Ο Πάπας Φραγκίσκος εκνευρίζει τους κριτικούς που δεν συμπαθούν την καμπάνια του εναντίον της φτώχειας και της κλιματικής αλλαγής. Εύχονται ο Ποντίφικας να επικεντρωνόταν στα… θρησκευτικά θέματα.
Η άποψη του Πάπα όσον αφορά την οικονομία συνοψίζεται σε τρεις προτάσεις, δύο εκ των οποίων δεν είναι δικές του, αλλά γενικότερα του Βατικανού, το οποίο εδώ και 125 χρόνια έχει θέσει κάποιους στόχους όσον αφορά την κοινωνική του συμμετοχή για την προστασία των φτωχών και αυτή του περιβάλλοντος. Οι απόψεις του Φραγκίσκου, λοιπόν, μπορούν να συνοψιστούν σε μία δήλωση εκ των προηγούμενων τριών προκατόχων του.
1) Το Βατικανό συνήθως αποφεύγει να εμπλέκεται με συγκεκριμένες οικονομικές θεωρίες. Ο Πάπας Ιωάννης-Παύλος Β’ έγραψε σε εγκύκλιό του το 1991 πως ο κομμουνισμός είχε αποτύχει. Αλλά ο ίδιος διερωτήθηκε εάν ο καπιταλισμός είναι καλή ιδέα.
“Η απάντηση είναι πολύπλοκη”, όπως έγραψε ο ίδιος στο Centesimus Annus. Όταν ο καπιταλισμός χαρακτηρίζεται από την επιχειρηματικότητα η οποία απελευθερώνει την δημιουργικότητα και αναλαμβάνει την ευθύνη των επιπτώσεών της, τότε η απάντηση είναι Ναι. Εάν, όμως, ο καπιταλισμός χαρακτηρίζεται από αχαλίνωτο προσωπικό κέρδος και δεν εξυπηρετεί τους πάντες, την ανθρώπινη ελευθερία, τότε Όχι και τόσο.
Το κόλπο είναι να καταφέρει κάποιος το πρώτο κι όχι το δεύτερο.
2) Οι οικονομικές και ηθικές αποφάσεις εμπλέκονται μεταξύ τους σε όλα τα επίπεδα. Από το προσωπικό επίπεδο μέχρι το διεθνές. Ο Πάπας Βενέδικτος ΙΣΤ’ ανέφερε σε εγκύκλιο του 2009 “Caritas in Veritate” πως “Είναι καλό για τους ανθρώπους πως η αγορά είναι πάντα ηθική και όχι μόνο οικονομική σαν πράξη”.
Εάν κάποιος προσπαθήσει να το αποκωδικοποιήσει αυτολεξεί, θα τα βρει λίγο σκούρα. Εάν όλοι, πάντοτε και παντού, έπρεπε να σκεφτούν την ηθική οποιασδήποτε αγοράς, δεν θα γινόταν ποτέ τίποτα και όλα θα σταματούσαν. Αλλά η ιδέα πως η ηθική επιχειρηματικότητα είναι και καλή, έχει χαρακτηρίσει μερικές από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις του κόσμου. Το έχει, μάλιστα, πράξει, πολύ πιο γρήγορα από τα πλήθη, και βεβαίως, ακόμη πιο γρήγορα από τις κυβερνήσεις. Για παράδειγμα, η Intel έχει “ξεκαθαρίσει” παράνομες και περίεργες πρακτικές αγορών στην γραμμή παραγωγής αυτής και των 16.000 θυγατρικών και συνεργαζόμενων εταιριών της. Η εταιρία μπορεί να μην το κάνει για να είναι ηθική, αλλά καταλαβαίνει κανείς πως το να είσαι ηθικός έχει και άλλα προτερήματα.
3) Οπότε τί ακριβώς προσθέτει ο πολύ αγαπητός και συμπαθητικός Φραγκίσμος σε όλα αυτά;
Η περιβαλλοντική του εγκύκλιος “Laudato Si” η οποία κυκλοφόρησε τον Ιούνιο αναφέρει πως “Η ανθρωπότητα καλείται να αναγνωρίσει την ανάγκη αλλαγών στον τρόπο ζωής, παραγωγής και κατανάλωσής της έτσι ώστε να καταπολεμήσει την κλιματική αλλαγή και υπερθέρμανση του πλανήτη, ή τουλάχιστον τους ανθρώπινους παράγοντες που την παράγουν ή την χειροτερεύουν”.
Κι όμως το ερώτημα παραμένει για τον Πάπα ο οποίος έχει “ξεπλύνει” πολλά από τα πρόσφατα και ιστορικά παραστρατήματα της εκκλησίας του μέσω της μετανόησης και της πράξης…Πώς θα λυθούν τα προβλήματα των αγορών, όταν οι αγορές είναι αυτές που τα δημιουργούν αλλά και οι μόνες που μπορούν να τα λύσουν; Δύσκολη η απάντηση, ακόμη και για τον Ποντίφικα.