Οι Ελβετοί πολίτες ενδέχεται να επικυρώσουν την προσκόλλησή τους στα φυσικά χρήματα μέσω μιας ψηφοφορίας που στοχεύει να κατοχυρώσει το φράγκο στο εθνικό σύνταγμα. Οι σφυγμομετρήσεις δείχνουν ότι το δημοψήφισμα της προσεχούς Κυριακής, το οποίο προωθήθηκε από ακτιβιστές για τη νομική διασφάλιση των μετρητών, αναμένεται να συγκεντρώσει την απαιτούμενη στήριξη, παρά την ολοένα αυξανόμενη τάση των καταναλωτών προς τις ψηφιακές πληρωμές.
Η κυριαρχία των καρτών στις ελβετικές συναλλαγές
Αν και οι καθημερινές συνήθειες δείχνουν τις επιλογές του κοινού, η συγκεκριμένη ψηφοφορία αποτελεί μια σπάνια ευκαιρία για μια ανεπτυγμένη οικονομία να διαπραγματευτεί την αξία του φυσικού χρήματος, σε μια εποχή που η τεχνολογία καθιστά τα τραπεζογραμμάτια σταδιακά ξεπερασμένα.
Το ερώτημα για την επιβολή ενός θεσμικού φραγμού στην κατάργησή τους είναι κυρίως συμβολικό, αλλά αποκτά βαρύτητα σε μια χώρα όπου οι πολίτες εξακολουθούν να αποταμιεύουν μεγάλα ποσά σε χαρτονομίσματα. Τα εμβληματικά σχέδια των νομισμάτων της, που κουβαλούν εθνικούς συμβολισμούς από τα μέσα του 19ου αιώνα, έχουν σχεδόν την ίδια ηλικία με το ελβετικό σύνταγμα.
Αυτή η προσήλωση στο χρήμα και την εγγενή του αξία, με τη στήριξη των εγχώριων τραπεζών, εδραίωσε το φράγκο ως ασφαλές καταφύγιο για τους διεθνείς επενδυτές. Ο στρατηγικός ρόλος του νομίσματος στις αγορές επιβεβαιώθηκε ξανά πρόσφατα, με το ξέσπασμα των πολεμικών συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή.
«Όταν οι Ελβετοί παρατηρούν τις παγκόσμιες εξελίξεις, βλέπουν ραγδαίες αλλαγές παντού», αναφέρει ο Juerg Conzett, ιστορικός και πρώην τραπεζίτης. «Για ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού, τα μετρητά ταυτίζονται με την αίσθηση της πατρίδας».
Οι υποστηρικτές της κίνησης, που συγκέντρωσαν 157.000 υπογραφές, επιμένουν ότι το φυσικό χρήμα αποτελεί την απόλυτη εγγύηση σε περιόδους αβεβαιότητας.
«Στόχος είναι να διασφαλιστεί το δικαίωμα των πολιτών στα μετρητά, ειδικά όταν αντιμετωπίζουν αρνητικά επιτόκια ή υψηλές τραπεζικές προμήθειες», δήλωσε ο Richard Koller, εκπρόσωπος του Swiss Freedom Movement. «Τα μετρητά λειτουργούν δίχως ρεύμα, διαδίκτυο ή παρακολούθηση — στοιχεία κρίσιμα για την ελβετική νοοτροπία».
Στο παρελθόν, όταν η Κεντρική Τράπεζα της Ελβετίας εφάρμοζε αρνητικά επιτόκια —μια πρακτική που σταμάτησε το 2022— πολλοί απέσυραν τις καταθέσεις τους για να αποφύγουν τις χρεώσεις. Με τα επιτόκια πλέον στο μηδέν, ο φόβος για μια νέα πτώση απασχολεί έντονα τους ψηφοφόρους.
Η ομάδα του Koller είχε ηγηθεί παλαιότερα και της καμπάνιας κατά των υποχρεωτικών εμβολιασμών, η οποία όμως δεν τελεσφόρησε καθώς η κυβέρνηση δεν είχε προχωρήσει σε τέτοια μέτρα.
Συνταγματική κατοχύρωση των μετρητών στην Ελβετία
Η κυβέρνηση έχει καταθέσει μια δική της αντιπρόταση για συνταγματική αλλαγή. «Το ζήτημα των μετρητών αγγίζει άμεσα τους πολίτες», σημείωσε η υπουργός Οικονομικών Karin Keller-Sutter.
Η βασική διαφορά έγκειται στη διατύπωση, η οποία σύμφωνα με τους ακτιβιστές αφήνει ανοιχτό το παράθυρο για μελλοντική αντικατάσταση των φυσικών νομισμάτων από ένα ψηφιακό νόμισμα. Οι μετρήσεις δείχνουν ότι και οι δύο προτάσεις είναι δημοφιλείς, με την κυβερνητική εκδοχή να προηγείται ελαφρώς.
Σε κάθε περίπτωση, η κάλπη αναγκάζει την κοινωνία να αξιολογήσει μια σχέση με το χρήμα που είτε παραμένει ισχυρή είτε φθίνει σταδιακά.
Από τη μία πλευρά, οι Ελβετοί διακρατούν περισσότερα μετρητά από κάθε άλλο λαό. Χάρη στην κυκλοφορία του χαρτονομίσματος των 1.000 φράγκων, ο μέσος κάτοικος διαθέτει περίπου 10.700 δολάρια σε φυσική μορφή, σύμφωνα με διεθνή στοιχεία.
Ακόμα και αποσυρμένα χαρτονομίσματα της δεκαετίας του ’70 παραμένουν στα χέρια των πολιτών, με περίπου 900 εκατομμύρια φράγκα να βρίσκονται αποθηκευμένα εκτός τραπεζών.
Ο Ludwig Karl, της Swiss Gold Safe Ltd., εκτιμά ότι σχεδόν όλοι διατηρούν τουλάχιστον 1.000 φράγκα ως απόθεμα ασφαλείας, ενώ ορισμένοι κρατούν εκατοντάδες χιλιάδες σε μετρητά.
Ωστόσο, παρά την αγάπη για τα τραπεζογραμμάτια, οι καταναλωτικές τάσεις δείχνουν απομάκρυνση από αυτά. Το 2024, τα μετρητά χρησιμοποιήθηκαν μόλις στο 30% των πληρωμών, από 70% το 2017, με τις χρεωστικές κάρτες να καταλαμβάνουν την πρώτη θέση.
«Παλαιότερα, οι αγορές με φυσικό χρήμα ήταν ο κανόνας», αναφέρει η Vanessa Frei από τον οίκο Beyer Chronometrie στη Ζυρίχη.
Ορισμένοι έμποροι περιορίζουν πλέον την αποδοχή μετρητών, ειδικά στις συγκοινωνίες και τις εορταστικές αγορές. Στο Λουγκάνο, ο δήμος δέχεται πλέον κρυπτονομίσματα για δημόσιες οφειλές, ενώ η SNB πρωτοστατεί στην έρευνα για το ψηφιακό χρήμα μεταξύ τραπεζών.
Η κεντρική τράπεζα πάντως παραμένει δεσμευμένη στο φυσικό χρήμα, ανακοινώνοντας ήδη τη νέα γενιά χαρτονομισμάτων για το 2030.
Ο πρόεδρος της SNB, Martin Schlegel, υπογράμμισε πως η επιβίωση των μετρητών εξαρτάται από τους ίδιους τους καταναλωτές. Η γειτονική Αυστρία δείχνει τον δρόμο, προσπαθώντας να διασφαλίσει την πρόσβαση σε ATM σε περιοχές όπου τα τραπεζικά υποκαταστήματα κλείνουν.
Η αλληλεγγύη προς όσους εξαρτώνται από τα μετρητά, όπως οι ηλικιωμένοι, αποτελεί ισχυρό κίνητρο για την υπερψήφιση της συνταγματικής αλλαγής.
«Δεν χρησιμοποιώ σχεδόν ποτέ μετρητά, αλλά κατανοώ την ανάγκη των μεγαλύτερων», αναφέρει ο Leo Dettwiler, φοιτητής από τη Βέρνη. «Θα στηρίξω την κυβερνητική πρόταση, παρότι δεν αλλάζει την καθημερινότητά μου».
Ο Conzett από το MoneyMuseum εμφανίζεται πιο σκεπτικός. Ο 79χρονος συλλέκτης θεωρεί την εξαφάνιση των μετρητών αναπόφευκτη.
«Οι νέοι δεν τα χρησιμοποιούν σχεδόν καθόλου», καταλήγει. «Ούτε εγώ ο ίδιος, με εξαίρεση τα φιλοδωρήματα».
Διαβάστε ακόμη
Τουρισμός: Στάση αναμονής και πρόσκαιρο «πάγωμα» κρατήσεων λόγω Μ. Ανατολής
Άσπα Λέκκα: Από την Delivery Hero και τη SoftBank στη δημιουργία της JOKR
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα