O πρώην υπουργός Υδάτινων Πόρων του Ισραήλ μιλά για το μοντέλο διαχείρισης υδάτων στη χώρα του και τις επικείμενες ιδιωτικοποιήσεις στην Ελλάδα, ενώ αφήνει ανοιχτό το θέμα της αύξησης των τιμολογίων
«Στο Ισραήλ το κόστος νερού ανά κυβικό είναι 0,55-0,80 ευρώ. Στην Ελλάδα, απ’ ό,τι γνωρίζω, στα νησιά οπου υπάρχει έλλειψη πόσιμου νερού πληρώνεται έως και 12 ευρώ το κυβικό για τη μεταφορά»
Της Μαριάννας Τζάννε
Θεωρείται ένας από τους γκουρού παγκοσμίως στη διαχείριση νερού. Διετέλεσε υπουργός Υδάτινων Πόρων στο Ισραήλ για έξι χρόνια, υπήρξε στέλεχος για 23 χρόνια της Εθνικής Εταιρείας Υδρευσης Mekorot, που σήμερα διεκδικεί την ΕΥΑΘ σε κοινοπραξία με την ΤΕΡΝΑ και τον όμιλο Αποστολόπουλου, και ασχολείται με τη διαχείριση του πολύτιμου φυσικού αγαθού για περισσότερο από 37 χρόνια. Ο Τάλ Σάιμον, ιδρυτής σήμερα της συμβουλευτικής εταιρείας Tal Content και συντάκτης όλου του νομοθετικού πλαισίου του Ισραήλ στον τομέα των υδάτινων πόρων, βρέθηκε πριν από λίγες μέρες στην Αθήνα. Προσκεκλημένος σε συνέδριο για τη διαχείριση των υδάτων, ο κ. Σάιμον ανέπτυξε διεξοδικά το μοντέλο διαχείρισης νερού στο Ισραήλ, στο οποίο άφησε τη σφραγίδα του ως ο εμπνευστής ενός ανεξάρτητου φορέα ελέγχου και τιμολόγησης (της Ρυθμιστικής Αρχής Υδάτων), με στόχο να αποφύγει τις πολιτικές παρεμβάσεις. Ισως δεν είναι τυχαίο ότι αμέσως μετά τη συνάντησή μας είχε ραντεβού με τον ειδικό γραμματέα Υδάτων του ΥΠΕΚΑ κ. Κώστα Τριάντη, στον οποίο πέφτει ο «κλήρος» για τη λειτουργία της αντίστοιχης Εθνικής Ρυθμιστικής Αρχής Υδάτων. Στη συνέντευξη που παραχώρησε στο «business stories» λίγο πριν από τη δημοσίευση της απόφασης του ΣτΕ για την αντισυνταγματικότητα της ιδιωτικοποίησης του νερού, εξηγεί γιατί οι πολίτες δεν πρέπει να φοβούνται την είσοδο ιδιωτών στο νερό, αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο να υπάρξουν αναπροσαρμογές τιμολογίων λόγω των μεγάλων επενδύσεων που θα γίνουν από τον ιδιωτικό τομέα και αναλύει το επιτυχημένο μοντέλο ανάπτυξης που ακολούθησε η χώρα του στον τομέα των αφαλατώσεων.
– Τόσο πανευρωπαϊκώς όσο και στην Ελλάδα παρατηρούμε ότι η διαχείριση των υδάτινων πόρων επιδιώκεται να γίνει μέσα από συμπράξεις μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Τι είναι αυτό που, κατά τη γνώμη σας, υποκινεί αυτή τη στρατηγική και ποια θεωρείτε ότι είναι η αποτελεσματικότερη μέθοδος διαχείρισης των φυσικών πόρων; H παρουσία ιδιωτικών εταιρειών στη διαχείριση υδάτων χρειάζεται όταν το Δημόσιο δεν καταφέρνει να παρέχει με ορθό τρόπο το νερό. Οι ιδιώτες είναι πολλές φορές αποτελεσματικότεροι γιατί έχουν στο μυαλό τους ότι πρέπει να κερδίζουν χρήματα από τις υπηρεσίες που παρέχουν. Αυτό που έγινε στο Ισραήλ είναι ότι χρησιμοποίησε τους ιδιώτες για να χτίσει μεγάλες υποδομές σε εργοστάσια επεξεργασίας νερού, αφαλάτωσης και λυμάτων. Ουσιαστικά το κράτος κράτησε ως δημόσιες τις υποδομές ύδρευσης και ανέθεσε σε ιδιώτες τη λειτουργία και τη συντήρησή τους μέσα από μακροχρόνιες συμβάσεις. Ο λόγος ήταν ότι η κυβέρνηση δεν ήθελε να προχωρήσει σε τόσο μεγάλες επενδύσεις. Οι ιδιώτες χρηματοδότησαν αυτές τις υποδομές, γι’ αυτό και δεν χρειάστηκε να πάρουμε χρήματα από τον κρατικό προϋπολογισμό. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, εκείνο που πρέπει να δούμε -γιατί δεν είναι όλες οι περιπτώσεις ίδιες- είναι εάν είναι συμφέρον ή όχι να μπει ένας ιδιώτης στη διαχείριση των υδάτινων πόρων.
– Ποιο ήταν το μοντέλο τιμολόγησης που ακολουθήσατε στο Ισραήλ; Υπήρξαν μεγάλες ανατιμήσεις στο νερό και, αν ναι, πού αποδίδονται; Στο Ισραήλ συμπεριλάβαμε στα τιμολόγια το πραγματικό κόστος της παροχής νερού, πράγμα που σημαίνει ότι ο προμηθευτής έπρεπε να παρέχει το νερό με συγκεκριμένα κριτήρια και η τιμή να τον ανταμείβει για τις επενδύσεις και τα έξοδα που έχει κάνει. Ετσι δημιουργήσαμε ένα οικονομικά βιώσιμο μοντέλο λειτουργίας. Ναι, οι τιμές αυξήθηκαν και ήταν λογικό. Μέσα σε έναν χρόνο η αύξηση ήταν πάνω από 40% γιατί χρειάστηκε να γίνουν μεγάλες επενδύσεις σε υποδομές, όπως ανακατασκευή εργοστασίων, νέες εγκαταστάσεις κ.ά.
– Τι θα συμβουλεύατε την ελληνική κυβέρνηση σχετικά με το θέμα της ιδιωτικοποίησης των κρατικών μονοπωλίων, δεδομένων των κοινωνικών αντιδράσεων που υπάρχουν για την είσοδο ιδιωτών; Για παράδειγμα, για την ΕΥΑΘ υπήρξε πρόσφατα δημοψήφισμα όπου με συντριπτική πλειοψηφία οι πολίτες αποφάσισαν να μην ιδιωτικοποιηθεί η εταιρεία. Δεν μπορώ να συμβουλεύσω κάτι, εκείνο όμως που έχω να πω, με την πείρα 37 ετών στη διαχείριση υδάτων, είναι ότι οι πολίτες δεν πρέπει να φοβούνται τον ιδιωτικό τομέα. Οποιαδήποτε αλλαγή στη διαχείριση νερού γίνει στη Θεσσαλονίκη το μόνο που μπορεί να σημάνει είναι ενδεχομένως μεγαλύτερη αύξηση των τιμολογίων εφόσον απαιτηθούν μεγάλης κλίμακας επενδύσεις.
– Αυτό όμως είναι το κυρίαρχο επιχείρημα των πολιτών, ότι δηλαδή η είσοδος ιδιωτών αυτομάτως θα σημάνει εκτίναξη των τιμολογίων ύδρευσης. Οι κοινωνίες οφείλουν να αντιληφθούν ότι πρέπει να πληρώσουν την πραγματική τιμή του νερού. Απ’ όσο γνωρίζω, πάντως, οι πολίτες στην Ελλάδα, με βάση τον μηχανισμό της ταρίφας που προβλέπεται στο σχέδιο της σύμβασης παραχώρησης για την ΕΥΑΘ, θα ξέρουν τι τιμολόγια θα πληρώνουν για την ύδρευση, αφού αυτά θα καθορίζονται από τη Ρυθμιστική Αρχή Υδάτων, η οποία θα ελέγχεται από το Δημόσιο. Χρειάζεται, ωστόσο, να υπάρξει πλήρης έλεγχος στη διαχείριση του νερού, να περιοριστούν στο ελάχιστο δυνατό οι απώλειες και να γίνουν σημαντικές επενδύσεις για τον εκσυγχρονισμό του δικτύου. Στη Θεσσαλονίκη, για παράδειγμα, γνωρίζω ότι οι απώλειες νερού αγγίζουν το 40% όταν στο Ισραήλ δεν υπερβαίνουν το 3%! Πρέπει να επισημάνω, επίσης, ότι στη χώρα μου η κατανάλωση νερού μετριέται από το 1956 και με νόμο απαγορεύτηκαν οι γεωτρήσεις από το 1958. Επομένως, δεν πιστεύω ότι πρέπει να φοβόμαστε τους ιδιώτες, αλλά να αλλάξουμε το μοντέλο διαχείρισης και να χρησιμοποιήσουμε τα ιδιωτικά εργαλεία με σοφό τρόπο που να είναι επωφελής και για τις δύο πλευρές.
-Το Ισραήλ έχει αναπτύξει διεθνή τεχνογνωσία στις αφαλατώσεις, την οποία έχει διαχύσει σε όλο τον κόσμο. Ποια είναι η εμπειρία σας από αυτόν τον τομέα; Το νερό που αφαλατώνεται αυξάνεται κατά 10% παγκοσμίως. Το 75% των αφαλατώσεων γίνεται στις χώρες του Περσικού Κόλπου, στην Ερυθρά Θάλασσα και τις χώρες της Μεσογείου. Το Ισραήλ χρησιμοποίησε στην αρχή τις αφαλατώσεις για να λύσει τοπικά προβλήματα. Τώρα πλέον χρησιμοποιούνται σε εθνική κλίμακα και παγκοσμίως. Οσο μεγαλώνει το φαινόμενο της λειψυδρίας τόσο θα πολλαπλασιάζονται και τα εργοστάσια αφαλάτωσης. Στο Ισραήλ το κόστος νερού ανά κυβικό είναι 0,55-0,80 ευρώ. Στην Ελλάδα, απ’ ό,τι γνωρίζω, στα νησιά όπου υπάρχει έλλειψη πόσιμου νερού πληρώνεται έως και 12 ευρώ το κυβικό για τη μεταφορά, παρά το γεγονός ότι υπάρχουν υποδομές αφαλάτωσης, οι οποίες βέβαια δεν δουλεύουν! Φυσικά πρέπει να αντιμετωπίσουμε όλα τα περιβαλλοντικά προβλήματα και να χρησιμοποιεί κανείς τις αφαλατώσεις όταν είναι κοντά στη θάλασσα. Οταν είσαι στο κέντρο της Ασίας, όπου δεν υπάρχουν πηγές, τότε θα πρέπει να αναζητήσεις άλλες λύσεις.
– Κατά καιρούς, μεταξύ Ελλάδας και Ισραήλ υπογράφονται μνημόνια συνεργασίας στους τομείς της διαχείρισης υδάτων, της αφαλάτωσης κ.ά. χωρίς προς το παρόν να έχει επιβεβαιωθεί κάποια συνεργασία πλην ελάχιστων περιπτώσεων. Πιστεύετε ότι υπάρχουν περιθώρια συνεργασίας μεταξύ ελληνικών και ισραηλινών εταιρειών; Πιστεύω ότι πρέπει να μοιραζόμαστε τη γνώση. Αν και έχουμε μεγάλη πείρα σε θέματα διαχείρισης υδάτων και αφαλάτωσης, αισθάνομαι ότι πάντα έχεις να διδαχθείς κάτι από τις επαφές με άλλες χώρες. Είμαστε αποφασισμένοι να μοιραστούμε τις γνώσεις μας, αλλά εκείνο που είναι πιο σημαντικό είναι ότι κάθε χώρα πρέπει να επιλέξει μόνη της το μοντέλο διαχείρισης του νερού. Συνταγές copy-paste δεν έχουν λογική και τις περισσότερες φορές οδηγούν σε λανθασμένες επιλογές.