του Κωστή Πλάντζου
Μετά τη σαφή εντολή της τρόικας για ρυθμίσεις των κόκκινων δανείων, η Τράπεζα της Ελλάδος έδωσε στη δημοσιότητα τον κώδικα που προετοίμαζε και ο οποίος θεσμοθετεί όλες τις διαδικασίες και τα βήματα για τη ρύθμιση των προβληματικών δανείων.
Το κείμενο που δόθηκε για διαβούλευση προβλέπει, μεταξύ άλλων, μειωμένες τοκοχρεολυτικές δόσεις, περίοδο χάριτος, μόνιμη μείωση του επιτοκίου ή του συμβατικού περιθωρίου, αλλαγή τύπου επιτοκίου κ.ά. Ταυτόχρονα ανοίγει ένα παράθυρο για πιθανό κούρεμα δανείων, καθώς προβλέπεται αντικατάστασή του με νέο μικρότερο.
Παράλληλα ο κώδικας προβλέπει:
■ Πώληση του δανείου από την τράπεζα σε τρίτους (άλλη τράπεζα, funds κ.λπ.).
■ Πώληση και ενοικίαση με την οποία ο δανειολήπτης μεταβιβάζει την κυριότητα στην τράπεζα είτε στο ίδρυμα είτε σε τρίτο, αποπληρώνοντας μέρος ή το υπόλοιπο του δανείου. Η συμφωνία μπορεί να συνοδεύεται με παραχώρηση του δικαιώματος διαμονής στο ακίνητο για κάποια ελάχιστη χρονική διάρκεια έναντι μισθώματος (συνήθως για μια ελάχιστη περίοδο τριών ετών).
■ Μετατροπή σε χρηματοδοτική μίσθωση, με την οποία ο δανειολήπτης μεταβιβάζει την κυριότητα του ακινήτου στο ίδρυμα και υπογράφει μια σύμβαση χρηματοδοτικής μίσθωσης για ελάχιστη χρονική διάρκεια (συνήθως 5 έτη).
Ο δανειολήπτης αποκτά δικαιώματα από τη χρηματοδοτική μίσθωση.
Πλήρεις διαγραφές χρεών δεν αναφέρονται, αλλά ωστόσο είναι πιθανόν να προβλέπεται κάτι τέτοιο από τη νομοθεσία που θα ετοιμάσει έως το φθινόπωρο το υπουργείο Ανάπτυξης για τον νέο μηχανισμό ρύθμισης δανείων. Βάσει του κώδικα προβλέπονται πέντε στάδια τα οποία θα ακολουθούν όλες οι τράπεζες:
Στάδιο 1: Επικοινωνία με τον δανειολήπτη.
Στάδιο 2: Συγκέντρωση οικονομικών και άλλων πληροφοριών.
Στάδιο 3: Αξιολόγηση των οικονομικών στοιχείων.
Στάδιο 4: Πρόταση των κατάλληλων λύσεων στον δανειολήπτη.
Στάδιο 5: Διαδικασία εξέτασης ενστάσεων.
Οι τράπεζες υποχρεώνονται να αξιολογούν την οικονομική κατάσταση των δανειοληπτών, και συγκεκριμένα να λαμβάνουν υπόψη τους την οικονομική κατάστασή του, το συνολικό ύψος και τη φύση των χρεών, την τρέχουσα ικανότητα αποπληρωμής του, το ιστορικό οικονομικής συμπεριφοράς, την προβλεπόμενη και αναμενόμενη ικανότητα αποπληρωμής. Ανάλογα με την αξιολόγηση, στη συνέχεια θα προτείνονται βραχυπρόθεσμες λύσεις ρύθμισης όπως μόνο πληρωμή τόκων, μειωμένες τοκοχρεολυτικές δόσεις, περίοδος χάριτος, αναβολή πληρωμής δόσης/δόσεων, τακτοποίηση καθυστερούμενου υπολοίπου, κεφαλαιοποίηση καθυστερήσεων.
Ως μακροπρόθεσμες λύσεις προτείνονται μόνιμη μείωση του επιτοκίου ή του συμβατικού περιθωρίου, αλλαγή τύπου επιτοκίου (π.χ. από κυμαινόμενο σε σταθερό), παράταση της διάρκειας. Στο πλαίσιο της οριστικής διευθέτησης του δανείου προτείνονται:
■ Εθελοντική παράδοση ενυπόθηκου ακινήτου στο πλαίσιο ευρύτερης ρύθμισης.
■ Μετατροπή σε χρηματοδοτική μίσθωση για ελάχιστη χρονική διάρκεια, συνήθως πέντε έτη.
■ Πώληση και ενοικίαση με την οποία ο δανειολήπτης μεταβιβάζει την κυριότητα του ακινήτου είτε στο ίδρυμα είτε σε τρίτο αποπληρώνοντας μέρος ή το σύνολο του δανείου.
■ Η συμφωνία μπορεί να συνοδεύεται με παραχώρηση του δικαιώματος διαμονής στο ακίνητο για κάποια ελάχιστη χρονική διάρκεια έναντι μισθώματος (συνήθως για μια ελάχιστη περίοδο τριών ετών).
■ Μεταβίβαση του δανείου σε άλλη τράπεζα.
■ Αντικατάσταση παλαιού δανείου με νέο μικρότερου υπολοίπου (κούρεμα).
■ Διαχείριση σε εκκαθάριση στο πλαίσιο της πτωχευτικής διαδικασίας.
■ Ρευστοποίηση εξασφαλίσεων για την ικανοποίηση της απαίτησης του ιδρύματος.
■ Δικαστικές/νομικές ενέργειες πέραν της ρευστοποίησης εξασφαλίσεων.
Οι τράπεζες υποχρεούνται επίσης να διαχωρίζουν τους δανειολήπτες σε συνεργάσιμους και μη και να ακολουθούν διαφορετική διαδικασία αντιμετώπισης ανάλογα με την κατηγοριοποίηση των δανειοληπτών.
Στο βάθος… ΔΝΤ
Ο κώδικας δεοντολογίας αποτελεί μια δρομολογημένη εδώ και μήνες διαδικασία, αλλά ουσιαστικά αποτελεί απάντηση στους δανειστές οι οποίοι πίεσαν την κυβέρνηση για να υιοθετήσει τρόπους αντιμετώπισης των κόκκινων δανείων. Επιπλέον, οι τράπεζες δημιουργούν δομές που δεν είχαν έως τώρα. Ηδη έχουν δημιουργήσει ή και ενισχύσει ειδικές διευθύνσεις διαχείρισης των κόκκινων δανείων για να μπορούν να προσφέρουν κεντρικά και αποτελεσματικά υπηρεσίες. Ταυτόχρονα, όμως, η τρόικα -και όχι μόνο το ΔΝΤ εν προκειμένω- ενδιαφέρεται να μεταφέρουν οι τράπεζες τα προβληματικά δάνεια και τα χαρτοφυλάκια σε bad banks ή ξένους οίκους που επιζητούν κέρδη από τη διαχείρισή τους. Πηγές σε Αθήνα, Λονδίνο και Φρανκφούρτη αναφέρουν ότι ΕΚΤ και Ευρωπαίοι δανειστές προτιμούν να στηρίζουν οικονομικά «καθαρές» τράπεζες, για να είναι απολύτως βέβαιοι για τη χρήση και την τύχη των κεφαλαίων στήριξής τους.
Παρέμβαση του ΔΝΤ
Από τις 750 λέξεις που περιείχε η εφ’ όλης της ύλης ανακοίνωση που εξέδωσε η τρόικα αργά το βράδυ της περασμένης Τετάρτης (ώρα Ελλάδας), περισσότερες από 200 αφορούσαν στις αποφάσεις για τις τράπεζες.
Στις λέξεις αυτές κρύβονταν και οι λόγοι καθυστέρησης της ανακοίνωσης. Κορυφαίο στέλεχος του υπουργείου Οικονομικών δήλωνε στο «ΘΕΜΑ» ότι «η καθυστέρηση στην ανακοίνωση της κοινής δήλωσης των δανειστών επί δύο ημέρες μετά την αναχώρηση του κ. Πολ Τόμσεν από την Αθήνα οφείλεται στις διαφωνίες μεταξύ των δανειστών για το κείμενο που ήθελαν να δοθεί στη δημοσιότητα».
«Το ΔΝΤ θέλει να έχει ρόλο στις τράπεζες», σχολίαζε κορυφαία κυβερνητική πηγή στην Αθήνα. Αυτό γίνεται σαφές και στην τεχνική συμφωνία που δημοσιοποιήθηκε. Εκεί γίνεται ξεκάθαρο ότι παρά τα αποτελέσματα των προσομοιώσεων ακραίων καταστάσεων (stress tests) και τις εκτιμήσεις κεφαλαιακών αναγκών από την Τράπεζα της Ελλάδος, «σύμφωνα με αξιολόγηση των κλιμακίων αποστολής υπάρχουν ανοδικοί κίνδυνοι όσον αφορά στις εκτιμήσεις κεφαλαιακών αναγκών, ιδίως εάν οι αρχές και οι τράπεζες δεν αντιμετωπίσουν ταχέως και αποτελεσματικά το υψηλό επίπεδο των μη εξυπηρετούμενων δανείων».
Στην κοινή δήλωση ΔΝΤ – Ε.Ε. – ΕΚΤ προτάσσονται και οι εξής λύσεις:
1 «Ταχεία ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών και αναζήτηση νέων ιδιωτικών κεφαλαίων», που θα ενισχύσουν στην κεφαλαιοποίησή τους, να βρουν δηλαδή όσα περισσότερα κεφάλαια μπορέσουν από την αγορά.
2 «Οι τράπεζες να μετατρέψουν γρήγορα τα μεγάλα αποθέματα των προβληματικών περιουσιακών τους στοιχείων» (μη καλυμμένα ομόλογα, προβληματικά δάνεια κ.λπ.).
3 Να γίνει ομαλά και γρήγορα «η μετατροπή των απομειωμένων περιουσιακών στοιχείων που έχουν στην κατοχή τους οι τράπεζες».
4 Κυβέρνηση και ΤτΕ να «ενισχύσουν ιδιαίτερα το πλαίσιο διακανονισμού του χρέους του ιδιωτικού τομέα».
5 Τα αποθέματα του Ελληνικού Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας να διατηρηθούν ανέπαφα για να αντιμετωπιστούν μελλοντικές δυσμενείς απρόβλεπτες καταστάσεις.