Την ώρα που οι Ευρωπαίοι ηγέτες συγκεντρώνονταν αυτή την εβδομάδα στο Δουβλίνο για δύο διαδοχικές συνόδους κορυφής, οι ουσιαστικές διπλωματικές εξελίξεις εκτυλίσσονταν μακριά από τις αίθουσες των συνεδριάσεων, σε μια στρατιωτική αεροπορική βάση στα δυτικά της ιρλανδικής πρωτεύουσας.
Αργά το βράδυ της Πέμπτης, οι δύο βασικοί απεσταλμένοι του Αμερικανού Προέδρου, Ντόναλντ Τραμπ, πραγματοποίησαν σύντομη στάση στην αεροπορική βάση Κέισμεντ, προκειμένου να ενημερώσουν τον Ουκρανό Πρόεδρο, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, για τον τελευταίο γύρο συνομιλιών στο Άμπου Ντάμπι και τη Μόσχα, με αντικείμενο τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία.
Οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι οποίοι αρχικά διαφώνησαν ακόμη και για το ποιος θα υποδεχόταν τους Αμερικανούς απεσταλμένους, αποφάσισαν τελικά να στείλουν μια ομάδα υψηλόβαθμων αξιωματούχων ασφαλείας. Οι τελευταίοι ενημερώθηκαν για τις διπλωματικές επαφές, χωρίς ωστόσο να συμμετάσχουν στις βασικές διαπραγματεύσεις.
Η εικόνα μιας Ευρώπης που αγωνίζεται να εξασφαλίσει θέση στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, την ώρα που Ηνωμένες Πολιτείες και Ρωσία επιχειρούν να αναζωογονήσουν τις προσπάθειες για τον τερματισμό του πολέμου, αναδεικνύει τις δυσκολίες της ΕΕ να διαμορφώσει ενιαία πολιτική για ένα ζήτημα που συνδέεται άμεσα με την ασφάλειά της.
Επόμενος κρίσιμος σταθμός αναμένεται να είναι η συνάντηση του Τραμπ με τον Ρώσο Πρόεδρο, Βλαντίμιρ Πούτιν, και τον Κινέζο Πρόεδρο, Σι Τζινπίνγκ, στην Κίνα την επόμενη εβδομάδα.
«Είναι εξαιρετικά σημαντικό να έχουμε μια ενιαία ευρωπαϊκή φωνή», δήλωσε την Παρασκευή ο πρωθυπουργός της Σουηδίας, Ουλφ Κρίστερσον.
«Ανησυχώ ιδιαίτερα για το ενδεχόμενο να θεωρήσουν ορισμένες χώρες ότι έχουν υποχρέωση να συνομιλήσουν ξεχωριστά με τη Ρωσία. Αυτή η πολυφωνία θα μπορούσε αναμφίβολα να ωφελήσει τη Ρωσία», προειδοποίησε.
Η μάχη για την εκπροσώπηση της Ευρώπης
Αυτή ακριβώς η πολυφωνία κυριάρχησε στις συζητήσεις του Δουβλίνου.
Η Γερμανία, η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, που συγκροτούν την ομάδα των τριών, γνωστή ως E3, επιχείρησαν, με διαφορετικούς τρόπους, να αναλάβουν τον κεντρικό ρόλο στην ευρωπαϊκή εκπροσώπηση.
Παράλληλα, η λεγόμενη «Ομάδα του Βερολίνου», στην οποία συμμετέχουν και άλλες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, πραγματοποίησε ξεχωριστές διαβουλεύσεις. Την ίδια στιγμή, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο διεκδικούσαν επίσης την αρμοδιότητα να εκπροσωπήσουν την Ευρώπη.
Τελικά, οι ηγέτες κατέληξαν σε μια συμβιβαστική λύση, αναθέτοντας τον διαπραγματευτικό ρόλο σε ομάδα συμβούλων εθνικής ασφαλείας από τις πέντε χώρες της E5 —Γερμανία, Γαλλία, Ηνωμένο Βασίλειο, Ιταλία και Πολωνία— καθώς και σε εκπροσώπους των δύο ευρωπαϊκών θεσμών.
Η επταμελής ομάδα θα εκπροσωπεί την Ευρώπη στις τεχνικές διαπραγματεύσεις.
«Η Ευρώπη πρέπει να μιλά με μία ξεκάθαρη και ενιαία φωνή», δήλωσε ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, κατά την ολοκλήρωση της συνόδου.
Ωστόσο, η συζήτηση για την εκπροσώπηση μονοπώλησε σημαντικό μέρος των διήμερων εργασιών. Σύμφωνα με αξιωματούχο που γνωρίζει το περιεχόμενο των κεκλεισμένων των θυρών διαβουλεύσεων, οι αντιπαραθέσεις δημιούργησαν τον κίνδυνο να πληγεί η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση.
Αρκετοί ηγέτες επιχείρησαν να μετατοπίσουν τη συζήτηση από τις διαδικαστικές διαφωνίες στην ουσία των διαπραγματεύσεων, επισημαίνοντας ότι αυτού του είδους οι διαιρέσεις εξυπηρετούν ακριβώς τις επιδιώξεις του Πούτιν.
«Το περιεχόμενο οποιασδήποτε ειρηνευτικής συμφωνίας είναι εξίσου σημαντικό με το ποιος εκπροσωπεί την Ευρώπη», δήλωσε ο πρωθυπουργός της Ιρλανδίας, Μίχολ Μάρτιν, προσερχόμενος στη συνάντηση της Παρασκευής.
«Η Ευρώπη πρέπει να είναι απολύτως σαφής ως προς το τι συνιστά μια βιώσιμη ειρήνη για την ήπειρο», πρόσθεσε.
Η αμερικανική διαβεβαίωση και οι ευρωπαϊκές ανησυχίες
Η νέα διπλωματική πρωτοβουλία της Ουάσιγκτον φαίνεται, πάντως, να περιόρισε ορισμένες από τις ευρωπαϊκές ανησυχίες ότι η ΕΕ θα μπορούσε να πιεστεί να αποδεχθεί ρωσικές απαιτήσεις που θα άλλαζαν τις ισορροπίες ασφαλείας στην ήπειρο.
«Δεν μπορούμε να ολοκληρώσουμε αυτή τη συμφωνία χωρίς τους Ευρωπαίους στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων», δήλωσε την Πέμπτη από τη στρατιωτική βάση ο Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρός του Τραμπ, επιχειρώντας να στείλει ένα καθησυχαστικό μήνυμα προς τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Ορισμένοι Ευρωπαίοι ηγέτες απέρριψαν την εντύπωση ότι η Ένωση αναλώνεται σε διαδικαστικές λεπτομέρειες, ενώ οι κρίσιμες αποφάσεις λαμβάνονται αλλού.
Σύμφωνα με αξιωματούχους, το μεγαλύτερο μέρος των συζητήσεων αφιερώθηκε σε ουσιαστικά ζητήματα, από την ευρωπαϊκή ασφάλεια μέχρι τον τρόπο χρηματοδότησης της Ουκρανίας το 2027.
«Από τη δική μου οπτική, δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή ανάγκη για μια θεσμική συζήτηση», δήλωσε την Παρασκευή ο Γερμανός καγκελάριος, Φρίντριχ Μερτς.
Άλλοι ηγέτες, ωστόσο, εμφανίστηκαν περισσότερο προβληματισμένοι από την εικόνα που εξέπεμπε η Ευρώπη προς τα έξω.
«Αυτό το χάος είναι δικό μας λάθος», παραδέχθηκε ο πρωθυπουργός της Σλοβενίας, Γιάνεζ Γιάνσα.
Παρά την παρουσία σημαντικών προσωπικοτήτων, όπως ο Βρετανός πρωθυπουργός, Άντι Μπέρναμ, και ο πρωθυπουργός του Καναδά, Μαρκ Κάρνεϊ, αρκετοί ηγέτες κρατών-μελών της ΕΕ απουσίασαν από τη σύνοδο εξαιτίας των πολιτικών εξελίξεων στις χώρες τους.
Ο Ισπανός πρωθυπουργός, Πέδρο Σάντσεθ, ο Ολλανδός ομόλογός του, Ρομπ Γέτεν, και ο πρωθυπουργός του Βελγίου, Μπαρτ ντε Βέβερ, επέλεξαν να παραμείνουν στις χώρες τους, προκειμένου να διαχειριστούν τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι κυβερνήσεις τους, είτε πρόκειται για κυβερνητική αστάθεια είτε για διαδικασίες αποχώρησης από την εξουσία.
Οι δημοσιογράφοι στο Δουβλίνο επανέρχονταν διαρκώς στο ερώτημα κατά πόσον η Ευρωπαϊκή Πολιτική Κοινότητα, στο πλαίσιο της οποίας συγκεντρώθηκαν περίπου 50 ηγέτες την Πέμπτη, αποτελεί απλώς ένα φόρουμ συζητήσεων, χωρίς την ικανότητα να αντιμετωπίσει μεγάλα γεωπολιτικά ζητήματα.
Την Παρασκευή ακολούθησε άτυπη σύνοδος των ηγετών της ΕΕ, μια διαδικασία που, εκ των πραγμάτων, δεν επιτρέπει τη λήψη επίσημων αποφάσεων.
Ο φόβος ενός νέου «Άνκορατζ» και το μήνυμα Μερτς στον Τραμπ
Παρά τις προσπάθειες γεφύρωσης των διαφορών και τη συγκρότηση κοινής διαπραγματευτικής ομάδας, η ανησυχία ότι η Ευρώπη μπορεί να βρεθεί ξανά στο περιθώριο των μεγάλων γεωπολιτικών αποφάσεων παραμένει έντονη.
Η προοπτική νέων απευθείας επαφών μεταξύ της Ουάσιγκτον και άλλων μεγάλων δυνάμεων ενισχύει τους φόβους ότι οι Ευρωπαίοι θα κληθούν να διαχειριστούν τις συνέπειες αποφάσεων στις οποίες δεν θα έχουν ουσιαστικά συμμετάσχει.
Ο Φρίντριχ Μερτς προειδοποίησε ότι η συνάντηση Τραμπ και Πούτιν, που αναμένεται την επόμενη εβδομάδα στο περιθώριο της συνόδου Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας – Ειρηνικού (APEC), στη Σεντζέν της Κίνας, ενδέχεται να εξελιχθεί σε μια «δεύτερη στιγμή Άνκορατζ».
Η αναφορά του Γερμανού καγκελάριου παραπέμπει στη συνάντηση του Αυγούστου του 2025 στην Αλάσκα, όταν ο Τραμπ υποδέχθηκε τον Πούτιν με κόκκινο χαλί, σε συνομιλίες που τελικά απέφεραν ελάχιστα απτά αποτελέσματα.
Ο Μερτς θέλησε να καταστήσει σαφές ότι η Ευρώπη δεν επιθυμεί να βρεθεί προ τετελεσμένων σε ένα ζήτημα που επηρεάζει άμεσα τη δική της ασφάλεια.
«Γι’ αυτό θέλω να διατυπώσω για ακόμη μία φορά με απόλυτη σαφήνεια το μήνυμά μας προς τις Ηνωμένες Πολιτείες: σας παρακαλούμε, όχι εκπλήξεις», δήλωσε από το Δουβλίνο.
«Συνεχίστε να λειτουργείτε ως μέλος της “Ομάδας Ευρώπη” και της ομάδας που βρίσκεται στο πλευρό της Ουκρανίας. Και ας εργαστούμε από κοινού για την επίτευξη μιας πραγματικής ειρήνης στην Ουκρανία», κατέληξε.