Κάθε φορά που ένα αεροσκάφος απογειώνεται, κουβαλά μαζί του όχι μόνο επιβάτες αλλά και ένα σημαντικό περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Σε μια εποχή όπου η παγκόσμια αεροπορική κίνηση αυξάνεται σταθερά, η μείωση των εκπομπών από τις πτήσεις παραμένει μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της ενεργειακής μετάβασης.
Παρότι συζητούνται συχνά λύσεις όπως τα ηλεκτρικά αεροσκάφη ή τα βιώσιμα αεροπορικά καύσιμα, αυτές οι τεχνολογίες βρίσκονται ακόμη μακριά από το να μειώσουν ουσιαστικά τις εκπομπές σε μεγάλη κλίμακα. Μια νέα μελέτη, ωστόσο, δείχνει ότι σημαντικές μειώσεις θα μπορούσαν να επιτευχθούν πολύ πιο άμεσα, απλώς με καλύτερη αξιοποίηση των υφιστάμενων αεροσκαφών.
Ακόμη και μια σχετικά απλή αλλαγή — όπως η αναδιάταξη της καμπίνας με λιγότερες θέσεις business και first class — θα μπορούσε να περιορίσει τις εκπομπές έως και κατά 50%.
Η πληρότητα ως κλειδί για χαμηλότερες εκπομπές
Τα τελευταία δεκαετίες, οι αεροπορικές εταιρείες έχουν ήδη βελτιώσει σημαντικά την αποδοτικότητα των πτήσεων.
Μεταξύ 1980 και 2019, το ποσοστό πληρότητας των θέσεων στις εμπορικές πτήσεις αυξήθηκε από 63% σε περίπου 82%. Η εξέλιξη αυτή οφείλεται σε μεγάλο βαθμό σε οικονομικούς λόγους: κάθε άδειο κάθισμα σημαίνει χαμένα έσοδα αλλά και περιττές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα.
Για έναν δεδομένο αριθμό επιβατών, όσο περισσότερα άτομα μεταφέρονται σε κάθε πτήση, τόσο λιγότερα αεροσκάφη χρειάζονται συνολικά. Το καθοριστικό στοιχείο είναι η χωρητικότητα και η χρήση του αεροσκάφους, όχι το επιπλέον βάρος που προσθέτει κάθε επιβάτης, το οποίο είναι αμελητέο σε σχέση με το συνολικό βάρος και την κατανάλωση καυσίμου.
Το πραγματικό αποτύπωμα της αεροπορίας
Η αεροπορία ευθύνεται για περίπου 2% έως 3% των παγκόσμιων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα.
Ωστόσο, η πραγματική συμβολή της στην υπερθέρμανση του πλανήτη εκτιμάται γύρω στο 4%, αν ληφθούν υπόψη και οι λεγόμενες δευτερογενείς επιδράσεις — όπως τα ίχνη συμπύκνωσης (contrails) που σχηματίζονται πίσω από τα αεροσκάφη και συμβάλλουν στην παγίδευση θερμότητας στην ατμόσφαιρα.
Το μεγαλύτερο μέρος αυτού του αποτυπώματος συνδέεται με ταξιδιώτες υψηλού εισοδήματος που πετούν συχνά, ιδίως σε πτήσεις μεγάλων αποστάσεων, σε business ή first class ή ακόμη και με ιδιωτικά αεροσκάφη.
Τεράστιες διαφορές στην αποδοτικότητα
Η ενεργειακή αποδοτικότητα των αεροσκαφών συνήθως συνδέεται με την τεχνολογία των κινητήρων. Ωστόσο, η λειτουργική αποδοτικότητα — δηλαδή οι εκπομπές CO₂ ανά επιβατοχιλιόμετρο — έχει μελετηθεί πολύ λιγότερο.
Η νέα έρευνα ανέλυσε δεδομένα του 2023 για συγκεκριμένα δρομολόγια, αεροπορικές εταιρείες, τύπους αεροσκαφών και αεροδρόμια.
Τα αποτελέσματα έδειξαν τεράστιες διαφορές: ορισμένες πτήσεις εκπέμπουν πάνω από 800 γραμμάρια CO₂ ανά επιβατοχιλιόμετρο, ενώ άλλες λιγότερα από 50 γραμμάρια.
Για σύγκριση, οι μέσες εκπομπές είχαν μειωθεί από περίπου 260 γραμμάρια CO₂ ανά επιβατοχιλιόμετρο το 1980 σε περίπου 90 γραμμάρια το 2019. Παρά τη βελτίωση, οι ηλεκτροκίνητοι σιδηρόδρομοι που χρησιμοποιούν ενέργεια χαμηλού άνθρακα μπορούν να πέσουν ακόμη και κάτω από 5 γραμμάρια.
Οι λιγότερο αποδοτικές πτήσεις
Μεταξύ των χωρών με υψηλές εκπομπές, πολλές από τις λιγότερο αποδοτικές πτήσεις ξεκινούν ή καταλήγουν στις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ ακολουθούν η Κίνα, η Γερμανία και η Ιαπωνία.
Αυξημένες εκπομπές καταγράφονται επίσης σε μικρότερα αεροδρόμια καθώς και σε περιοχές της Αφρικής και της Ωκεανίας.
Αντίθετα, πιο αποδοτικές πτήσεις — με λιγότερα από 100 γραμμάρια CO₂ ανά επιβατοχιλιόμετρο — εμφανίζονται συχνά στη Βραζιλία, την Ινδία και τη νοτιοανατολική Ασία, κυρίως σε δρομολόγια υψηλής ζήτησης.
Η Ευρώπη παρουσιάζει μια πιο μικτή εικόνα.
Οι διαφορές αυτές εξηγούνται κυρίως από τρεις παράγοντες: την πληρότητα των πτήσεων, τον τύπο αεροσκάφους και τη διαμόρφωση της καμπίνας — ιδιαίτερα τον χώρο που καταλαμβάνουν οι θέσεις business και first class.
Οι αεροπορικές εταιρείες χαμηλού κόστους εμφανίζονται συχνά πιο αποδοτικές, καθώς αυξάνουν τον αριθμό των θέσεων και βασίζουν τα έσοδά τους σε πρόσθετες υπηρεσίες όπως αποσκευές ή γεύματα, οι οποίες δεν επηρεάζουν σημαντικά τις εκπομπές.
Μεταξύ των πιο αποδοτικών αεροσκαφών συγκαταλέγονται το Boeing 787 Dreamliner και το Airbus A320neo, με μέσο όρο εκπομπών κάτω από 65 γραμμάρια CO₂ ανά επιβατοχιλιόμετρο.
Ωστόσο, τα μοντέλα αυτά δεν κυριαρχούν ακόμη στους στόλους, καθώς τα εμπορικά αεροσκάφη παραμένουν σε χρήση για περίπου 25 χρόνια.
Παράλληλα, οι πτήσεις μεγάλων αποστάσεων είναι κατά μέσο όρο πιο αποδοτικές από τις σύντομες, επειδή η ενεργοβόρα διαδικασία της απογείωσης πραγματοποιείται μόνο μία φορά και χρησιμοποιούνται μεγαλύτερα αεροσκάφη με περισσότερες θέσεις.
Τα τρία σενάρια μείωσης εκπομπών
Η μελέτη προσομοίωσε τρία πιθανά σενάρια για τον περιορισμό των εκπομπών της αεροπορίας.
Αύξηση της πληρότητας στο 95%
Αν η μέση πληρότητα αυξανόταν από περίπου 80% στο 95%, οι εκπομπές θα μπορούσαν να μειωθούν κατά περίπου 16%, καθώς θα απαιτούνταν λιγότερες πτήσεις για τον ίδιο αριθμό επιβατών.
Αντικατάσταση στόλου με πιο αποδοτικά αεροσκάφη
Η χρήση μόνο σύγχρονων μοντέλων όπως τα Boeing 787-9 και Airbus A321neo θα μπορούσε να περιορίσει τις παγκόσμιες εκπομπές της αεροπορίας κατά 27% έως 34%.
Καμπίνες μόνο οικονομικής θέσης
Η πιο δραστική αλλαγή θα ήταν η λειτουργία των αεροσκαφών αποκλειστικά με θέσεις οικονομικής θέσης.
Οι θέσεις business και first class μπορεί να είναι έως και πέντε φορές πιο εντατικές σε εκπομπές CO₂, επειδή καταλαμβάνουν πολύ περισσότερο χώρο. Αν όλα τα αεροσκάφη λειτουργούσαν στη μέγιστη χωρητικότητα οικονομικής θέσης, οι εκπομπές θα μπορούσαν να μειωθούν κατά 26% έως και 57%.
Για παράδειγμα, ορισμένες αεροπορικές εταιρείες διαμορφώνουν τα Boeing 777-300ER με περισσότερες από 400 θέσεις οικονομικής θέσης, ενώ άλλες περιορίζονται σε περίπου 200, παρότι η μέγιστη χωρητικότητα φτάνει τις 550.
Τα ευρήματα της μελέτης δείχνουν ότι το περιβαλλοντικό αποτύπωμα της αεροπορίας συνδέεται στενά με τις ανισότητες στα ταξίδια.
Από τους περιστασιακούς επιβάτες της οικονομικής θέσης μέχρι τους συχνούς ταξιδιώτες business class, η διάταξη της καμπίνας και η συχνότητα των πτήσεων παίζουν καθοριστικό ρόλο στις συνολικές εκπομπές.
Και ίσως τελικά η λιγότερο άνετη οικονομική θέση να λειτουργεί, άθελά της, ως ένας μικρός αλλά χρήσιμος σύμμαχος του κλίματος.
Διαβάστε ακόμη
Qantas: Θα πληρώσει 74 εκατ. δολάρια για ακυρωμένες πτήσεις την περίοδο της πανδημίας
10 εμπειρίες που αξίζουν: Θέατρο, vintage shopping και μια απόδραση στο βουνό
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα