Ο τρόπος με τον οποίο τίθεται ένα ερώτημα συνήθως προσδιορίζει και την απάντηση που θα δοθεί.
Στο καίριο ερώτημα των ημερών γύρω από το ευρώ μπορεί να τεθεί ως εξής: νομίζετε ότι η Ελλάδα:
α) θα πρέπει να παραμείνει στην ζώνη του ευρώ;
β) θα πρέπει να αποχωρήσει από την ζώνη του ευρώ;
Είναι αναμενόμενο η συντριπτική πλειονότητα των ελλήνων πολιτών να προτιμά να παραμείνει η χώρα στην ευρωζώνη. Θα πρέπει να είναι κανείς κομμουνιστής ή χρυσαυγίτης για να απαντήσει στο ερώτημα αυτό αρνητικά.
Παρομοίως στο ερώτημα αν προτιμάτε έναν έντιμο συμβιβασμό ή ρήξη που μπορεί να οδηγήσει εκτός ευρώ οι περισσότεροι πολίτες τάσσονται υπέρ ενός έντιμου συμβιβασμού της ελληνικής κυβέρνησης με τους δανειστές. Στην πρόσφατη δημοσκόπηση της Marc για την Εφημερίδα των Συντακτών τα αντίστοιχα ποσοστά είναι 69% έναντι 27%.
Μέχρι στιγμής δεν έχει υπάρξει κάποιο ερώτημα του είδους: νομίζεται ότι η κυβέρνηση θα πρέπει να υποκύψει άνευ όρων και να δεχθεί έναν ανέντιμο συμβιβασμό που θα παρατείνει την κρίση δίχως ορατή διέξοδο ή να πάει σε ρήξη με τους δανειστές διακινδυνεύοντας την παραμονή μας στην ευρωζώνη; Εικάζω ότι σε ένα παρόμοιο ερώτημα τα ποσοστά θα είναι διαφορετικά χωρίς κανείς να μπορεί να πει με βεβαιότητα ότι η ρήξη θα έχει την προτίμηση της πλειοψηφίας.
Παρά τις προσπάθειες του κυρίαρχου συστήματος η ελληνική κοινωνία δεν είναι ομογενοποιημένη στο ζήτημα του ευρώ, αντίθετα όσο περνά ο καιρός αναδύονται οι κοινωνικές αντιθέσεις. Μετά από πέντε χρόνια κρίσης υπάρχει ένα σημαντικό ποσοστό Ελλήνων που κινείται κάτω ή γύρω από τα όρια της φτώχειας με την έννοια ότι στερείται βασικά βιοποριστικά αγαθά και μετρά μέχρι και το τελευταίο ευρώ. Μεταξύ αυτών και άνεργοι που είναι στην απόλυτη ανέχεια. Υπάρχει επίσης ένα ποσοστό που ακόμη δεν στερείται βασικά βιοποριστικά αγαθά ωστόσο το βιοτικό και καταναλωτικό του επίπεδο έχει μειωθεί σημαντικά. Ένα ποσοστό δεν έχει καθόλου χρήματα οπότε δεν το ενδιαφέρει αν μείνουμε ή φύγουμε από το ευρώ και ένα άλλο όχι ευκαταφρόνητο ποσοστό έχει αποσύρρει τα χρήματα από τις τράπεζες ώστε να νιώθει πώς είναι καλυμένο σε οποιαδήποτε εξέλιξη. Υπάρχει και ένα ποσοστό 20-30% με πρόχειρους υπολογισμούς που δεν έχει πληγεί και μεταξύ αυτών και λίγοι που έχουν βελτιώσει την οικονομική τους θέση -οι κρίσεις πάντα έχουν ευκαιρίες για λίγους.
Είναι αυτό το ποσοστό που αγωνιά μήπως γίνει το ατύχημα και οδηγηθεί η χώρα σε ρήξη και έξοδο από το ευρώ. Γιατί τότε θα υποστούν, ή τουλάχιστον έτσι φοβούνται, κι εκείνοι το κόστος της κρίσης που μέχρι τώρα δεν τους άγγιξε. Είναι δε εκείνοι που βγήκαν περισσότερο ευνοημένοι από τα χρόνια της ευφορίας αλλά που στην συνέχεια δεν συμμετείχαν αναλόγως στα βάρη, εξακολουθούν να φοροδιαφεύγουν και να έχουν τα χρήματά τους στους παραδείσους του εξωτερικού. Μπορεί κανείς να πει με βεβαιότητα ότι αν εκείνοι που ακόμη έχουν δυνατότητα με έναν μαγικό τρόπο άρχιζαν να πληρώνουν τους φόρους τους και έφερναν πίσω τα χρήματά τους στις ελληνικές τράπεζες τότε η Ελλάδα δεν θα βρισκόταν στο χείλος του γκρεμού.
Η κυβέρνηση θα πρέπει να οργανώσει την συμμετοχή όλων πια στα βάρη της κρίσης και οι μέχρι τώρα ευνοημένοι να σταματήσουν να διεκδικούν εξαιρέσεις σε βάρος όλων των άλλων. Διαφορετικά αν συνεχίσουμε σαν κοινωνία την ίδια συμπεριφορά η πορεία θα είναι μοιραία. Ήδη έχουμε δέκα χρόνια ευημερίας εντός ευρώ και πέντε χρόνια κρίσης, στερήσεων και εθνικών ταπεινώσεων. Μετά από μερικά χρόνια η πρώτη περίοδος θα έχει ξεθωριάσει στις μνήμες των πολιτών ενώ θα βαραίνει η αρνητική περίοδος και θα επηρεάζει την κρίση τους και τις διαθέσεις τους. Και τότε οι απαντήσεις τους θα είναι εντελώς διαφορετικές.