Στο μικρό και ακατοίκητο νησί Γκόλεμ Γκραντ, στη Βόρεια Μακεδονία, εκτυλίσσεται μια εικόνα που μοιάζει σχεδόν παράδοξη για όποιον την αντικρίζει: σειρές από χελώνες σκαρφαλωμένες η μία πάνω στην άλλη, σχηματίζοντας μια αργή, σχεδόν τελετουργική πομπή ερπετών, που θυμίζει κινούμενο συρμό.
Για τον Ντράγκαν Αρσόφσκι, οικολόγο της τοπικής Οικολογικής Εταιρείας, το φαινόμενο αυτό έμοιαζε κάποτε απλώς παράξενο και διασκεδαστικό. Με την πάροδο του χρόνου, όμως, αποδείχθηκε ότι πίσω από την εικόνα αυτή κρύβεται μια βαθιά ανησυχητική πραγματικότητα για την επιβίωση του είδους.
Το νησί, που βρίσκεται στη Λίμνη Πρέσπα και στο παρελθόν ανήκε στη Γιουγκοσλαβία, αποτελεί καταφύγιο για περίπου 1.000 χελώνες Hermann. Ο πληθυσμός χαρακτηρίζεται από έντονη ανισορροπία φύλων, με τα αρσενικά να υπερτερούν συντριπτικά. Η επιθετική τους συμπεριφορά απέναντι στα θηλυκά δημιουργεί συνθήκες πίεσης, που αποδεικνύονται καταστροφικές για τα λιγοστά θηλυκά του νησιού.
Σε επιστημονική έρευνα που δημοσιεύθηκε τον προηγούμενο μήνα, οι ερευνητές κατέληξαν ότι αυτή η ακραία δυναμική απειλεί άμεσα την επιβίωση του τοπικού πληθυσμού χελωνών, οδηγώντας τον σταδιακά προς την εξαφάνιση.
Ακραία αναλογία φύλων και διαρκής παρενόχληση
Το Γκόλεμ Γκραντ χαρακτηρίζεται από ένα δασωμένο οροπέδιο που περιβάλλεται από απότομους βράχους. Όταν ο Αρσόφσκι άρχισε να μελετά τον πληθυσμό το 2008, η εικόνα έμοιαζε υγιής και σταθερή. Ωστόσο, ακόμη και τότε καταγραφόταν μια έντονα άνιση αναλογία φύλων: 19 ενήλικα αρσενικά για κάθε θηλυκό στο οροπέδιο, σύμφωνα με τις νεότερες καταγραφές. Οι ερευνητές παρατήρησαν ότι τα αρσενικά, αδυνατώντας να βρουν θηλυκά, συχνά καβαλούσαν το ένα το άλλο ως εκτόνωση της σεξουαλικής τους ορμής.
Μετά από χρόνια παρατηρήσεων, ο Αρσόφσκι διαπίστωσε ότι τα θηλυκά του νησιού ήταν μικρότερα σε μέγεθος και πέθαιναν σε νεαρότερη ηλικία. Σταδιακά έγινε σαφές ότι τα λεγόμενα «τρένα σύζευξης» δεν ήταν τίποτε άλλο παρά ομάδες αρσενικών που καταδίωκαν ένα μόνο θηλυκό. Όταν εκείνο εξαντλούνταν, η σκηνή μετατρεπόταν σε ένα μπλεγμένο σύνολο ερπετών. Όπως περιέγραψε ο ίδιος, «κυριολεκτικά θάβεται κάτω από τα αρσενικά».
Σύμφωνα με τη μελέτη, στο πλαίσιο της αναπαραγωγικής συμπεριφοράς τα αρσενικά «σπρώχνουν, δαγκώνουν, ορισμένες φορές μέχρι αιμορραγίας, καβαλούν και τελικά τρυπούν με δύναμη τα θηλυκά που προσπαθούν να διαφύγουν» χρησιμοποιώντας την αιχμηρή άκρη της ουράς τους. Τραυματισμοί στα γεννητικά όργανα εντοπίστηκαν στο 75% των θηλυκών του νησιού.
Η συνεχής αυτή παρενόχληση φαίνεται να οδηγεί πολλά θηλυκά σε πρόωρο θάνατο. Οι επιστήμονες εξέτασαν επίσης αν το έντονο στρες επηρεάζει την αναπαραγωγική διαδικασία, δεδομένου ότι οι χελώνες μπορούν να διατηρούν σπέρμα για χρόνια πριν γονιμοποιήσουν τα αυγά τους. Μεταφέροντας θηλυκά σε κτηνιατρικό κέντρο για ακτινογραφίες, διαπίστωσαν ότι οι κοιλιές των περισσότερων ήταν άδειες. Μόνο το 15% των θηλυκών στο οροπέδιο έφερε αυγά, ενώ σε γειτονικό πληθυσμό της ηπειρωτικής χώρας όλα τα θηλυκά κυοφορούσαν έως και 11 αυγά το καθένα.
Μια ιδιάζουσα συνθήκη αυτοχειρίας
Ένα ακόμη στοιχείο που προβλημάτισε τους ερευνητές ήταν ότι αρκετά θηλυκά παρατηρήθηκαν να πέφτουν από τους γκρεμούς του νησιού. Παλαιότερα πειράματα είχαν δείξει ότι οι χελώνες του Γκόλεμ Γκραντ κινούνται με άνεση στο δύσβατο έδαφος και σκαρφαλώνουν χωρίς φόβο. Ο Αρσόφσκι πραγματοποίησε πείραμα πεδίου, τοποθετώντας θηλυκά σε προσωρινό περίβολο με μία έξοδο που οδηγούσε σε μικρή, ασφαλή πτώση. Τα θηλυκά της ηπειρωτικής χώρας, όταν ήταν μόνα τους, δεν χρησιμοποίησαν ποτέ την έξοδο. Αντίθετα, πολλά από τα θηλυκά του νησιού κατευθύνθηκαν προς τον «γκρεμό». Όταν προστέθηκαν πέντε σεξουαλικά διεγερμένα αρσενικά, σχεδόν όλα τα θηλυκά κατέληξαν να πέσουν. Οι ερευνητές σημείωσαν ότι, ενώ τα θηλυκά της ηπειρωτικής χώρας ωθήθηκαν, πολλά από εκείνα του νησιού «εξήλθαν οικειοθελώς».
Παρότι και αρσενικά χάνουν τη ζωή τους από πτώσεις, ο Αρσόφσκι υπογράμμισε ότι «το ποσοστό των θηλυκών που πεθαίνουν με αυτόν τον τρόπο είναι σημαντικά πολύ υψηλότερο». Σε μία χαρακτηριστική περίπτωση, τοποθετήθηκε συσκευή GPS σε θηλυκό που έφερε αυγά για να εντοπιστεί το σημείο ωοτοκίας. Αντί γι’ αυτό, τα δεδομένα του επιταχυνσιόμετρου έδειξαν ανεξέλεγκτη κίνηση. Όταν οι ερευνητές επέστρεψαν, βρήκαν τη χελώνα νεκρή στην παραλία με σπασμένο καβούκι.
Άλυτο μυστήριο το πώς δημιουργήθηκε η ανισορροπία
Σύμφωνα με τα μοντέλα της μελέτης, η τελευταία θηλυκή χελώνα του Γκόλεμ Γκραντ ενδέχεται να πεθάνει έως το 2083. Η υψηλή συγκέντρωση αρσενικών δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο πληθυσμιακής κατάρρευσης, όπως σημείωσε η εξελικτική οικολόγος Τζανίν Ρέφσνάιντερ από το πανεπιστήμιο του Τολέδο, η οποία δεν συμμετείχε στην έρευνα. Όπως ανέφερε, δεν είχε συναντήσει ποτέ αντίστοιχο φαινόμενο σε φυσικό περιβάλλον χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση, χαρακτηρίζοντάς το εξαιρετικά ασυνήθιστο αλλά και επιστημονικά συναρπαστικό.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η υπεροχή των αρσενικών πιθανόν ξεκίνησε από μια τυχαία μεταβολή στον πληθυσμό. Στην ηπειρωτική χώρα, αντίθετα, τα θηλυκά είναι ελαφρώς περισσότερα. Δεν αποκλείεται επίσης οι χελώνες να μεταφέρθηκαν κάποτε στο νησί από ανθρώπους σε άνισους αριθμούς. Το μυστήριο γίνεται ακόμη μεγαλύτερο από το γεγονός ότι περισσότερα από εκατό ηλικιωμένα αρσενικά φέρουν χαραγμένους αριθμούς στο καβούκι τους. «Δεν έχουμε ιδέα από πού προέρχονται», δήλωσε ο Αρσόφσκι, εξηγώντας ότι ακόμη και οι ηλικιωμένοι κάτοικοι της περιοχής δεν μπόρεσαν να δώσουν απάντηση.
Διαβάστε ακόμη
Καραβίας: Μερίσματα υψηλότερα του 55% για την τριετία από τη Eurobank
Φρένο στον παράνομο τζόγο: Πρόστιμα έως και 800.000 ευρώ, κάθειρξη μέχρι 10 έτη – Όλα τα μέτρα
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα