Η παγκόσμια οικονομία μπαίνει σε μια νέα εποχή όπου οι πρώτες ύλες δεν είναι απλώς εμπόρευμα — είναι στρατηγικό όπλο. Λίθιο, νικέλιο, κοβάλτιο, χαλκός, σπάνιες γαίες και γραφίτης βρίσκονται στον πυρήνα της ενεργειακής μετάβασης, της ψηφιοποίησης, της αμυντικής βιομηχανίας και της γεωπολιτικής ισχύος.
Αυτό υπογραμμίζει η Έκθεση Βαρόμετρου FMF 2025 (FMF Barometer Report 2025), που παρουσιάζεται στο Φόρουμ για τα Ορυκτά του Μέλλοντος (Future Minerals Forum, FMF) στο Ριάντ της Σαουδικής Αραβίας και έχει εκπονηθεί από την McKinsey με δεδομένα από S&P Global Market Intelligence, Global AI και Globescan.
Το Βαρόμετρο χαρτογραφεί τη νέα πραγματικότητα και την πρόοδο των χωρών στη δημιουργία ανθεκτικών και βιώσιμων αλυσίδων αξίας για τα «κρίσιμα ορυκτά». Όπως τονίζουν οι αρχές της Σαουδικής Αραβίας, το Βαρόμετρο αποτελεί την πρώτη ολοκληρωμένη καταγραφή της πορείας των κρίσιμων ορυκτών σε όλο το μήκος της αλυσίδας αξίας.
Τι αλλάζει στην παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα
Για δεκαετίες, η παραγωγή και επεξεργασία ορυκτών βασίστηκε σε μια λογική παγκόσμιας κατανομής: εξόρυξη όπου υπήρχαν κοιτάσματα, επεξεργασία όπου υπήρχε χαμηλό κόστος, κατανάλωση όπου υπήρχαν υψηλά εισοδήματα. Αυτή η λογική αλλάζει ραγδαία, όπως σημειώνει το Βαρόμετρο.
Οι κυβερνήσεις προσανατολίζονται σε πιο «τοπικές» ή «φιλικές» αλυσίδες εφοδιασμού, με στόχο να μειώσουν την εξάρτηση από περιορισμένο αριθμό χωρών, κυρίως την Κίνα. Η Κίνα σήμερα ελέγχει περίπου το 35% της παγκόσμιας παραγωγής επεξεργασμένων κρίσιμων ορυκτών και άνω του 90% σε ορισμένες κατηγορίες σπάνιων γαιών, επίπεδα συγκέντρωσης που θεωρούνται πλέον γεωπολιτικά επικίνδυνα.
Το Βαρόμετρο τονίζει ότι η παγκόσμια αγορά εισέρχεται σε μια «μεταλλική εποχή» (metals-intensive era) όπου η ζήτηση υπερβαίνει κατά πολύ την προσφορά και ο έλεγχος στην παραγωγή και επεξεργασία αποτελούν βασικά εργαλεία στρατηγικής δύναμης.
Ο κόσμος των κρίσιμων ορυκτών: Ποιοι έχουν το πάνω χέρι
Οι κρίσιμες πρώτες ύλες είναι διάσπαρτες γεωγραφικά, αλλά η πρόσβαση, η επεξεργασία και η διαχείριση τους δεν είναι:
Στη Λατινική Αμερική βρίσκεται σήμερα η «καρδιά» του λιθίου, με τη Χιλή, την Αργεντινή και τη Βολιβία να σχηματίζουν το «Τρίγωνο του Λιθίου» (Lithium Triangle), που συγκεντρώνει πάνω από το μισό των παγκόσμιων αποθεμάτων λιθίου. Επισης, η Χιλή και το Περού παραμένουν κορυφαίοι παίκτες στην παγκόσμια αγορά χαλκού.
Στην Αφρική, η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό κατέχει κυρίαρχη θέση στο κοβάλτιο, ενώ Νότια Αφρική και Γκαμπόν διαθέτουν σημαντικά αποθέματα πλατίνας και μαγγανίου, που είναι απαραίτητα για καταλύτες, πράσινο υδρογόνο και προηγμένα κράματα.
Στην Αυστραλία και τον Καναδά αναπτύσσεται ένα από τα πιο σταθερά και θεσμικά αξιόπιστα οικοσυστήματα κρίσιμων ορυκτών, με ισχυρή παρουσία σε νικέλιο, λίθιο και σπάνιες γαίες.
Από την πλευρά της, η Κίνα είναι όχι απλώς παραγωγός αλλά κυρίαρχος στην επεξεργασία κρίσιμων ορυκτών, με αποτέλεσμα να καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τις παγκόσμιες ροές και τα στρατηγικά αποθέματα.
Όπως σημειώνει το FMF Barometer, η δυνατότητα των χωρών να χτίσουν ανθεκτικές, βιώσιμες και στρατηγικά σημαντικές αλυσίδες αξίας προϋποθέτει έξι θεμελιώδεις πυλώνες: χρηματοδότηση, ευνοϊκό ρυθμιστικό πλαίσιο, υποδομές, βιωσιμότητα, τεχνολογία και ανθρώπινο δυναμικό με τις απαραίτητες δεξιότητες.
Παράλληλα, πέντε βασικές τάσεις καθορίζουν το μέλλον του τομέα:
• η μετάβαση από τις παγκόσμιες στις τοπικές αλυσίδες και η ενίσχυση των εθνικών και περιφερειακών επενδύσεων
• η διπλή (πράσινη και ψηφιακή) μετάβαση
• η άνοδος των καθαρών τεχνολογιών (clean tech)
• ο ενισχυμένος ρόλος των κυβερνήσεων (μέσω επιδοτήσεων, στρατηγικών αποθεμάτων και κρατικών επενδύσεων).
The #FMF Barometer is the world’s first comprehensive platform tracking the readiness and progress of critical mineral value chains across the Super Region. Powered by integrated data, sector insights, and stakeholder sentiment, it supports resilient and responsible mineral… pic.twitter.com/rmjfOvLSBt
— مستقبل المعادن | FUTURE MINERALS (@FutureMineral) January 11, 2026
Οι δυνατότητες για την Ελλάδα
Το Future Minerals Forum, που ξεκίνησε το 2022, έχει εξελιχθεί σε έναν από τους πιο σημαντικούς παγκόσμιους κόμβους όπου κυβερνήσεις, επενδυτές, βιομηχανίες και διεθνείς οργανισμοί συνδιαμορφώνουν κοινές πολιτικές.
Στο Φόρουμ δίνει παρόν και η Ελλάδα, με τη συμμετοχή του υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρου Παπασταύρου, που θα συμμετάσχει στη διεθνή Υπουργική Συνάντηση για τα Ορυκτά, που συγκαλεί η Σαουδική Αραβία στο πλαίσιο του Future Minerals Forum 2026. Στην ατζέντα του Έλληνα υπουργού υπάρχουν επίσης διμερείς συναντήσεις με τον υπουργό Ενέργειας και τον υπουργό Βιομηχανίας και Ορυκτών Πόρων της Σαουδικής Αραβίας, στελέχη σαουδαραβικών ομίλων και εκπροσώπους του Trump Organization.
Αν και η Ελλάδα δεν είναι βασικός παραγωγός κρίσιμων ορυκτών, μπορεί να επωφεληθεί από τη στροφή της παγκόσμιας οικονομίας στην «μεταλλική εποχή», καταρχάς ως κόμβος μεταφορών και logistics, καθώς μπορεί να λειτουργήσει ως βάση διαμετακόμισης πρώτων υλών προς τη δυτική Ευρώπη και τη Μεσόγειο, ειδικά σε μια εποχή που η Ευρώπη επιδιώκει εναλλακτικές οδούς.
Παράλληλα, παρουσιάζονται ευκαιρίες για ενδιάμεση επεξεργασία και μεταποίηση, καθώς οι αλυσίδες αξίας γίνονται πιο τοπικές. Σε αυτό το πλαίσιο, υπάρχει δυνατότητα ανάπτυξης βιομηχανικών ζωνών επεξεργασίας κρίσιμων υλών ή υποστηρικτικών τεχνολογιών, που μπορούν να προσελκύσουν επενδύσεις και εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό.
Τέλος, το ενδιαφέρον για χαλκό, νικέλιο και άλλα υλικά συνδέεται άμεσα με τις ανάγκες της ενεργειακής μετάβασης, τομέας στον οποίο η Ελλάδα επενδύει στρατηγικά μέσω της επέκτασης των ενεργειακών δικτύων, των διασυνδέσεων, της αποθήκευσης και των ΑΠΕ, μια στρατηγική που αυξάνει τη σημασία των κρίσιμων μετάλλων για την ελληνική οικονομία.
Διαβάστε ακόμη
«Φορολογικό διαζύγιο» 2026: Πότε συμφέρει, πότε κοστίζει και τι πρέπει να προσέξουν τα ζευγάρια
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα