Η ημέρα ξεκίνησε με τον Πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ να προειδοποιεί ότι «ένας ολόκληρος πολιτισμός» 90 εκατομμυρίων Ιρανών θα μπορούσε να αφανιστεί. Και ολοκληρώθηκε με τη διεθνή κοινότητα —μετά από ώρες έντασης και αβεβαιότητας— να προσπαθεί να κατανοήσει την αιφνιδιαστική του υπαναχώρηση.
Ένα από τα πιο παράδοξα αποτελέσματα του πολέμου των 40 ημερών είναι η δυσκολία αξιολόγησης της αξιοπιστίας των δηλώσεων, όχι μόνο από το ιρανικό καθεστώς, αλλά και, σε ορισμένες περιπτώσεις, από τον ίδιο τον πρόεδρο των ΗΠΑ. Η σύγχυση επανήλθε την Τρίτη, περίπου 80 λεπτά πριν από τη διορία που είχε θέσει ο Τραμπ για εκτεταμένες επιθέσεις κατά ιρανικών υποδομών, όταν ανακοίνωσε μέσω Truth Social ότι επιτυγχάνεται συμφωνία και ανέβαλε την κλιμάκωση.
«Διπλή εκεχειρία!», έγραψε, προσθέτοντας ότι σε αντάλλαγμα για τη δύο εβδομάδων παύση των βομβαρδισμών, το Ιράν συμφώνησε στο «πλήρες, άμεσο και ασφαλές άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ».
Εάν εκατοντάδες δεξαμενόπλοια που έχουν εγκλωβιστεί στον Περσικό Κόλπο καταφέρουν να εξέλθουν, θα μπορούσε να αποφευχθεί μια καταστροφική επίπτωση στην παγκόσμια οικονομία — εξέλιξη που ήδη έχει επηρεάσει αρνητικά τη δημοτικότητα του Τραμπ. Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης στις μετοχές αντέδρασαν άμεσα ανοδικά.
Ωστόσο, η ιρανική πλευρά παρουσιάζει διαφορετική εικόνα. Σε σχέδιο 10 σημείων που παρουσίασε το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας, η Τεχεράνη ζητά τον πλήρη συντονισμό της ναυσιπλοΐας στα Στενά, ώστε να διασφαλίσει «μοναδική οικονομική και γεωπολιτική θέση» σε έναν κρίσιμο ενεργειακό διάδρομο.
Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν Αμπάς Αραγκσί ξεκαθάρισε ότι η χώρα δεν προτίθεται να εγκαταλείψει τα διαπραγματευτικά της όπλα, ακόμη και κατά τη διάρκεια της εκεχειρίας. «Για δύο εβδομάδες, η ασφαλής διέλευση θα είναι δυνατή σε συντονισμό με τις ένοπλες δυνάμεις και με την επιφύλαξη τεχνικών περιορισμών», ανέφερε. Παράλληλα, ιρανικά μέσα μετέδωσαν ότι Ιράν και Ομάν σχεδιάζουν να επιβάλλουν τέλη διέλευσης στα πλοία.
Ο Τραμπ χαρακτήρισε τις ιρανικές θέσεις «απάτη» και επιτέθηκε στο CNN για τη σχετική κάλυψη.
Καθοριστικό ρόλο καλείται να διαδραματίσει το Πακιστάν, που διαμεσολάβησε για τη συμφωνία και φιλοξενεί τις συνομιλίες που αναμένεται να ξεκινήσουν στο Ισλαμαμπάντ. Η κυβέρνηση της χώρας επιχειρεί να διαμορφώσει ένα πλαίσιο αποκλιμάκωσης που να μπορεί να γίνει αποδεκτό και από τις δύο πλευρές.
Η μεγάλη αντίφαση πίσω από την «επιτυχία»
Ακόμη και η πιθανότητα διάσωσης ανθρώπινων ζωών —Ιρανών, Αμερικανών στρατιωτικών και αμάχων στην περιοχή— αποτελεί θετική εξέλιξη. Παράλληλα, η προοπτική περιορισμού των παγκόσμιων οικονομικών συνεπειών του πολέμου ανακουφίζει τις αγορές μετά από έξι εβδομάδες έντονης αβεβαιότητας. Ωστόσο, τα πρώτα στοιχεία της διπλωματικής διαδικασίας δημιουργούν επιφυλάξεις.
Ένα ενδεχόμενο αποτέλεσμα που θα έδινε στο Ιράν έλεγχο των Στενών του Ορμούζ θα μπορούσε να μετατρέψει τον πόλεμο σε στρατηγική ήττα για τις ΗΠΑ, καθώς η Τεχεράνη θα αποκτούσε τη δυνατότητα να επηρεάζει την παγκόσμια οικονομία όποτε το επιθυμεί. Παρά τις αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις που φέρεται να έχουν αποδυναμώσει σημαντικά το ιρανικό στρατιωτικό δυναμικό, ένα τέτοιο σενάριο θα αποτελούσε σοβαρή γεωπολιτική ανατροπή.
Είναι ακόμη νωρίς να διαπιστωθεί αν οι επιθέσεις αποδυνάμωσαν πραγματικά το ιρανικό καθεστώς ή αν ενίσχυσαν πιο σκληρές δυνάμεις στο εσωτερικό του.
Οι αντιδράσεις στις ΗΠΑ υπήρξαν έντονες και διχασμένες. Κριτικοί μίλησαν για ακόμη ένα «TACO» (Trump always chickens out), υποστηρίζοντας ότι ο πρόεδρος υιοθετεί ακραίες θέσεις για να υποχωρήσει στη συνέχεια, πλήττοντας την αξιοπιστία του. Αντιθέτως, υποστηρικτές του θεωρούν ότι πρόκειται για επιτυχημένη διαπραγματευτική τακτική που οδήγησε το Ιράν στο τραπέζι των συνομιλιών.
Πέρα όμως από την ουσία της συμφωνίας, η ημέρα αυτή ανέδειξε βαθύτερα ζητήματα.
Ο Τραμπ, σε ρόλο πρωταγωνιστή μιας κρίσης που ο ίδιος κλιμάκωσε, έδειξε για ακόμη μία φορά την τάση του να προσωποποιεί τις διεθνείς συγκρούσεις και να οδηγεί την κατάσταση στα άκρα. Η δήλωσή του ότι «μόνο ο πρόεδρος γνωρίζει τι θα κάνει», μέσω της εκπροσώπου του Λευκού Οίκου, προκάλεσε έντονες αντιδράσεις.
Τα όρια της εξουσίας και τα συνταγματικά ερωτήματα
Η κρίση ανέδειξε σοβαρά συνταγματικά ζητήματα για το αμερικανικό σύστημα εξουσίας. Για ώρες, υπήρχε η αίσθηση ότι ένας πρόεδρος με ανεξέλεγκτη εξουσία βρισκόταν ένα βήμα πριν από μια καταστροφική στρατιωτική ενέργεια, χωρίς έγκριση του Κογκρέσου και χωρίς σαφή στρατηγική εξόδου.
Η απειλή για μαζική εξόντωση αμάχων προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στο πολιτικό φάσμα. Δημοκρατικοί ζήτησαν ακόμη και την ενεργοποίηση της 25ης Τροπολογίας, ενώ και Ρεπουμπλικανοί εξέφρασαν επιφυλάξεις. Η γερουσιαστής Lisa Murkowski χαρακτήρισε τη ρητορική αυτή προσβολή των αξιών των ΗΠΑ, ενώ ο γερουσιαστής Ron Johnson προειδοποίησε ότι θα αποστασιοποιηθεί αν υπάρξουν επιθέσεις σε αμάχους.
Από την πλευρά των Δημοκρατικών, ο γερουσιαστής Τζακ Ριντ κατηγόρησε τον Τραμπ ότι υιοθετεί «φανατική στάση» αντίστοιχη με αυτή της Τεχεράνης.
Η ημέρα αυτή ανέδειξε τους κινδύνους ενός απρόβλεπτου και έντονα προσωποκεντρικού τρόπου άσκησης εξουσίας. Παρά την προσωρινή αποκλιμάκωση, οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους ενδέχεται να βρίσκονται σε πιο ασταθή θέση, ενώ ενισχύεται η εντύπωση ότι οι απειλές του Τραμπ δεν είναι πάντα αξιόπιστες.
Σε ένα ενδεχόμενο μελλοντικής κρίσης με ισχυρότερο αντίπαλο, τέτοιες αντιφάσεις και λανθασμένοι χειρισμοί θα μπορούσαν να αποδειχθούν ιδιαίτερα επικίνδυνοι.
Διαβάστε ακόμη
Μαρινόπουλοι: Το τέλος μιας εποχής – Από την κυριαρχία της κατανάλωσης στο οριστικό exit
Οι 10.136 δορυφόροι του Ελον Μασκ και η αόρατη αυτοκρατορία του διαστήματος
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα