Οι Βλαντιμίρ Πούτιν και Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν αρχικά συνδέθηκαν, χάρη στον σκληρό, ανεξάρτητο τρόπο με τον οποίο ασκούν την εξουσία. Αυτός ακριβώς ο τρόπος σήμερα συγκρούεται μετά την κατάρριψη του ρωσικού πολεμικού αεροσκάφους από την Τουρκία.
Ο Ρώσος πρόεδρος και σήμερα Πέμπτη συνέχισε να εξαπολύει προσωπικές επιθέσεις ενάντια στον Τούρκο ομόλογό του. «Ο Αλλάχ αποφάσισε να τιμωρήσει την κλίκα που διοικεί την Τουρκία, αφαιρώντας της τόσο τις δικαιολογίες όσο και την κοινή λογική. Θα μετανοιώσουν ξανά και ξανά γι’ αυτό που έκαναν», δήλωσε ο Πούτιν στην ετήσια ομιλία του προς το έθνος.
Ανάλογα σκληρή γραμμή διατηρεί και ο Ερντογάν. «Εάν αυτές οι αντιδράσεις συνεχιστούν, φυσικά μένουμε χωρίς άλλη εναλλακτική από το να λάβουμε και εμείς αντίμετρα», τόνισε ο Ερντογάν την Τετάρτη κατά την επίσκεψή του στο Κατάρ, όπου βρέθηκε προκειμένου να ανακαλύψει εναλλακτικές πηγές εισαγωγής φυσικού αερίου.
Αυτή η εύφλεκτη κατάσταση καθιστά πολύ δύσκολες τις σχέσεις μεταξύ Ρωσίας και της δεύτερης ισχυρότερης στρατιωτικής δύναμης του ΝΑΤΟ. Και οι δύο πλευρές έχουν απορρίψει το ενδεχόμενο μεταξύ τους στρατιωτικής σύγκρουσης, αλλά απειλούν ότι θα επιτεθούν σε οτιδήποτε θεωρήσουν ως απειλή και αυτό βρίσκεται άνωθεν του συριακού εναέριου χώρου. Οι υπουργοί Εξωτερικών των δύο πλευρών συναντήθηκαν την Πέμπτη στο Βελιγράδι, σε μία προσπάθεια να υπάρξει χαλάρωση της έντασης.
Περηφάνια
Κορυφαίοι αξιωματούχοι και των δύο χωρών υποστηρίζουν ότι οι εύθραυστες και άνευ υπομονής προσωπικότητες των δύο ηγετών καθιστούν δύσκολη την επίτευξη συμβιβασμού, καθώς κανένας εκ των δύο δεν θέλει να δείξει ότι «έκανε πίσω».
«Πρόκειται για δύο πολύ περήφανους ανθρώπους, οι οποίοι έκτισαν μόνοι τους τον δρόμο προς την κορυφή και που αντιμετωπίζουν και οι δύο τους εαυτούς τους ως νικητές», τονίζει ο Charles Robertson, επικεφαλής οικονομολόγος της Renaissance Capital στο Λονδίνο και προσθέτει «θα ξαφνιαζόμουν εάν η Τουρκία αποδεχόταν τα αντίποινα του Πούτιν, χωρίς να αντιδράσει».
Η σύγκρουση αυτή έχει αναβάλει τις ελπίδες της Ρωσίας για δημιουργία μίας διευρυμένης συμμαχίας και με δεδομένες τις διαφορές της Μόσχας, η οποία στηρίζει το καθεστώς Άσαντ, με τη Δύση.
Την ίδια ώρα η σύγκρουση με τη Ρωσία φαίνεται να σπρώχνει τον Ερντογάν πιο κοντά στις ΗΠΑ αλλά και στην Ε.Ε. και μάλιστα μετά από την πάροδο πολλών χρόνων όπου η διαδικασία ένταξης της Τουρκίας στην Ένωση ήταν «παγωμένη».
Τόσο ο 63χρονος Πούτιν όσο και ο 61χρονος Ερντογάν βρίσκονται στην εξουσία για πάνω από 10 χρόνια και έχουν κατηγορηθεί για αυταρχισμό αλλά και για την απροθυμία τους να κάνουν ένα βήμα πίσω όταν δέχονται πιέσεις.
Και οι δύο έχουν παρομοιαστεί με τους αποικιοκράτες προκατόχους τους – σουλτάνους και τσάρους – καθώς μιλούν πολύ συχνά με εθνικιστικούς τόνους.
«Συγγενή πνεύματα»
Ο Πούτιν έχει δει στον Ερντογάν ένα «συγγενές πνεύμα». Έναν συντηρητικό εθνικιστή, ο οποίος δεν έχει καμία πρόθεση να «προσκυνήσει» είτε την Ε.Ε. είτε τις ΗΠΑ, όπως υποστηρίζουν Ρώσοι αξιωματούχοι.
Ο Πούτιν προσπάθησε για πολλά χρόνια να καλλιεργήσει τις σχέσεις με την Τουρκία, μέσω συναντήσεων και εμπορικών συμφωνιών, ενώ πέρυσι προχώρησε ένα βήμα παραπέρα προτείνοντας η Τουρκία να γίνει η πύλη εξόδου του ρωσικού φυσικού αερίου προς την Ευρώπη.
«Ήμασταν έτοιμοι να προχωρήσουμε τις σχέσεις μας πολύ πιο πέρα απ’ ότι ήθελαν οι σύμμαχοι», υποστήριξε ο Πούτιν.
Για τον Ερντογάν οι σχέσεις με τη Ρωσία ήταν ένα αντίβαρο προς την Ε.Ε. Πριν από ένα έτος φιλοξένησε τον Πούτιν στο παλάτι του στην Άγκυρα. Τότε ο Πούτιν τον είχε χαρακτηρίσει ως «σκληρό καρύδι», γιατί ο Ερντογάν είχε αρνηθεί να επιβάλει και αυτός κυρώσεις ενάντια στη Μόσχα, ακολουθώντας το παράδειγμα Ευρώπης και ΗΠΑ.
Η κρίση στη Συρία διέρρηξε αυτή τη σχέση. Η ένταση ξεκίνησε από τις 30 Σεπτεμβρίου όταν η Ρωσία ξεκίνησε τις στρατιωτικές της επιχειρήσεις στη Συρία, παραβιάζοντας τον τουρκικό εναέριο χώρο. Ο Ερντογάν έγινε έξαλλος όταν οι Ρώσοι στράφηκαν ενάντια σε αντάρτες τουρκικής εθνότητας, οι οποίοι μάχονται κατά του καθεστώτος Άσαντ.
Κατεστραμμένος δεσμός
Μετά την κατάρριψη του ρωσικού αεροσκάφους – που οδήγησε στην πρώτη απώλεια Ρώσου πιλότου από την έναρξη των επιχειρήσεων στη Συρία – ο Πούτιν απογοητεύτηκε γιατί ο Ερντογάν επικοινώνησε πρώτα με το ΝΑΤΟ και όχι με το Κρεμλίνο, όπως τουλάχιστον υποστηρίζει Ρώσος αξιωματούχος.
«Κατέστρεψαν ένα σπίτι που χρειάστηκε 10 χρόνια για να κτιστεί», δήλωσε ο Andrey Klimov, αντιπρόεδρος της Επιτροπής Διεθνών Σχέσεων στην άνω βουλή του ρωσικού κοινοβουλίου. «Είτε θα αλλάξουν τη στάση τους, είτε θα πρέπει να περιμένουμε μία νέα εξουσία να αναλάβει τα ηνία στην Τουρκία», προσέθεσε.
Η Τουρκία προσπάθησε να δείξει καλή θέληση την προηγούμενη εβδομάδα, επιστρέφοντας το πτώμα του Ρώσου πιλότου και μάλιστα με στρατιωτικές τιμές.
Οι Ρώσοι απάντησαν ότι «αυτό δεν φθάνει. Δεν ακούσαμε καμία συγνώμη ή δεν είδαμε καμία πρόθεση να τιμωρηθούν οι υπεύθυνοι για την πτώση του αεροσκάφους», ξεκαθάρισε ο Klimov.
Επίθεση
Ο Ρώσος υπουργός Άμυνας παρουσίασε ένα video αλλά και χάρτες που υποδεικνύουν εμπλοκή της Τουρκίας στο εμπόριο πετρελαίου του ΙΚ. Αναφέρθηκε στα «απαίσια εγκλήματα της τουρκικής ελίτ, η οποία χρηματοδοτεί τη διεθνή τρομοκρατία». Ο Ερντογάν υποσχέθηκε ότι θα παραιτηθεί εάν αποδειχθούν οι κατηγορίες των Ρώσων.