Η Trans-Pacific Partnership δημιουργεί μια νέα οικονομία στην περιοχή του Ειρηνικού, που αντιστοιχεί στο 40% της παγκόσμιας, καταρρίπτοντας τους εμπορικούς φραγμούς και θέτοντας νέους κανόνες για τις επενδύσεις, το περιβάλλον αλλά και τη δομή της αγοράς εργασίας
Του Παναγιώτη Γκρουμούτη
«Συνάψαμε με επιτυχία την εμπορική συμφωνία του Ειρηνικού». Με αυτά τα λόγια ο Αμερικανός υπουργός Εμπορίου Μάικλ Φρόμαν ανακοίνωσε το βράδυ της Δευτέρας 5 Οκτωβρίου, από την Ατλάντα των ΗΠΑ, τη μεγαλύτερη συμφωνία που έχει συναφθεί ποτέ στην ιστορία του παγκόσμιου εμπορίου.
ΗΠΑ, Ιαπωνία, Καναδάς, Μεξικό, Περού, Χιλή, Νέα Ζηλανδία, Αυστραλία, Σιγκαπούρη, Μπρουνέι, Μαλαισία και Βιετνάμ, όλες τους χώρες της ευρύτερης ζώνης του Ειρηνικού, οι οποίες μάλιστα συνδυαστικά αναλογούν στο 40% της παγκόσμιας οικονομίας, συμφώνησαν μετά από επίπονες και πολυετείς διαπραγματεύσεις στη σύναψη ενός εμπορικού συνασπισμού, μιας ζώνης εντός της οποίας αίρονται όλα τα εμπόδια στις εμπορικές συναλλαγές. Μια ζώνη ελεύθερου εμπορίου μεταξύ χωρών με συνδυασμένο ΑΕΠ που ξεπερνά τα 30 τρισ. δολάρια και με εκτιμώμενη συνολική αξία μεταξύ τους συναλλαγών που ανέρχεται στα 892,4 δισ. δολάρια ετησίως!
Οι εμπορικές συναλλαγές που εμπεριέχονται στη συμφωνία καλύπτουν σχεδόν όλο το φάσμα των διακρατικών εμπορικών σχέσεων των χωρών-μελών και εκτείνονται από τα αγροτικά και κτηνοτροφικά προϊόντα έως τα αυτοκίνητα και από τα φάρμακα έως την πληροφορική, ενώ αφορούν σχεδόν όλα τα προϊόντα που εμπορεύεται ο άνθρωπος, από αμάξια και υπολογιστές έως κόκκινο κρέας και φάρμακα.
Το πιο σημαντικό εξάλλου -κι αυτό που άλλωστε καθυστερούσε επί χρόνια την τελική συμφωνία- είναι το γεγονός ότι η Trans-Pacific Partnership καλύπτει και συμβαδίζει με την ύπαρξη περιοριστικών κανονισμών των επιμέρους κρατών-μελών, όπως επίσης προσφέρει αμοιβαία αναγνώριση των εκάστοτε πατεντών. Η TPP δημιουργεί μια νέα οικονομία στην περιοχή του Ειρηνικού, καταρρίπτοντας τους εμπορικούς φραγμούς, ενώ παράλληλα θέτει νέους κανόνες τόσο για τις επενδύσεις όσο και για το περιβάλλον αλλά και τη δομή της αγοράς εργασίας.
19 γύρους και 15 χρόνια μετά…
Η συμφωνία τώρα θα πρέπει να επικυρωθεί από το Κογκρέσο των ΗΠΑ, όπως και από τα κοινοβούλια των υπολοίπων 11 χωρών. Οι λεπτομέρειες της συμφωνίας δεν έχουν οριστικοποιηθεί ακόμα και δεν αναμένεται να ολοκληρωθούν μέχρι τα τέλη του μήνα. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, θεωρείται ήδη από τους αναλυτές «νίκη» κυρίως δύο ανδρών, του Αμερικανού προέδρου Μπαράκ Ομπάμα και του Ιάπωνα πρωθυπουργού Σίνζο Αμπε, καθώς με τη συμφωνία δημιουργείται ένα νέο κλαμπ χωρών του Ειρηνικού, που μπορούν να ανταγωνιστούν την επιρροή της Κίνας στη συγκεκριμένη περιοχή. Επί της ουσίας, πάντως, Ομπάμα και Αμπε ήταν αυτοί που ολοκλήρωσαν επιτυχώς τις πολυετείς προσπάθειες άλλων ομολόγων τους, που είχαν ξεκινήσει σε μια πρώιμη φάση από τις αρχές του 2000!
Μόνο ο τελικός γύρος των διαπραγματεύσεων κράτησε εφτά χρόνια! Οι τελικές συζητήσεις είχαν ξεκινήσει από το 2008, ωστόσο ήταν αρκετά τα πολιτικά ευαίσθητα ζητήματα, όπως η αντιπαράθεση ΗΠΑ και Ιαπωνίας για την αυτοκινητοβιομηχανία ή αυτή μεταξύ ΗΠΑ και Αυστραλίας για τη βιοτεχνολογία και τα γενόσημα φάρμακα που τελικά καθυστέρησαν την όλη διαδικασία.
Ιστορικά λοιπόν, η TPP είναι μια επέκταση της στρατηγικής συμφωνίας Διακρατικής Οικονομικής Εταιρικής Σχέσης Ειρηνικού, της λεγόμενης TPSEP ή Ρ4, η οποία υπεγράφη από το Μπρουνέι, τη Χιλή, τη Σιγκαπούρη και τη Νέα Ζηλανδία το 2006. Ηταν το Μπρουνέι όμως, όντας ήδη από το 1989 μέλος της Οικονομικής Συνεργασίας των χωρών Ασίας – Ειρηνικού, ευρύτερα γνωστής ως APEC, η χώρα που διαδραμάτισε τον πιο σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση μιας σειράς ενδιάμεσων εμπορικών συμφωνιών που οδήγησαν τελικά πρώτα στο Ασιατικό Φόρουμ (Asean Regional Forum – ASEAN) το 2005 και τελικά στην τωρινή συμφωνία.
Κατά τη συνάντηση του 2002 των ηγετών των χωρών της Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας – Ειρηνικού (APEC), στο Λος Κάμπος στο Μεξικό, οι τότε πρωθυπουργοί της Νέας Ζηλανδίας Ελεν Κλαρκ, της Σιγκαπούρης Γκοχ Τσοκ Τονγκ και της Χιλής Ρικάρντο Λάγος άρχισαν διαπραγματεύσεις για μια διευρυμένη ζώνη οικονομικής συνεργασίας στον Ειρηνικό. Η συμφωνία ονομάστηκε Trans-Pacific Strategic Economic Partnership (TPSEP) ή αλλιώς Ρ4 (Ρ από το Partnership και 4 από τις χώρες που μετείχαν), η οποία τέθηκε σε ισχύ μεταξύ Μπρουνέι, Χιλής, Νέας Ζηλανδίας και Σιγκαπούρης στις 8 Νοεμβρίου 2006.
Η συμφωνία TPSEP περιείχε κανόνες ελεύθερης οικονομικής σχέσης στους τομείς του εμπορίου, των υπηρεσιών υγείας, των έργων υποδομών και της πνευματικής ιδιοκτησίας. Το σημαντικότερο, όμως, ήταν ότι προέβλεπε τη μείωση κατά 90% του συνόλου των φόρων και δασμών στις εμπορικές συναλλαγές μεταξύ των κρατών-μελών έως το τέλος του 2015.
Τον Ιανουάριο του 2008 οι ΗΠΑ συμφώνησαν να αρχίσουν συνομιλίες με τα μέλη της P4 όσον αφορά στην απελευθέρωση του τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών. Στις 22 Σεπτεμβρίου 2008, η τότε υπουργός Εμπορίου των ΗΠΑ Σούζαν Σβαμπ ανακοίνωσε ότι οι ΗΠΑ θα ξεκινήσουν μια πρωτοβουλία -σε συνεργασία με την επίσης ενδιαφερόμενη Ιαπωνία- για να διευρυνθεί η συμφωνία των Ρ4 και να συσταθεί μια νέα οικονομική ζώνη, μια νέα συμφωνία, η TPP. Πέρασαν τελικά άλλα 5 χρόνια για να επιτευχθεί η συμφωνία-σταθμός…
Οι μεγάλοι κερδισμένοι
Για τις ΗΠΑ η εμπορική αυτή συμφωνία σηματοδοτεί το άνοιγμα τεράστιων γεωργικών και εμπορικών αγορών στην ευρύτερη περιοχή με μεγάλους στόχους την Ιαπωνία και τον Καναδά. Από αυτό το deal θα επωφεληθούν Αμερικανοί αγρότες, κτηνοτρόφοι και κατασκευαστές καθώς σταδιακά θα καταργηθούν 18.000 διαφορετικοί δασμοί (!) που είχαν επιβληθεί από τις υπόλοιπες χώρες στις αμερικανικές εισαγωγές.
Είναι ενδεικτικό ότι τα αμερικανικά ΜΜΕ ήδη χαρακτήρισαν τη συμφωνία ως τη μεγαλύτερη γεωπολιτική και οικονομική στροφή στην πολιτική του προέδρου Ομπάμα στην Ασία. Ο στόχος για τις ΗΠΑ (και την Ιαπωνία) είναι να κερδίσουν μερίδια αγοράς στη μέχρι πρότινος προνομιακή περιοχή δράσης της Κίνας, η οποία δεν περιλαμβάνεται στην TPP.
Η συμφωνία αυτή, εξάλλου, αλλάζει τα δεδομένα συνολικά για την παγκόσμια οικονομία ακόμα και σε ζητήματα όπως η αγορά εργασίας ή η προστασία του περιβάλλοντος. Ή τουλάχιστον αυτό έθεσε ως στόχο ο ίδιος ο πρόεδρος Ομπάμα μιλώντας για το θέμα στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ το περασμένο Σαββατοκύριακο, όπου δήλωσε χαρακτηριστικά: «Μπορούμε να προωθήσουμε την ανάπτυξη μέσω του εμπορίου, τηρώντας υψηλά πρότυπα».
Η συμφωνία μοιάζει από τώρα επιτυχημένη, καθώς πλην των αρχικών 12 χωρών-μελών, ήδη «συνωστίζονται» στον προθάλαμο άλλες μεγάλες περιφερειακές ασιατικές οικονομίες, όπως η Νότια Κορέα, η Ταϊβάν και οι Φιλιππίνες και από τη Λατινική Αμερική η Κολομβία. Πλην των ΗΠΑ ο άλλος μεγάλος κερδισμένος είναι η Ιαπωνία. Μέσω της ΤΡΡ ανοίγει και στους Αμερικανούς τις αγορές της για σχεδόν όλα τα προϊόντα της, από αυτοκίνητα μέχρι τρόφιμα, και σταδιακά επιτυγχάνει την ενοποίηση της οικονομίας της με αυτές της Βόρειας Αμερικής σε μια χρονική στιγμή που το ΑΕΠ της συρρικνώνεται συνεχώς (μειώθηκε και το δεύτερο φετινό τρίμηνο κατά 1,2% σε ετήσια βάση) οδηγώντας τη χώρα σε τεχνική ύφεση. Αρα συνδέεται την κατάλληλη στιγμή με τις μεγάλες ανταγωνίστριές της και διαφυλάσσει την εμπορική της επιβίωση…
■ Aυστραλία
Ο πρωθυπουργός της Αυστραλίας Μάλκολμ Τέρνμπουλ δήλωσε δημοσίως ότι η νέα συμφωνία αφαιρεί διάφορους φόρους και δασμούς που βάρυναν τις εξαγωγές της χώρας με περίπου 9 δισ. δολάρια Αυστραλίας κάθε χρόνο.
Εκτός αυτών, η Αυστραλία αποκτά ελεύθερη πρόσβαση στην αγορά ζάχαρης των ΗΠΑ αλλά και σε εκείνη του κρέατος Ιαπωνίας, με προφανή οφέλη για τους Αυστραλούς γεωργούς και κτηνοτρόφους που αποτελούν μεγάλο κομμάτι της οικονομικής παραγωγής της χώρας.
Επίσης η Αυστραλία πέτυχε να κάμψει τις ενστάσεις των ΗΠΑ αναφορικά με τις δικές της φαρμακευτικές εταιρείες που παράγουν φθηνότερα φάρμακα από τις αμερικανικές. Τέλος, μεγάλο κέρδος για τη βαριά βιομηχανία της χώρας είναι η κατάργηση των δασμών και στα προϊόντα σιδήρου και χάλυβα.
■ Νέα Ζηλανδία
Η συμφωνία κρίνεται ιδιαίτερα επικερδής και για τη Νέα Ζηλανδία. Από την κατάργηση δασμών υπολογίζεται πως η χώρα θα κερδίζει ετησίως ένα ποσό της τάξης των 168 εκατ. δολαρίων. Αδιαμφισβήτητα στους μεγάλους κερδισμένους συγκαταλέγεται η γαλακτοκομική βιομηχανία, η οποία αντιπροσωπεύει περίπου το 1/4 των εξαγωγών της χώρας.
■ Βιετνάμ
Και το Βιετνάμ είναι από τους μεγαλύτερους νικητές. Εκτιμάται πως από τη συμφωνία θα υπάρξει ενίσχυση του ΑΕΠ της χώρας έως και κατά 11% μέχρι το 2025, ενώ οι εξαγωγές της θα αυξηθούν έως και κατά 28% την ίδια περίοδο. Η μείωση των εισαγωγικών δασμών στις ΗΠΑ και την Ιαπωνία θα ωφελήσει τους κατασκευαστές ενδυμάτων του Βιετνάμ, αλλά και την εξαγωγή αλιευμάτων όπως γαρίδες, καλαμάρια και τόνος.
Ο μεγάλος χαμένος (;)
Θεωρητικά ο μεγάλος χαμένος είναι η μεγαλύτερη χώρα της περιοχής, η οποία και δεν περιλαμβάνεται στη συμφωνία. Ο λόγος για την Κίνα. Για να έχουμε μια τάξη μεγέθους των συμφερόντων που παίζονται, μόλις ένα 24ωρο μετά την ανακοίνωση της συμφωνίας Κινέζοι αξιωματούχοι εξέφρασαν ένα πρώτο θεωρητικό ενδιαφέρον για πιθανή ένταξη και του Πεκίνου στην ΤΡΡ κάποια στιγμή στο μέλλον. Είναι προφανές πως στην κινεζική κυβέρνηση φοβούνται μήπως οι ΗΠΑ καταφέρουν να εγκαθιδρύσουν έναν άξονα προς την Ασία. Σε πρώτη φάση οι κινεζικές εξαγωγές στην ευρύτερη περιοχή θα χάσουν κάποιο μερίδιο αγοράς προς τις ΗΠΑ και προς το Βιετνάμ. Και το μόνο που μπορεί να κάνει προς το παρόν είναι να… σταθμίζει την κατάσταση. Δευτερευόντως και ο Καναδάς έχει κάποιες επιφυλάξεις. Η χώρα οδηγείται σε εκλογές το μεθεπόμενο Σαββατοκύριακο και ήδη η TPP έχει βρεθεί στο επίκεντρο του προεκλογικού αγώνα.
Τρία κόμματα διεκδικούν την εξουσία με μικρή διαφορά και ο ηγέτης του Νέου Δημοκρατικού Κόμματος (NPD) απειλεί να βγάλει άμεσα τη χώρα από την TPP αν το κόμμα του κερδίσει στις 19 Οκτωβρίου. «To ΝPD, όταν σχηματίσουμε κυβέρνηση στις 19 Οκτωβρίου, δεν θα δεσμεύεται από αυτή τη μυστική συμφωνία που διαπραγματεύεται ο πρωθυπουργός Χάρπερ», αναφέρουν στελέχη της αντιπολίτευσης. Τέλος υπάρχει και η Μαλαισία.
Εταιρείες ηλεκτρονικών, χημικών προϊόντων, φοινικέλαιο και καουτσούκ είναι οι βασικοί εξαγωγείς και παράλληλα αυτές που λόγω ΤΡΡ θα αναγκαστούν να παραχωρήσουν μεγάλο μέρος των μεριδίων αγοράς. Στον αντίποδα «κερδίζει» μείωση στους δασμούς που επιβάλλονται στις εξαγωγές πουλερικών στις οποίες έχει μακρά παράδοση.
Ενστάσεις και προβληματισμοί
Ιδίως στις ΗΠΑ από βιομηχανίες που χάνουν το καθεστώς προστασίας που απολάμβαναν, αλλά και από εργατικές ενώσεις που διατείνονται ότι η συμφωνία θα προασπίζει τα εταιρικά κέρδη σε βάρος των εργαζομένων.
Πρώτη όλων η Ford Motor, που ήδη κάλεσε το Κογκρέσο να καταψηφίσει τη συμφωνία ισχυριζόμενη πως με τη συμφωνία αυτή η Ιαπωνία, με όπλο και το αδύναμο γεν, θα κατακτήσει μεγάλα μερίδια αγοράς σε βάρος των αμερικανικών αυτοκινητοβιομηχανιών.
Επίσης εκπρόσωποι οργανώσεων για την προστασία των ανθρώπινων δικαιωμάτων αμφιβάλλουν για το εάν οι κανονισμοί της ΤΡΡ για την αγορά εργασίας θα τηρηθούν σε χώρες όπως η Μαλαισία, το Βιετνάμ και το Μπρουνέι.