Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έβαλε ένα τεράστιο στοίχημα εξαπολύοντας μαζική αεροπορική επίθεση κατά του Ιράν, παρά το γεγονός ότι είχε κάνει ελάχιστη προετοιμασία της αμερικανικής κοινής γνώμης για έναν νέο πόλεμο στη Μέση Ανατολή, με τεράστιους κινδύνους και συνέπειες που μπορεί να διαρκέσουν χρόνια σημειώνει σε ανάλυσή του το CNN,
Ωστόσο, ο θάνατος του Χαμενεΐ ανοίγει ένα ενδεχόμενο ανατροπής του σκληρού ισλαμιστικού καθεστώτος της Τεχεράνης, τερματίζοντας δεκαετίες καταστολής, κατά τις οποίες χιλιάδες άμαχοι δολοφονήθηκαν στους δρόμους τον Δεκέμβριο και τον Ιανουάριο.
«Αυτή είναι η μεγαλύτερη ευκαιρία για τον ιρανικό λαό να πάρει πίσω τη Χώρα του», έγραψε ο Τραμπ στο Truth Social, αφού επιβεβαίωσε προηγούμενες ισραηλινές αναφορές ότι ο Χαμενεΐ — τον οποίο χαρακτήρισε «έναν από τους πιο κακούς ανθρώπους στην ιστορία» — σκοτώθηκε σε αεροπορική επιδρομή.
Ο θάνατος του Χαμενεΐ — διαδόχου του Αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί, υποκινητή της Ιρανικής Επανάστασης του 1979 — επιβεβαιώθηκε από ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης. Πρόκειται για ένα σεισμικό πολιτικό γεγονός στην ιστορία του Ιράν. Και απειλεί τον έλεγχο της εξουσίας από τους σκληροπυρηνικούς ισλαμιστές που μετέτρεψαν τη χώρα σε αμείλικτη θεοκρατική δικτατορία.
Εντείνει επίσης ένα κρίσιμο ερώτημα που γεννά η επίθεση του Τραμπ: Θα απελευθερώσει η απομάκρυνση της κορυφής της ηγεσίας ένα κύμα θεσμικών μεταρρυθμίσεων ή θα πυροδοτήσει ανεξέλεγκτες πολιτικές δυνάμεις που θα εμβαθύνουν την καταστολή και θα διαλύσουν τη χώρα;
Ο Τραμπ δήλωσε στο NBC ότι οι επιθέσεις προκάλεσαν «τεράστιες ζημιές».
«Κάποια στιγμή θα με πάρουν τηλέφωνο για να με ρωτήσουν ποιον θα ήθελα (ως ηγέτη)», είπε. Και πρόσθεσε: «Είμαι μόνο λίγο σαρκαστικός όταν το λέω αυτό».
Κανείς δεν χρειάζεται υπενθύμιση για τους επικίνδυνους κινδύνους των ξένων πολέμων που ξεκινούν με σοκ και δέος, αλλά μπορούν να εκτροχιαστούν καταστροφικά. Πολλοί θα δουν την παρορμητική επίθεση του Τραμπ ως απερίσκεπτο, ιμπεριαλιστικό λάθος. Οι επικριτές του στο Κογκρέσο ήδη καταγγέλλουν έναν μονομερή, παράνομο και αντισυνταγματικό πόλεμο που, όπως λένε, γελοιοποιεί τη δημοκρατία.
Οι ιρανικές αντεπιθέσεις κατά συμμάχων των ΗΠΑ στο Μπαχρέιν και το Κατάρ — και η εικόνα ιρανικού drone που συνετρίβη σε πολυτελές ξενοδοχείο σε τουριστική περιοχή του Ντουμπάι — υπογράμμισαν τον κίνδυνο το στοίχημά του να ξεφύγει από κάθε έλεγχο.
Ωστόσο, αν και η Μέση Ανατολή συχνά διαψεύδει τις προβλέψεις των παρατηρητών, είναι πιθανό η ιστορία να θυμάται τελικά τον Τραμπ ως σωτήρα των Ιρανών.
Η συνδυασμένη αμερικανοϊσραηλινή επίθεση, που ξεκίνησε από το Ισραήλ και μια τεράστια αμερικανική ναυτική αρμάδα νωρίς το Σάββατο, αποτελεί τη σημαντικότερη καμπή σε μια πικρή 47ετή αντιπαράθεση με το ισλαμικό κληρικό καθεστώς. Φαίνεται να βάζει τέλος στη διπλωματική προσπάθεια του Τραμπ για συμφωνία με το Ιράν, η οποία πλέον μοιάζει με τέχνασμα, καθώς συγκεντρωνόταν μια τρομακτική αμερικανική δύναμη.
Τα δημόσια επιχειρήματα του Τραμπ πριν από τα πλήγματα ήταν αποσπασματικά και αντιφατικά. Για παράδειγμα, επέμενε ότι είχε ήδη «εξαφανίσει» τις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν — που αποτελούσαν βασικό επιχείρημα για τη νέα επίθεση.
Οι ισχυρισμοί του ότι το πυρηνικό πρόγραμμα και οι βαλλιστικοί πύραυλοι μεγάλου βεληνεκούς συνιστούσαν άμεση απειλή για τις ΗΠΑ θεωρούνται υπερβολικοί και έρχονται σε αντίθεση με αξιολογήσεις των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών που μετέδωσε το CNN. Ο ίδιος μάλιστα φάνηκε να παραδέχεται ότι οι απειλές δεν ήταν τόσο άμεσες ώστε να δικαιολογούν άμεση δράση. «Το κάνουμε αυτό όχι για τώρα. Το κάνουμε για το μέλλον», είπε σε βίντεο από το θέρετρό του στο Μαρ-α-Λάγκο στη Φλόριντα.
Πρόκειται για ακόμη μία αμερικανική επιχείρηση που βασίζεται σε αμφισβητούμενους ισχυρισμούς περί άμεσου κινδύνου εθνικής ασφάλειας — θυμίζοντας τον πόλεμο στο Ιράκ, που διεξήχθη με ψευδή προσχήματα και στιγμάτισε τη δεύτερη θητεία του προέδρου Τζορτζ Γ. Μπους. Και κινδυνεύει να αποξενώσει τον Τραμπ από τμήματα του ίδιου του κινήματός του.
Το άνοιγμα που διέκρινε ο Τραμπ
Αν η άμεση αφορμή της απόφασης του Τραμπ φάνηκε παρορμητική, το ευρύτερο σκεπτικό είναι γνώριμο. Οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους προσπαθούν επί χρόνια να αποτρέψουν την ιρανική πορεία προς τα πυρηνικά όπλα, καθώς και να περιορίσουν τους πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς και το δίκτυο ένοπλων οργανώσεων που ενίσχυε την περιφερειακή επιρροή της Τεχεράνης.
Η νέα διάσταση στην αντιπαράθεση είναι η αδυναμία του καθεστώτος. Το Ιράν βυθίζεται σε πολιτική αναταραχή, η διαδικασία διαδοχής ήταν αδιαφανής, ο πληθυσμός αντιμετωπίζει πείνα και απόγνωση μετά από δεκαετίες καταστολής. Η οικονομία πλήττεται από κυρώσεις και διαταραχές σε βασικές υπηρεσίες, όπως η διανομή τροφίμων και νερού. Παράλληλα, ισραηλινές επιθέσεις έχουν αποδυναμώσει περιφερειακούς συμμάχους όπως η Χαμάς και η Χεζμπολάχ.
Παρότι το Ιράν εξαπέλυσε ανησυχητικές αλλά περιορισμένες αντεπιθέσεις, το κόστος μιας αμερικανικής προσπάθειας ανατροπής του καθεστώτος ίσως να είναι χαμηλότερο από ποτέ.
Οι συνέπειες μπορεί να διαρκέσουν χρόνια
Ο Τραμπ δεν δεσμεύει απλώς τις ΗΠΑ στην ανατροπή μιας ξένης κυβέρνησης· επιχειρεί να τερματίσει μια επανάσταση — μια διαδικασία που δύσκολα μπορεί να ελέγξει, ιδίως χωρίς αμερικανικά στρατεύματα στο έδαφος.
Ο γερουσιαστής Τζακ Ριντ προειδοποίησε για «συνέπειες που θα ξεπεράσουν αυτή την προεδρία».
Ακόμη κι αν το καθεστώς ανατραπεί και η ηγεσία εξουδετερωθεί, μια μετάβαση σε δημοκρατικό και μη απειλητικό Ιράν μπορεί να αποδειχθεί αυταπάτη.
Αν καταρρεύσει η κεντρική εξουσία, θα μπορούσε να ξεσπάσει αναρχία. Ο Τραμπ και ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου φαίνεται να υπολόγισαν ότι αξίζει το ρίσκο για να απομακρυνθεί ο Χαμενεΐ. Ωστόσο, αυτό θα μπορούσε να σπείρει δεκαετίες περιφερειακής αστάθειας.
Ένα από τα πιο δυσοίωνα σενάρια είναι η διάλυση του κεντρικού ελέγχου στην Τεχεράνη και η δημιουργία αντίπαλων ένοπλων θυλάκων, με σοβαρό κίνδυνο εμφυλίου πολέμου και εθνικού κατακερματισμού. Ενδεχόμενες προσφυγικές κρίσεις θα μπορούσαν να αποσταθεροποιήσουν την περιοχή για χρόνια.
Προς το παρόν είναι πολύ νωρίς για να προβλεφθεί ένα τέλμα. Όμως ο νέος αυτός πόλεμος έχει ήδη τη δική του ειρωνεία: ο Τραμπ — που ανήλθε στην εξουσία εκμεταλλευόμενος τη δυσαρέσκεια για τους ξένους πολέμους — είναι πλέον ο τελευταίος Αμερικανός πρόεδρος που βυθίζει πρόθυμα τη χώρα σε μια νέα σύγκρουση στη Μέση Ανατολή.
«Έχει τεράστιο σεβασμό για την αμερικανική ισχύ, αλλά αυτό είναι μόνο μέρος της εξίσωσης», είπε ο αναλυτής Άλεξ Βατάνκα. «Η αμερικανική ισχύς χωρίς στρατηγικό στόχο είναι ουσιαστικά άχρηστη. Μπορείς να ανατινάξεις ό,τι θέλεις, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι θα καταλήξεις σε κάτι καλύτερο».
Διαβάστε ακόμη
Ιράν: Η στιγμή του φονικού χτυπήματος στο παλάτι του Χαμενεΐ – Πώς τον εντόπισε η CIA (vid)
HΠΑ και Ισραήλ χτύπησαν το Ιράν: Τι σημαίνει για την αγορά σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα