Στο επίκεντρο οργανωμένων εκστρατειών παραπληροφόρησης και πολιτικής χειραγώγησης βρέθηκε η Γαλλία κατά τη διάρκεια των βίαιων ταραχών του Οκτωβρίου, με δίκτυα που συνδέονται με τη Ρωσία, το Ισραήλ και το αμερικανικό κίνημα MAGA να επιχειρούν, σύμφωνα με εσωτερικές ευρωπαϊκές και γαλλικές εκθέσεις, να αξιοποιήσουν την κοινωνική αναταραχή για την προώθηση των δικών τους αφηγημάτων.
Σύμφωνα με εσωτερική αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, την οποία επικαλείται το Reuters, μυστικό δίκτυο που συνδέεται με τη Μόσχα επιχείρησε να παρουσιάσει τις ταραχές ως αποτέλεσμα της ανεξέλεγκτης μετανάστευσης, προβάλλοντας παράλληλα την εικόνα μιας γαλλικής κυβέρνησης που έχει χάσει τον έλεγχο της χώρας.
Ξεχωριστή έκθεση του γαλλικού υπουργείου Εξωτερικών εντόπισε ανάλογη δραστηριότητα από λογαριασμούς κοινωνικών δικτύων που συνδέονται με ισραηλινούς αξιωματούχους και το κίνημα MAGA (Make America Great Again) του Ντόναλντ Τραμπ. Οι συγκεκριμένοι λογαριασμοί προώθησαν εχθρικά αφηγήματα, συνδέοντας τα επεισόδια με τον ριζοσπαστικό ισλαμισμό και τη μετανάστευση.
Οι δύο εκθέσεις αποτυπώνουν τον τρόπο με τον οποίο εξωτερικοί παράγοντες επιχειρούν να εκμεταλλευτούν τις εσωτερικές κρίσεις της Γαλλίας για πολιτικούς σκοπούς, σύμφωνα με Ευρωπαίους ειδικούς στην αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης.
Η ρωσική «Operation Overload» και τα κατασκευασμένα βίντεο
Η ευρωπαϊκή έρευνα, που καλύπτει το διάστημα 7 έως 21 Οκτωβρίου, εντόπισε δραστηριότητα του δικτύου Operation Overload, το οποίο φέρεται να συνδέεται με ρωσικά συμφέροντα και να δραστηριοποιείται συστηματικά στη διάδοση παραπλανητικού περιεχομένου.
Το δίκτυο χρησιμοποίησε βίντεο που μιμούνταν το περιεχόμενο γνωστών δυτικών μέσων ενημέρωσης, προκειμένου να προσεγγίσει το γαλλικό κοινό.
Ορισμένα από αυτά περιλάμβαναν ψευδείς ισχυρισμούς ότι μετανάστες είχαν βιάσει διαδηλωτές, ενώ άλλα προειδοποιούσαν για δήθεν επικείμενες τρομοκρατικές επιθέσεις.
Σύμφωνα με την αξιολόγηση της ΕΕ, στόχος της εκστρατείας ήταν να παρουσιαστεί η γαλλική πολιτική ηγεσία ως αδύναμη, αλλά ταυτόχρονα ολοένα πιο αυταρχική.
«Τέτοια γεγονότα προσφέρουν ευκαιρίες για την υπονόμευση των εθνικών κυβερνήσεων, την καλλιέργεια φόβου και διχασμού και τη διαμόρφωση των αντιλήψεων της κοινής γνώμης ενόψει εκλογών», επισημαίνει το έγγραφο περιορισμένης διανομής, το οποίο συνέταξαν ειδικοί της διπλωματικής υπηρεσίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η έκθεση, πάντως, ξεκαθαρίζει ότι δεν εντοπίστηκαν αποδείξεις πως η Ρωσία ή άλλοι εξωτερικοί παράγοντες προκάλεσαν ή κλιμάκωσαν τις διαδηλώσεις.
Αντίθετα, χαρακτηρίζει τις συγκεκριμένες δραστηριότητες ως «ευκαιριακή εκμετάλλευση της κοινωνικής αναταραχής».
Εκατομμύρια προβολές από λογαριασμούς Ρωσίας, Ισραήλ και MAGA
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα στοιχεία της γαλλικής έκθεσης για την απήχηση των σχετικών αναρτήσεων στην πλατφόρμα X.
Στο διάστημα από τις 16 έως τις 18 Οκτωβρίου, οι δέκα δημοφιλέστερες αναρτήσεις που προέρχονταν από φιλορωσικούς λογαριασμούς συγκέντρωσαν συνολικά 2,8 εκατομμύρια προβολές.
Ωστόσο, η απήχηση των αναρτήσεων από λογαριασμούς που συνδέονται με το κίνημα MAGA και με ισραηλινούς αξιωματούχους και παράγοντες ήταν πολύ μεγαλύτερη.
Οι 10 αναρτήσεις στο X με τις περισσότερες προβολές σχετικά με τις ταραχές στη Γαλλία, από αξιωματούχους, μέσα ενημέρωσης και influencers που συνδέονται με το κίνημα MAGA, συγκέντρωσαν πάνω από 49 εκατομμύρια προβολές από τις 16 έως τις 18 Οκτωβρίου, σύμφωνα με την έκθεση του γαλλικού υπουργείου.
Οι 10 αναρτήσεις με τις περισσότερες προβολές από ισραηλινούς αξιωματούχους, κυβερνητικούς λογαριασμούς, μέσα ενημέρωσης και influencers συγκέντρωσαν πάνω από 35 εκατομμύρια προβολές την ίδια περίοδο, σύμφωνα με τη γαλλική έκθεση.
Συνολικά, οι δέκα δημοφιλέστερες αναρτήσεις καθεμιάς από τις δύο αυτές κατηγορίες συγκέντρωσαν περισσότερες από 84 εκατομμύρια προβολές μέσα σε τρεις ημέρες.
Τα στοιχεία αφορούν την απήχηση συγκεκριμένων αναρτήσεων και δεν αποδεικνύουν από μόνα τους συντονισμένη παρέμβαση από τις κυβερνήσεις των χωρών με τις οποίες συνδέονται οι λογαριασμοί.
Η κοινωνική έκρηξη στη Γαλλία και ο πόλεμος των αφηγημάτων
Οι ταραχές ξέσπασαν τον Οκτώβριο σε πολλές γαλλικές πόλεις, όταν διαδηλώσεις κατά της ακρίβειας και της υποβάθμισης των δημόσιων υπηρεσιών εξελίχθηκαν σε εκτεταμένα βίαια επεισόδια.
Η χώρα βρέθηκε αντιμέτωπη με ορισμένες από τις σοβαρότερες συγκρούσεις των τελευταίων δεκαετιών, γεγονός που δημιούργησε πρόσφορο έδαφος για την αναπαραγωγή αντικρουόμενων πολιτικών αφηγημάτων.
Η Ελίνα Τρέιγκερ, ανώτερη πολιτική επιστήμονας του αμερικανικού ερευνητικού οργανισμού RAND Corporation, εξηγεί ότι τέτοιου είδους εκστρατείες αποτελούν μέρος ενός μακροχρόνιου «ανταγωνισμού αφηγημάτων».
Πρόκειται για μια διαδικασία που εξελίσσεται σταδιακά και μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες στην Ευρώπη και διεθνώς αντιλαμβάνονται τη λειτουργία και τη σταθερότητα των δυτικών δημοκρατιών.
Σύμφωνα με την Τρέιγκερ, οι συγκεκριμένες εκστρατείες τροφοδοτούν τις αντιμεταναστευτικές αντιδράσεις και συμβάλλουν στη μετακίνηση Ευρωπαίων ψηφοφόρων προς τα πολιτικά άκρα.
Το Reuters διευκρινίζει ότι δεν κατέστη δυνατό να επαληθεύσει ανεξάρτητα τους ισχυρισμούς που περιλαμβάνονται στις ευρωπαϊκές και γαλλικές αξιολογήσεις.
Μακρόν: Δεν υπήρξε ορατή ξένη παρέμβαση στις διαδηλώσεις
Όταν ζητήθηκε από Γάλλους αξιωματούχους να σχολιάσουν τις εκθέσεις, εκείνοι παρέπεμψαν σε δηλώσεις του προέδρου Εμανουέλ Μακρόν στις 21 Οκτωβρίου.
Ο Γάλλος πρόεδρος είχε επισημάνει ότι δεν υπήρχαν ορατές ενδείξεις άμεσης ξένης παρέμβασης πίσω από τις κινητοποιήσεις, αναγνώρισε ωστόσο ότι καταγράφηκε «χειραγώγηση πληροφοριών από το εξωτερικό».
Η διάκριση είναι ουσιώδης: οι γαλλικές και ευρωπαϊκές αρχές δεν αποδίδουν την οργάνωση των διαδηλώσεων σε ξένες δυνάμεις, αλλά εντοπίζουν προσπάθειες αξιοποίησης των γεγονότων μέσω της διαδικτυακής παραπληροφόρησης.
Το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών δεν απάντησε σε αίτημα για σχολιασμό.
Τον Αύγουστο, πάντως, η εκπρόσωπός του, Μαρία Ζαχάροβα, είχε απορρίψει κατηγορίες γαλλικής κρατικής υπηρεσίας για ρωσική παραπληροφόρηση σχετικά με τις προεδρικές εκλογές του 2027.
Είχε μάλιστα υποστηρίξει ότι οι κατηγορίες αυτές δεν θα ήταν «το τελευταίο κατασκεύασμα που θα χρησιμοποιήσουν οι αρχές για να χειραγωγήσουν την κοινή γνώμη».
Ούτε το γραφείο του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου ούτε το ισραηλινό υπουργείο Εξωτερικών απάντησαν στα αιτήματα για σχόλιο.
Πώς λειτουργεί το δίκτυο παραπληροφόρησης Operation Overload
Η Operation Overload, σύμφωνα με την ευρωπαϊκή έκθεση, δραστηριοποιείται τουλάχιστον από τον Σεπτέμβριο του 2023.
Οι δραστηριότητές της έχουν στοχεύσει δημόσια πρόσωπα, θεσμούς και μέσα ενημέρωσης δυτικών χωρών, με σκοπό την υπονόμευση της αξιοπιστίας τους και την αποδυνάμωση της υποστήριξής τους προς την Ουκρανία.
Η εκστρατεία προωθεί περιεχόμενο που ευθυγραμμίζεται με ρωσικά συμφέροντα, επιχειρώντας παράλληλα να καλλιεργήσει την αντίληψη ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δίνουν μεγαλύτερη προτεραιότητα στη στήριξη της Ουκρανίας παρά στην αντιμετώπιση των εσωτερικών προβλημάτων των χωρών τους.
Το βρετανικό ερευνητικό ινστιτούτο Institute for Strategic Dialogue (ISD) είχε περιγράψει την Operation Overload σε περσινή έκθεσή του ως μια «επίμονη ρωσική επιχείρηση πληροφοριακής επιρροής μεγάλης κλίμακας».
Σύμφωνα με το ινστιτούτο, το δίκτυο χρησιμοποιεί εξελιγμένες τεχνικές για να προκαλέσει σύγχυση και δυσπιστία.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η κατασκευή βίντεο που εμφανίζονται ως τηλεοπτικά ρεπορτάζ, η χρήση τεχνητής νοημοσύνης για την κλωνοποίηση φωνών ειδικών, η πλαστογράφηση πρωτοσέλιδων εφημερίδων και η αλλοίωση φωτογραφιών.
Η επιχείρηση δεν περιορίζεται σε μία χώρα ή ένα συγκεκριμένο θέμα. Αντίθετα, προσαρμόζεται στις εκάστοτε πολιτικές και κοινωνικές κρίσεις, μεταφέροντας τη δραστηριότητά της εκεί όπου θεωρεί ότι μπορεί να έχει μεγαλύτερη απήχηση.
Η γαλλική υπηρεσία αντιμετώπισης της παραπληροφόρησης Viginum είχε δημοσιεύσει ήδη από το 2024 αναλυτική έκθεση για την Operation Overload και άλλες συναφείς ρωσικές επιχειρήσεις.
Γάλλοι αξιωματούχοι έχουν επισημάνει ότι τέτοιου είδους δίκτυα επανεμφανίζονται σε περιόδους διαδηλώσεων, εκλογικών αναμετρήσεων ή άλλων γεγονότων που μπορούν να αξιοποιηθούν για την υπονόμευση της εικόνας της χώρας.
Οι τελευταίες εκθέσεις αναδεικνύουν έτσι μια πρόσθετη διάσταση της πολιτικής αστάθειας στη Γαλλία: πέρα από τις συγκρούσεις στους δρόμους, εξελίσσεται και μια παράλληλη μάχη στα κοινωνικά δίκτυα για τον έλεγχο της δημόσιας αφήγησης.