιτιού, βλέποντας τις αποδόσεις της να αυξάνονται κατά 66% σε έξι χρόνια. Το σημαντικότερο όμως ήταν η ρευστότητα. Όταν προέκυψε μια έκτακτη ιατρική δαπάνη, είχε τη δυνατότητα να ρευστοποιήσει άμεσα μέρος των χρημάτων της -κάτι αδύνατο αν τα χρήματα ήταν «κλειδωμένα» σε ένα ακίνητο.
Για τον σύγχρονο εργαζόμενο στην Ελλάδα, που μπορεί να αλλάξει τρεις δουλειές σε πέντε χρόνια ή να χρειαστεί να μετακομίσει στο εξωτερικό, το ακίνητο αποτελεί συχνά «βαρίδι» παρά περιουσιακό στοιχείο. Η ψηφιακή περιουσία ακολουθεί τον κάτοχό της παντού, δεν απαιτεί ΕΝΦΙΑ, δεν χρειάζεται συντήρηση και δεν κινδυνεύει από την κλιματική αλλαγή (φωτιές, πλημμύρες), η οποία πλέον αποτελεί σοβαρό παράγοντα ανησυχίας για τους νέους αγοραστές.
Η «παγίδα» της πειθαρχίας
Υπάρχει, βέβαια, και ο αντίλογος. Όπως επισημαίνει ο Cristian deRitis της Moody’s, η επιτυχία του «μοντέλου του ενοικιαστή» βασίζεται στην απόλυτη επενδυτική πειθαρχία. Η πληρωμή του στεγαστικού λειτουργεί ως «αναγκαστική αποταμίευση» -αν δεν πληρώσεις, χάνεις το σπίτι σου. Στο χρηματιστήριο, είναι πολύ εύκολο να σταματήσει κανείς να αποταμιεύει για να καλύψει καταναλωτικές ανάγκες. Όμως, η Gen Z φαίνεται να έχει αντιληφθεί τη «μαγεία» του ανατοκισμού. Η 23χρονη Helen Bovington, που κατάφερε να συγκεντρώσει 30.000 δολάρια επενδύοντας από τα 17 της, γνωρίζει ότι αν δεν προσθέσει ούτε ένα ευρώ, το ποσό αυτό θα ξεπεράσει το 1 εκατομμύριο μέχρι τα 60 της, με μια μέση απόδοση 10%. Αυτή η αίσθηση ασφάλειας και ελέγχου είναι που οδηγεί τη στροφή προς τις αγορές.
Η άνοδος των τιμών των ακινήτων δεν αποτελεί μόνο ένα κοινωνικό πρόβλημα, αλλά τον καταλύτη για μια βαθιά οικονομική αναδιάρθρωση. Η ιδιοκατοίκηση παύει να είναι ο μοναδικός δρόμος για την κοινωνική άνοδο. Οι νέοι σε Ελλάδα και εξωτερικό επιλέγουν την ψηφιακή περιουσία έναντι της ακίνητης, αναζητώντας την ελευθερία της κίνησης και την αποτελεσματικότητα των κεφαλαιαγορών. Σε έναν κόσμο που αλλάζει ταχύτατα, η ευελιξία του χαρτοφυλακίου αναδεικνύεται στο απόλυτο πλεονέκτημα για τη δημιουργία πλούτου στον 21ο αιώνα.
Φωτογραφίες: Getty Images / Ideal Image