(upd)Όταν θέλεις να χτίσεις μια οικονομία που βασίζεται στην καινοτομία, δεν κόβεις από τα πανεπιστήμια. Η ανώτερη εκπαίδευση υψηλής ποιότητας είναι βασική προϋπόθεση.
Αυτό τόνισε ο διεθνούς φήμης οικονομολόγος του Χάρβαρντ Φιλιπ Αγκιόν, σε ομιλία του στην Αθήνα, με θέμα “Ανάπτυξη, καινοτομία και το ευφυές κράτος”.
Ο κ. Αγκιόν, υπογράμμισε ότι η ανώτατη εκπαίδευση είναι βασικός παράγων, όπως και η απελευθέρωση των αγορών και ο υψηλός βαθμός αποτελεσματικότητας στην οικονομία.
“Ξέρω ότι η τρόικα σας έχει βάλει περιορισμούς, αλλά πάντως από τα πανεπιστήμια δεν πρέπει να κόψετε”.
Δήλωσε αισιόδοξος για την Ελλάδα, εφόσον προχωρήσει σε μεταρρυθμίσεις που θα απελευθερώσουν την οικονομία και υπογράμμισε ότι η χώρα πρέπει να επωφεληθεί από την “οικονομία της γνώσης”, καθώς και ότι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας μπορούν να αποτελέσουν ένα καλό πεδίο ευκαιρίας.
Είπε επίσης, ότι το μοντέλο είναι η Ιταλία, του Μάριο Ρένσι, ο οποίος παραδέχτηκε ότι είναι δουλειά της χώρας του να διορθώσει μόνη της τα δικά της προβλήματα, αλλά στη συνέχεια η Ευρώπη πρέπει να στηρίξει.
Εκπαίδευση πάνω από όλα
Όσο πιο ανεπτυγμένη είναι μια οικονομία, τόσο υψηλότερο επίπεδο εκπαίδευσης χρειάζεται είπε ο κ. Αγκιόν και εξήγησε ότι στις ΗΠΑ οι πολιτείες με υψηλό εισόδημα όπως η Μασαχουσέτη χρειάζεται ανεπτυγμένη πανεπιστημιακή έρευνα για να το διατηρήσουν, ενώ σε πολιτείες με χαμηλό εισόδημα 2-3 χρόνια πανεπιστημιακών σπουδών είναι αρκετά.
Ο γαλλικής καταγωγής οικονομολόγος, έδωσε μεγάλη σημασία στο ρόλο της εκπαίδευσης στην οικονομική ανάπτυξη και επισήμανε ότι η σχέση μεταξύ ανάπτυξης και των αποτελεσμάτων στα τεστ PISA (εξετάζουν τις μαθηματικές και λεκτικές δεξιότητες σε μαθητές γυμνασίου και λυκειου στις χώρες του ΟΟΣΑ) είναι θετική.
Εξήρε το φινλανδικό σύστημα εκπαίδευσης, όπου καθηγητές και δάσκαλοι σπουδάζουν 5 χρόνια και στη συνέχεια εκπαιδεύονται για άλλους 18 μήνες πριν αναλάβουν καθήκοντα, έχουν δε πολύ ικανοποιητικές αμοιβές και είναι από τα πιο αξιοσέβαστα πρόσωπα στην Φινλανδική κοινωνία. “Τους σέβονται σαν να είναι υπουργοί”, είπε χαρακτηριστικά. ΟΙ μαθητές δεν εργάζονται σπίτι και όλοι υποστηρίζονται από το σχολικό σύστημα για να παρακολουθήσουν και να κατανοήσουν τη διδασκαλία κατά τη διάρκεια του σχολείου.
Μεταρρυθμίσεις
Ο Φιλιπ Αγκιόν, παρουσίασε το σύστημα που πιστεύει ότι μπορεί να οδηγήσει μια χώρα στην ανάπτυξη μέσα από την καινοτομία, το οποίο βασίζεται στους εξής άξονες οι οποίοι δίνουν και το στίγμα των αναγκαίων μεταρρυθμίσεων:
– Σε ευέλικτες αγορές εργασίας και προϊόντων. Οι εταιρείες για να καινοτομήσουν χρειάζονται ένα τέτοιο περιβάλλον για να βρουν τα ταλέντα που θα τις οδηγήσουν στην καινοτομία.
– Σε χρηματοδότηση κυρίως από τις αγορές κεφαλαίου (χρηματιστήρια και έκδοση ομολόγων) παρά από τις τράπεζες. Όπως είπε οι ανεπτυγμένες οικονομίες που βασίζονται στην καινοτομία πρέπει να έχουν ανεπτυγμένη χρηματοδότηση βασισμένη στην αγορά, γιατί έτσι αναλαμβάνει περισσότερα ρίσκα και είναι πιο φιλική στην καινοτομία, σε αντίθεση με την τραπεζική χρηματοδότηση που είναι πιο συντηρητική.
Για το ρόλο του Κράτους ο κ. Αγκιόν είπε “δεν είμαι υπέρ του κλασσικού κράτους πρόνοιας που εξασφαλίζει τα πάντα, αλλά ούτε και υπέρ της νεοφιλελεύθερης άποψης που θέλει το Κράτος να αποσυρθεί από παντού και να εξασφαλίζει μόνο τη δημόσια τάξη και τη δικαιοσύνη”.
“Η λύση είναι κάπου στη μέση και σε κάθε περίπτωση το Κράτος πρέπει να επενδύει στην εκπαίδευση και την υγεία” υπογράμμισε ο διεθνούς φήμης οικονομολόγος, εξηγώντας ότι οι επενδύσεις αυτές κάνουν καλό σε όλους (έκανε λόγο για τις “εξωτερικότητες της γνώσης” knowledge externalities).
Όλα αυτά, εξήγησε, θα πρέπει να γίνονται με τους καλύτερους όρους αξιοποίησης του δημόσιου χρήματος, με βάση τη διεθνή πρακτική. Ας αντιγράψουμε το εκπαιδευτικό σύστημα της Φινλανδίας και το σύστημα υγείας της Σουηδίας, γιατί είναι τα καλύτερα στον κάθε τομέα αντίστοιχα.
Ακόμα και η ανισότητα, πρέπει να καταπολεμηθεί με τη βελτίωση πρόσβασης στην εκπαίδευση, και όχι με το φόρο, είπε ο κ. Αγκιόν, εκφράζοντας την αντίθεσή του σε όσους πιστεύουν στο μηχανισμό της αναδιανομής μέσω της φορολογίας. Είναι λάθος διάγνωση, Πρέπει να δίνεις ευκαιρίες σε όλους, γιατί το όφελος της γνώσης (knowledge premium) για τους εργαζόμενους στην οικονομία γίνεται όλο και μεγαλύτερο.
Εάν ο καθένας έχει την ευκαιρία να αποκτήσει εκπαίδευση υψηλού επιπέδου, αυτό είναι η καλύτερη καταπολέμηση της ανισότητας.
Το δεύτερο κύμα ανάπτυξης
Ο καθηγητής αναφέρθηκε στη θεωρία των “κυμάτων” ανάπτυξης που δημιουργούνται από μεγάλες τεχνολογικές καινοτομίες που αλλάζουν το σκηνικό σε όλους τους κλάδους, όπως ήταν ο ηλεκτρισμός, η χημική βιομηχανία κ.ά. στα μέσα του προηγούμενου αιώνα, και το ίντερνετ τα τελευταία χρόνια.
Παρατήρησε δε ότι η Ευρώπη επωφελήθηκε από το προηγούμενη κύμα με αρκετά χρόνια καθυστέρηση, ενώ δεν έχει ακόμα κερδίσει από το κύμα του ίντερνετ. “Αυτό σημαίνει ότι έρχεται και το κύμα του ίντερνετ στην Ευρώπη και οι χώρες πρέπει να κάνουν τις μεταρρυθμίσεις για να επωφεληθούν”.
Όλοι πρέπει να έχουν πρόσβαση σε καλή Υγεία, καλή εκπαίδευση, το Κράτος θα πρέπει να λειτουργεί ως “διευκολυντής” να παρέχει τα μέσα γιαυτό. Έτσι και η Ευρώπη θα πρέπει να παίζει τον ίδιο ρόλο για τα κράτη που θέλουν να κάνουν μεταρρυθμίσεις, είπε ο καθηγητής και διευκρίνισε ότι η Ευρώπη θα πρέπει να στηρίξει το εξής μοντέλο:
– μεταρρυθμίσεις σε κάθε χώρα με αντάλλαγμα ελαστικότητα στα μακροοικονομικά
– Περισσότερα μέτρα από την ΕΚΤ για την ανάπτυξη
– Πόρους από τα διαρθρωτικά ταμεία για να στηριχθούν οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις.
– Μια νέα ευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική
Ποιος είναι ο Φιλίπ Αγκιόν
Η έρευνα, τα βιβλία και οι δημοσιεύσεις του Φιλίπ Αγκιόν έχουν ως αποκλειστικό σχεδόν αντικείμενο την καινοτομία ως κινητήρια δύναμη της ανάπτυξης και τη σχέση ανάμεσα στην ανάπτυξη, την εκπαίδευση και την οικονομία της γνώσης.
Ο Αγκιόν υποστηρίζει διαρκώς ότι η συνειδητοποίηση του ρόλου της καινοτομίας μας επιτρέπει μια βαθύτερη κατανόηση για τον τρόπο, με τον οποίο οι διάφοροι οργανισμοί, η εκπαίδευση, η ανταγωνιστική πολιτική, η αποταμίευση, το χρηματοπιστωτικό σύστημα και η μακροοικονομική πολιτική επηρεάζουν και επηρεάζονται από την ανάπτυξη.
Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα επεκτείνονται και στα πεδία της βιομηχανικής οργάνωσης, της εταιρικής και της πολιτικής οικονομίας και της μακροοικονομίας.
Γεννημένος το 1956 στο Παρίσι και με σπουδές στη Σορβόννη και το Χάρβαρντ, ο Φιλίπ Αγκιόν (Philippe Aghion), είναι καθηγητής οικονομικών στο Χάρβαρντ και επισκέπτης καθηγητής στο Paris School of Economics. Στο παρελθόν δίδαξε στο University College του Λονδίνου και στο Nuffield College της Οξφόρδης καθώς και στο ΜΙΤ, ως αναπληρωτής καθηγητής.
Από το 2009 είναι μέλος της Αμερικανικής Ακαδημίας Τεχνών και Επιστημών, από το 1990 ανήκει στους εταίρους του Bruegel και από το 2006 συντονίζει το ερευνητικό πρόγραμμα αυτού του ιδρύματος για την ανώτατη εκπαίδευση. Συνεργάζεται με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και διευθύνει το περιοδικό The Economics of Transition, το οποίο εκδίδει από το 1992.
Ο Αγκιόν πιστεύει ότι οι κρατικές επιχειρήσεις δεν είναι τόσο επιρρεπείς στην καινοτομία όσο οι ιδιωτικές. Αυτό όμως, κατά τον ίδιο, δεν σημαίνει ότι το κράτος πρέπει να είναι μικρό, αλλά να γίνει «ευφυές». Η κυβέρνηση είναι απαραίτητη ως επενδυτής στην παραγωγική ικανότητα της οικονομίας –εκπαίδευση, πράσινες καινοτομίες– και ως ασφαλιστής έναντι των κινδύνων της αγοράς.
Ο αναστοχασμός της βιομηχανικής πολιτικής από το κράτος είναι η βασική πρόταση του Φιλίπ Αγκιόν προς τις δυτικές οικονομίες, και κυρίως την ευρωπαϊκή, και οι λόγοι που τον επιβάλλουν είναι:
1. Η κλιματική αλλαγή, που χρειάζεται παρέμβαση από το κράτος για την έναρξη μεγάλων ιδιωτικών επενδύσεων σε καθαρές τεχνολογίες.
2. Ένας νέος, μετά την κρίση, ρεαλισμός, που επιβάλλει να εγκαταλειφθεί η μακαριότητα του laissez-faire, η οποία οδηγεί στις λάθος επενδύσεις σε βάρος των επενδύσεων που υπόσχονται σοβαρή ανάπτυξη.
3. Η Κίνα και άλλες αναδυόμενες οικονομίες, οι οποίες έχουν μεγάλες δυναμικές ανάπτυξης.
Η πρόκληση και η συνταγή για την Ευρώπη, λέει ο Αγκιόν, είναι να σχεδιάσει και να διαχειριστεί νέες τολμηρές πολιτικές, φιλικές προς τον ανταγωνισμό, ώστε να ενθαρρύνει νέους επενδυτές, σε συνδυασμό με ευρύτερο κρατικό οικονομικό ακτιβισμό.