Η πτώση των γεννήσεων δεν είναι πια μια μελλοντική απειλή, αλλά μια παρούσα πραγματικότητα που επανακαθορίζει τις ισορροπίες σε κοινωνίες και οικονομίες σε ολόκληρο τον κόσμο. Η υπογεννητικότητα έχει εξελιχθεί σε πολυεπίπεδο φαινόμενο, με συνέπειες που ξεπερνούν κατά πολύ το δημογραφικό και επηρεάζουν την εργασία, τη δημόσια υγεία, τη βιωσιμότητα των ασφαλιστικών συστημάτων και τις σχέσεις μεταξύ των γενεών. Η διεθνής επιστημονική κοινότητα επισημαίνει πλέον ότι η μείωση των γεννήσεων έχει παγκόσμιο χαρακτήρα και δεν αποτελεί εξαίρεση ή ιδιαιτερότητα ορισμένων χωρών.
Σήμερα, σε περισσότερες από τις μισές χώρες του πλανήτη, ο δείκτης γονιμότητας έχει υποχωρήσει κάτω από το επίπεδο που απαιτείται για τη διατήρηση ενός σταθερού πληθυσμού. Σε αρκετές περιπτώσεις, όπως σε κράτη της Ανατολικής Ασίας και της Ανατολικής Ευρώπης, οι γεννήσεις έχουν περιοριστεί σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, ενώ ακόμη και χώρες με ισχυρή οικονομία, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, κινούνται σαφώς κάτω από το όριο αναπλήρωσης. Το φαινόμενο δεν κάνει διακρίσεις ανάμεσα σε αναπτυγμένες και αναπτυσσόμενες κοινωνίες, γεγονός που εντείνει τον προβληματισμό.
Απέναντι σε αυτή την τάση, αρκετά κράτη επιχειρούν να παρέμβουν δυναμικά, υιοθετώντας πολιτικές που στοχεύουν άμεσα στην αύξηση των γεννήσεων. Από οικονομικά επιδόματα και φορολογικές ελαφρύνσεις έως θεσμικά κίνητρα και κοινωνικές παροχές, οι κυβερνήσεις αναζητούν τρόπους να αντιστρέψουν την πορεία. Ωστόσο, τα αποτελέσματα αυτών των πολιτικών παραμένουν περιορισμένα. Ακόμη και σε χώρες που έχουν επενδύσει τεράστιους πόρους σε μέτρα στήριξης της οικογένειας, η γονιμότητα συνεχίζει να υποχωρεί, αποκαλύπτοντας τα όρια της κρατικής παρέμβασης στις προσωπικές επιλογές.
Οι αιτίες της υπογεννητικότητας είναι σύνθετες και αλληλένδετες. Η ευρεία χρήση της αντισύλληψης, η άνοδος του μορφωτικού επιπέδου των γυναικών, η αυξημένη συμμετοχή τους στην αγορά εργασίας και η καθυστέρηση της δημιουργίας οικογένειας έχουν μεταβάλει ριζικά το πρότυπο της τεκνοποίησης. Παράλληλα, βιολογικοί παράγοντες, όπως η μείωση της γονιμότητας σε άνδρες και γυναίκες, αλλά και κοινωνικές αλλαγές, όπως η σχεδόν μηδενική παιδική θνησιμότητα, έχουν περιορίσει την ανάγκη για πολυμελείς οικογένειες.
Ιδιαίτερο βάρος φαίνεται να έχουν και οι υπαρξιακές ανησυχίες των νεότερων γενεών. Η κλιματική κρίση, η γεωπολιτική αστάθεια, η οικονομική αβεβαιότητα και η επιδείνωση της ψυχικής υγείας δημιουργούν ένα περιβάλλον ανασφάλειας, στο οποίο η απόφαση για απόκτηση παιδιών συχνά αναβάλλεται ή εγκαταλείπεται. Ο φόβος για το μέλλον λειτουργεί ως ισχυρός ανασταλτικός παράγοντας στη δημιουργία οικογένειας.
Οι συνέπειες της δημογραφικής συρρίκνωσης είναι ήδη ορατές. Η μείωση του εργατικού δυναμικού, η πίεση στα ασφαλιστικά συστήματα και η αύξηση των δαπανών για υγεία και φροντίδα ηλικιωμένων δοκιμάζουν τα όρια των κρατών πρόνοιας. Ταυτόχρονα, η γήρανση του πληθυσμού αναμένεται να αυξήσει τα χρόνια νοσήματα και τις ανάγκες για μακροχρόνια φροντίδα, επιβαρύνοντας περαιτέρω τις δημόσιες υποδομές.
Παρά ταύτα, η αντιμετώπιση της υπογεννητικότητας αποκλειστικά μέσα από τον φόβο της πληθυσμιακής κατάρρευσης εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους. Η ιστορία δείχνει ότι οι πιεστικές ή καταναγκαστικές πολιτικές μπορούν να οδηγήσουν σε παραβιάσεις δικαιωμάτων και σε αρνητικές συνέπειες για τη δημόσια υγεία. Γι’ αυτό, όλο και περισσότεροι ειδικοί υποστηρίζουν μια πιο ισορροπημένη προσέγγιση, που δεν εστιάζει μόνο στην αύξηση των γεννήσεων.
Η ενίσχυση της υγιούς γήρανσης, η επένδυση στην πρόληψη και στη φροντίδα των ηλικιωμένων, η αξιοποίηση της τεχνολογίας και η προσαρμογή των μεταναστευτικών πολιτικών μπορούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά στη στήριξη των οικογενειών. Σε κάθε περίπτωση, η προστασία των δικαιωμάτων των γυναικών, η ποιοτική παιδική φροντίδα και η ισότιμη συμμετοχή των γονέων παραμένουν βασικοί πυλώνες για βιώσιμες και συνεκτικές κοινωνίες.
Διαβάστε ακόμη
4 φυτά που αξίζει να φυτέψετε στα τέλη Ιανουαρίου
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα