Σε μια ομιλία καταπέλτη στο πλαίσιο του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός, ο πρωθυπουργός του Καναδά, Μαρκ Κάρνεϊ, έδωσε μια ωμή αποτίμηση του κόσμου όπως τον αντιλαμβάνεται σήμερα, δηλώνοντας ότι η μακρόχρονη, υπό τις ΗΠΑ, διεθνής τάξη βασισμένη σε κανόνες, έχει πλέον τελειώσει. Όπως είπε, μεσαίες δυνάμεις όπως ο Καναδάς οφείλουν να αλλάξουν πορεία για να μην πέσουν θύματα περαιτέρω «εξαναγκασμού» από ισχυρούς παίκτες.
Μάλιστα, ο Καναδός πρωθυπουργός, επέλεξε να ξεκινήσει την ομιλία του με επίκληση στον Θουκυδίδη: «Φαίνεται πως κάθε μέρα μας υπενθυμίζει ότι ζούμε σε μια εποχή ανταγωνισμού μεγάλων δυνάμεων — ότι η διεθνής τάξη βασισμένη σε κανόνες φθίνει, ότι οι ισχυροί κάνουν ό,τι μπορούν και οι αδύναμοι υποφέρουν ό,τι πρέπει. Και αυτό το απόφθεγμα του Θουκυδίδη παρουσιάζεται ως αναπόφευκτο, ως η φυσική λογική των διεθνών σχέσεων που επανεμφανίζεται. Και μπροστά σε αυτή τη λογική, υπάρχει μια ισχυρή τάση για τις χώρες να συμμορφώνονται, να προσαρμόζονται, να αποφεύγουν τις συγκρούσεις, να ελπίζουν ότι η υποταγή θα τους εξασφαλίσει ασφάλεια».
Χωρίς να κατονομάσει τον Ντόναλντ Τραμπ, ο Κάρνεϊ αναφέρθηκε στην «αμερικανική ηγεμονία» και υποστήριξε ότι οι «μεγάλες δυνάμεις» χρησιμοποιούν την οικονομική ολοκλήρωση ως «όπλο». «Οι Καναδοί γνωρίζουν ότι η παλιά, άνετη παραδοχή πως η γεωγραφία και οι συμμαχίες μας εξασφάλιζαν αυτομάτως ευημερία και ασφάλεια δεν ισχύει πια», τόνισε. Απέναντι σε αυτή τη νέα δυναμική, ο Κάρνεϊ υπογράμμισε ότι ο Καναδάς πρέπει να είναι «αρχών αλλά και πραγματιστικός», να στραφεί περισσότερο προς τα μέσα για να ενισχύσει τη χώρα και να διαφοροποιήσει τις εμπορικές του σχέσεις, ώστε να μειώσει την εξάρτησή του από χώρες όπως οι ΗΠΑ, καθώς είναι πλέον σαφές ότι η «ολοκλήρωση» μπορεί να οδηγήσει σε «υποταγή».
Ο ίδιος σημείωσε ότι ο πολυμερής τρόπος διακυβέρνησης και η «αρχιτεκτονική της συλλογικής επίλυσης προβλημάτων» —μέσω θεσμών όπως ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου, τα Ηνωμένα Έθνη και οι διασκέψεις COP για το κλίμα— έχουν αποδυναμωθεί, με αποτέλεσμα τα κράτη να πρέπει να αποδεχθούν ότι συχνότερα απ’ ό,τι στο πρόσφατο παρελθόν θα χρειαστεί να κινηθούν μόνα τους.
«Πολλές χώρες καταλήγουν στα ίδια συμπεράσματα. Πρέπει να αναπτύξουν μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία: στην ενέργεια, στα τρόφιμα, στα κρίσιμα ορυκτά, στα χρηματοοικονομικά και στις εφοδιαστικές αλυσίδες», είπε. «Μια χώρα που δεν μπορεί να τραφεί, να τροφοδοτηθεί ενεργειακά ή να αμυνθεί έχει ελάχιστες επιλογές. Όταν οι κανόνες δεν σε προστατεύουν, πρέπει να προστατεύσεις εσύ τον εαυτό σου».
Ο Κάρνεϊ προειδοποίησε ότι αυτή η πιο απομονωτική προσέγγιση —ένας «κόσμος φρουρίων»— θα κάνει τις χώρες φτωχότερες, πιο εύθραυστες και λιγότερο βιώσιμες. Ωστόσο, όπως είπε, είναι μια εξέλιξη που έρχεται, και ο Καναδάς πρέπει να συνεργαστεί με ομοϊδεάτες συμμάχους όπου αυτό είναι δυνατό, ώστε να αναχαιτίσει την κυριαρχία μεγαλύτερων, πλουσιότερων και καλύτερα εξοπλισμένων κρατών.
«Δεν πρόκειται για αφελή πολυμερή προσέγγιση, ούτε για στήριξη σε αποδυναμωμένους θεσμούς. Πρόκειται για τη δημιουργία συμμαχιών που λειτουργούν, ζήτημα-ζήτημα, με εταίρους που μοιράζονται αρκετό κοινό έδαφος ώστε να δράσουν μαζί. Οι μεσαίες δυνάμεις πρέπει να δρουν από κοινού, γιατί αν δεν είσαι στο τραπέζι, είσαι στο μενού», ανέφερε.
«Εμπλεκόμαστε ευρέως και στρατηγικά, με ανοιχτά μάτια. Αντιμετωπίζουμε ενεργά τον κόσμο όπως είναι, δεν περιμένουμε τον κόσμο όπως θα θέλαμε να είναι», πρόσθεσε. «Η παλιά τάξη πραγμάτων δεν επιστρέφει. Δεν πρέπει να τη θρηνούμε. Η νοσταλγία δεν είναι στρατηγική. Από το ρήγμα, όμως, μπορούμε να χτίσουμε κάτι καλύτερο, ισχυρότερο και δικαιότερο».
Άμυνα, εμπόριο και νέες συμμαχίες
Ο Κάρνεϊ ανέφερε ότι από την ανάληψη των καθηκόντων του έχει κινηθεί για να αλλάξει την πορεία της χώρας: διπλασιάζοντας τις αμυντικές δαπάνες, διαφοροποιώντας ταχύτατα το εμπόριο με 12 συμφωνίες εμπορίου και ασφάλειας σε τέσσερις ηπείρους μέσα σε έξι μήνες και φέρνοντας τον Καναδά ακόμη πιο κοντά στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Νωρίτερα μέσα στην εβδομάδα, έκλεισε επίσης εμπορική συμφωνία με την Κίνα για ηλεκτρικά οχήματα και αγροτικά προϊόντα, βάζοντας τέλος σε χρόνια διμερών εντάσεων, ενώ επιδίωξε στενότερες σχέσεις και με το Κατάρ. Παράλληλα, ο Καναδάς επιδιώκει συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου με την Ινδία, την Ταϊλάνδη, τις Φιλιππίνες, τις χώρες της ASEAN και τη Mercosur.
«Οι μεγάλες δυνάμεις μπορούν να αντέξουν να κινηθούν μόνες τους. Έχουν το μέγεθος της αγοράς, τη στρατιωτική ισχύ, τη μόχλευση για να επιβάλλουν όρους. Οι μεσαίες δυνάμεις δεν το έχουν αυτό. Όταν διαπραγματευόμαστε μόνο διμερώς με έναν ηγεμόνα, διαπραγματευόμαστε από θέση αδυναμίας», είπε.
Καναδάς, Κίνα και Γροιλανδία
Παρά τον σκεπτικισμό του για ορισμένους διεθνείς θεσμούς, ο Κάρνεϊ δήλωσε αισιόδοξος για το μέλλον του Καναδά, τονίζοντας ότι η χώρα αποτελεί «σταθερό και αξιόπιστο εταίρο» με μακροπρόθεσμη προσέγγιση στις σχέσεις της. «Ο Καναδάς έχει αυτό που θέλει ο κόσμος: είμαστε ενεργειακή υπερδύναμη, έχουμε τον πιο μορφωμένο πληθυσμό στον κόσμο, διαθέτουμε κεφάλαια, ταλέντο και μια κυβέρνηση με τεράστια δημοσιονομική δυνατότητα να δράσει αποφασιστικά», είπε.
Αναφερόμενος στην Κίνα, υποστήριξε ότι η εμβάθυνση των οικονομικών δεσμών με τη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου αποτελεί αυτή τη στιγμή συνετή επιλογή, με «δικλίδες ασφαλείας». «Χρειάζεσαι ένα πλέγμα συνδέσεων», σημείωσε.
Τέλος, με φόντο τις πιέσεις της Ουάσιγκτον για τη Γροιλανδία, ο Κάρνεϊ δήλωσε ότι ο Καναδάς στέκεται «ακλόνητα» στο πλευρό της Δανίας. «Η δέσμευσή μας στο Άρθρο 5 είναι αδιαπραγμάτευτη», είπε, αναφερόμενος στο ΝΑΤΟ. «Εργαζόμαστε με τους συμμάχους μας για να ενισχύσουμε τα βόρεια και δυτικά σύνορα της Συμμαχίας».