Σαφές μήνυμα προς τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ότι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα δεν μπορεί να αποτελεί μόνιμο δίχτυ ασφαλείας για τα δημόσια οικονομικά στέλνει ο Κλάας Κνοτ, ένας από τους διεκδικητές της προεδρίας της ΕΚΤ, υπογραμμίζοντας ότι τα εργαλεία παρέμβασης στις αγορές κρατικών ομολόγων δεν μπορούν να αντικαταστήσουν την υπεύθυνη δημοσιονομική πολιτική.
«Υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες η παρέμβαση είναι αναπόφευκτη», δήλωσε ο πρώην επικεφαλής της κεντρικής τράπεζας της Ολλανδίας σε συνέντευξή του στην ιταλική εφημερίδα Corriere della Sera την Κυριακή. Όπως εξήγησε, «η ΕΚΤ μπορεί να προσφέρει προστασία όταν οι αγορές παρουσιάζουν ανεξέλεγκτες διακυμάνσεις, αλλά δεν μπορεί να υποκαταστήσει την υγιή δημοσιονομική πολιτική».
Οι τοποθετήσεις του αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα σε μια περίοδο κατά την οποία η επιδείνωση της δημοσιονομικής κατάστασης της Γαλλίας επαναφέρει μνήμες από την κρίση χρέους της Ευρωζώνης, ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη η διαδικασία επιλογής της νέας ηγεσίας της ΕΚΤ.
Ο Κνοτ συγκαταλέγεται στους βασικούς υποψηφίους για τη διαδοχή της Κριστίν Λαγκάρντ, με βασικό συνδιεκδικητή τον Ισπανό Πάμπλο Ερνάντεθ ντε Κος. Η Λαγκάρντ ανακοίνωσε τον περασμένο μήνα ότι θα αποχωρήσει στις 7 Φεβρουαρίου 2027, σχεδόν εννέα μήνες πριν από την προγραμματισμένη ολοκλήρωση της οκταετούς θητείας της.
Σύμφωνα με το Bloomberg, η ικανότητα των υποψηφίων να διαχειριστούν ενδεχόμενες χρηματοπιστωτικές αναταράξεις και να αντιμετωπίσουν τις πιέσεις των επενδυτών στις αγορές ομολόγων ενδέχεται να αποτελέσει καθοριστικό παράγοντα στην επιλογή του επόμενου Προέδρου της ΕΚΤ.
Ο Κνοτ υποστήριξε ότι, υπό ιδανικές συνθήκες, η κεντρική τράπεζα θα έπρεπε να επωμίζεται μικρότερο βάρος στη διαχείριση των οικονομικών κρίσεων.
«Ίσως, σε έναν ιδανικό κόσμο, η ΕΚΤ να μπορούσε να αναλαμβάνει λιγότερο από αυτό το βαρύ έργο», σημείωσε, επισημαίνοντας την ανάγκη συντονισμού μεταξύ νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής.
Ωστόσο, όπως αναγνώρισε, η επίτευξη αυτού του στόχου είναι ιδιαίτερα δύσκολη σε μια νομισματική ένωση όπου 21 διαφορετικές κυβερνήσεις χαράσσουν ανεξάρτητα τη δημοσιονομική τους πολιτική. Για τον λόγο αυτό, τόνισε ότι είναι απαραίτητο να υπάρχουν ισχυρές δικλίδες προστασίας για τη διασφάλιση της βιωσιμότητας των δημόσιων οικονομικών.
Η ευρωπαϊκή ανάπτυξη και η ώθηση από την τεχνητή νοημοσύνη
Αναφερόμενος στις προοπτικές της ευρωπαϊκής οικονομίας, ο Κνοτ εμφανίστηκε σχετικά αισιόδοξος, επισημαίνοντας ότι η εγχώρια ζήτηση έχει επιδείξει σημαντική ανθεκτικότητα, παρά τις προκλήσεις του διεθνούς περιβάλλοντος.
Όπως εξήγησε, η ισχυρή αγορά εργασίας, τα υψηλά επίπεδα απασχόλησης και η υγιής οικονομική κατάσταση των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων έχουν συμβάλει στη στήριξη της οικονομικής δραστηριότητας.
Παράλληλα, η αύξηση των αμυντικών δαπανών προσφέρει πρόσθετη δημοσιονομική ώθηση, ενισχύοντας τη ζήτηση σε αρκετές ευρωπαϊκές οικονομίες.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στην επενδυτική έκρηξη της τεχνητής νοημοσύνης, η οποία, αν και προέρχεται κυρίως από τις Ηνωμένες Πολιτείες, δημιουργεί θετικές δευτερογενείς επιδράσεις και για την Ευρώπη.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η αυξημένη παγκόσμια ζήτηση που συνδέεται με τις επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη συμβάλλει στη διατήρηση της αναπτυξιακής δυναμικής και στην ευρωπαϊκή οικονομία.
Πληθωρισμός: Ο πόλεμος στο Ιράν και ο κίνδυνος νέων πιέσεων
Στο μέτωπο του πληθωρισμού, ο Κνοτ συνέστησε επαγρύπνηση χωρίς υπερβολική ανησυχία, τονίζοντας ότι η ΕΚΤ πρέπει να αξιολογεί προσεκτικά τις επιπτώσεις των γεωπολιτικών εξελίξεων.
Υπενθύμισε ότι στις αρχές του 2026 ο πληθωρισμός βρισκόταν κοντά στον στόχο της ΕΚΤ και τα επιτόκια σε ουδέτερα επίπεδα. Ωστόσο, ο πόλεμος στο Ιράν ανέτρεψε τις ισορροπίες, οδηγώντας σε άνοδο των τιμών της ενέργειας και ενισχύοντας τις βραχυπρόθεσμες πληθωριστικές πιέσεις.
Το κρίσιμο ερώτημα, όπως υπογράμμισε, είναι κατά πόσο η ανατίμηση της ενέργειας θα παραμείνει ένα μεμονωμένο σοκ ή αν θα αρχίσει να μεταφέρεται στους μισθούς και στις τιμές περισσότερων αγαθών και υπηρεσιών.
Μέχρι στιγμής, πάντως, οι πληθωριστικές προσδοκίες παραμένουν σταθερά εδραιωμένες, ενώ τα στοιχεία που θα υποδήλωναν ευρύτερες δευτερογενείς επιπτώσεις παραμένουν περιορισμένα.
Ο Κνοτ εκτίμησε ότι η μετρημένη στάση της ΕΚΤ έχει αποδώσει, καθώς η κεντρική τράπεζα προχώρησε στις αναγκαίες παρεμβάσεις χωρίς να οδηγηθεί σε υπερβολική αυστηροποίηση της νομισματικής πολιτικής.
Άλλωστε, όπως επισήμανε, το αρνητικό σοκ στην προσφορά δεν ενισχύει μόνο τον πληθωρισμό, αλλά επιβαρύνει ταυτόχρονα και την οικονομική δραστηριότητα, γεγονός που καθιστά πιο σύνθετες τις αποφάσεις για τα επιτόκια.
Για την επόμενη περίοδο, τάχθηκε υπέρ μιας ευέλικτης προσέγγισης, με τις αποφάσεις να καθορίζονται από τα νέα οικονομικά δεδομένα και τις μεσοπρόθεσμες προοπτικές του πληθωρισμού.
«Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή θα είναι καθοριστικές», υπογράμμισε.
Οι παλιές διαφωνίες Βορρά και Νότου για τη νομισματική πολιτική
Ο πρώην επικεφαλής της ολλανδικής κεντρικής τράπεζας αναφέρθηκε επίσης στις παραδοσιακές διαφωνίες μεταξύ των χωρών της βόρειας και της νότιας Ευρώπης σχετικά με την ποσοτική χαλάρωση και τον ρόλο της νομισματικής πολιτικής.
Όπως εξήγησε, οι αντιπαραθέσεις που είχαν αναδειχθεί πριν από περίπου 15 χρόνια διαμορφώθηκαν σε ένα εντελώς διαφορετικό οικονομικό περιβάλλον, το οποίο χαρακτηριζόταν από διαρθρωτικά χαμηλό πληθωρισμό, παγκοσμιοποίηση και περιοριστικές δημοσιονομικές πολιτικές.
Εκείνη την περίοδο, οι διαφορετικές προσεγγίσεις επικεντρώνονταν κυρίως στο κατά πόσο η νομισματική πολιτική μπορούσε να αυξήσει αποτελεσματικά τον πληθωρισμό από επίπεδα λίγο πάνω από το 1% σε επίπεδα κάτω, αλλά πλησιέστερα, στο 2%.
Ο Κνοτ αναγνώρισε ότι, εξετάζοντας εκ των υστέρων εκείνες τις συνθήκες, έχει επανεξετάσει ορισμένες από τις θέσεις που υποστήριζε τότε.
«Το τελευταίο διάστημα έχω αναλογιστεί τις θέσεις που είχα υιοθετήσει εκείνη την εποχή και όσα ενδεχομένως θα έβλεπα σήμερα με ελαφρώς διαφορετικό τρόπο», ανέφερε.
Η τοποθέτηση αυτή αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον ενόψει της διεκδίκησης της προεδρίας της ΕΚΤ, καθώς αναδεικνύει τη διάθεσή του να επαναξιολογήσει προηγούμενες επιλογές νομισματικής πολιτικής υπό το πρίσμα των σημερινών οικονομικών συνθηκών.