Της Ελένης Στεργίου
Μην πέφτετε από τα σύννεφα. Η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας “μισάνοιξε” από το 1999 στην Ελλάδα (στην ΕΕ το 1992), με νόμο που πέρασε στη Βουλή η τότε κυβέρνηση, όπου προσαρμόστηκε με βάση την κοινοτική νομοθεσία το θεσμικό πλαίσιο που διέπει την ελληνική αγορά Ηλεκτρικής Ενέργεια.
Μάλιστα, η τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος έχει αυξηθεί στην Ελλάδα από το 2008 έως το 2012 κατά 29% (και για τους βιομηχανικούς καταναλωτές κατά 37%) και είναι στη θέση “8” της λίστας με τις χώρες της ΕΕ που σημείωσαν τη μεγαλύτερη αύξηση στην τετραετία, ωστόσο παραμένει λίγο πιο χαμηλά από το μέσο όρο αύξησης της ΕΕ.
Όπως φαίνεται στην εικόνα 1, σε 19 από τα 28 κράτη μέλη της ΕΕ, η τιμή ηλεκτρικής ενέργειας σημείωσε αύξηση, η οποία μάλιστα ήταν μεγαλύτερη από την αύξηση του δείκτη τιμών καταναλωτή (ΕνΔΤΚ). Εξαιρέσεις ήταν Βέλγιο, Δανία, Ιταλία, Λουξεμβούργο, Ουγγαρία, Ολλανδία, Ρουμανία, Σουηδία και Ηνωμένο Βασίλειο.
Στην Εσθονία,στην Ισπανία, την Κύπρο, τη Λετονία, τη Λιθουανία, Ελλάδα και την Πορτογαλία, όπου οι τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας, συμπεριλαμβανομένων όλων των φόρων, αυξήθηκαν περισσότερο από 30% μεταξύ του 2008 και του 2012. Την ίδια περίοδο, ο πληθωρισμός αυξήθηκε κατά τουλάχιστον 10% σε Βουλγαρία, Εσθονία, Ελλάδα, Λιθουανία, Λουξεμβούργο, Ουγγαρία, Μάλτα, Πολωνία, Ρουμανία, Σλοβακία, Φινλανδία και Ηνωμένο Βασίλειο.
Μα τι γίνεται με τις τιμές;
Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία της Eurostat, σε περίοδο 5 ετών, οι ευρωπαϊκές τιμές λιανικής στην ηλεκτρική ενέργεια αυξήθηκαν κατά μέσο όρο κατά 3 σεντ ανά kWh.
Πως προκύπτει η αύξηση; Η απάντηση είναι η εξής: Στην περίπτωση των νοικοκυριών, η φορολογία και οι εισφορές αύξησαν τη μέση τιμή κατά 36,5% και η επιβάρυνση είναι περίπου 5 σεντς από τους φόρους το 2012. Το 2013 τα στοιχεία θα δείχνουν ακόμα μεγαλύτερη αύξηση.
Το κόστος του δικτύου στην ΕΕ -που πληρώνουμε στους λογαριασμούς- αυξήθηκε κατά 30% για τους βιομηχανικούς καταναλωτές και κατά 18,5% για τα νοικοκυριά. Μάλιστα, η αύξηση αυτή είναι μικρότερη από ό, τι στην περίπτωση των φόρων και των εισφορών!
Αξίζει να σημειωθεί πως από το Μάιο του 2010 επιβλήθηκε για πρώτη φορά φόρος στην κατανάλωση ηλεκτρικού ρεύματος και από το 2011 και στο φυσικό αέριο. Μόνο η εξίσωση των φορολογικών συντελεστών στο πετρέλαιο θέρμανσης και κίνησης οδήγησε σε αύξηση των φόρων κατά 450%!
Στο λογαριασμό της ΔΕΗ, όπως έχει παρατηρήσει και η ΡΑΕ σε παλαιότερη ανακοίνωσή της, η Ελλάδα αποτελεί παγκόσμιο φαινόμενο για την δραστική επιβολή τόσων φόρων (3) σε δυο έτη. Θυμίζουμε ότι υπάρχει η ενσωμάτωση στους λογαριασμούς του ηλεκτρικού ρεύματος χρεώσεων που είναι, οι περισσότερες, άσχετες με την ηλεκτρική ενέργεια (δημοτικοί φόροι και τέλη, τέλος ΕΡΤ, ΕΕΤΗΔΕ, ΔΕΤΕ, κ.α.).
Οι χρεώσεις αυτές ήταν και ένας λόγος για αυξηθούν ραγδαία και οι ληξιπρόθεσμες οφειλές προς τη ΔΕΗ, ύψους 1 δισ. Ευρώ.
Η Ιταλία, η οποία αποτελεί και πρότυπο για την Ελλάδα ως προς το άνοιγμα της αγοράς με την Enel, είναι ακόμα μία χώρα που έχει καταγράψει τη μεγαλύτερη αύξηση και πολλοί το χρεώνουν στην απελευθέρωση της αγοράς.
Σύμφωνα, λοιπόν, με τα στατιστικά στοιχεία οι αυξήσεις των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας στην Ιταλία ήταν κυρίως από τις αυξήσεις των φόρων και των εισφορών, τα οποία για τους βιομηχανικούς καταναλωτές υπερδιπλασιάστηκαν και για τους οικιακούς καταναλωτές αυξήθηκαν κατά 42%! Σημειώνεται ότι το ίδιο φαινόμενο συναντάται στις περισσότερες χώρες του Μνημονίου. Για παράδειγμα στην Πορτογαλία, οι φόροι και οι εισφορές αυξήθηκαν στην εγχώρια κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας κατά 107% και είναι ο σημαντικότερος παράγοντας για τη γενική αύξηση της τιμής του κατά 35,3%. Το ίδιο και στην Ισπανία, όπου τα τέλη και το αυξημένο κόστος διανομής ήταν οι αιτίες για αύξηση κατά 47%.
Σημειώνεται ότι τους φόρους επιβάλει η κυβέρνηση, όχι οι εταιρείες. Είτε είναι μία είτε δέκα.
Μνήμη “χρυσόψαρο”
Γυρνώντας πάλι στο παρελθόν, ο νόμος πλαίσιο 2773/1999 διακρίνει τον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας σε δραστηριότητες παραγωγής, μεταφοράς, διανομής και προμήθειας. Επίσης, βάσει του νόμου 2773/1999, εισάγεται η διάκριση μεταξύ του διασυνδεδεμένου συστήματος και των μη διασυνδεδεμένων νησιών.
Από τότε που έγινε νόμος του κράτους η απελευθέρωση της Ηλεκτρικής Ενέργειας, το 37% της ελληνικής αγοράς μπορεί να διατεθεί στον ανταγωνισμό και επιτρέπει σε τρίτους να δραστηριοποιηθούν έναντι της ΔΕΗ.
Μάλιστα, το 2011 “πέρασε” ένα νέο νομοσχέδιο στη Βουλή, όπου αφορά τέσσερις τομείς.
-ο πρώτος σχετίζεται με τη θεσμοθέτηση αυξημένων αρμοδιοτήτων αλλά και οργανωτικής – οικονομικής αυτοτέλειας για τη Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας.
-ο δεύτερος τομέας του ενεργειακού νόμου αφορά την οργάνωση της απελευθερωμένης αγοράς ηλεκτρισμού, η οποία περιλαμβάνει εφαρμογή του συστήματος ΙΤΟ για την λειτουργία της αγοράς και δημιουργία δύο θυγατρικών της ΔΕΗ για τη διαχείρισης του συστήματος μεταφοράς και διανομής.
-ο τρίτος τομέας έχει να κάνει με την οργάνωση της αγοράς αερίου
-ο τέταρτος σχετίζεται με την προστασία των καταναλωτών όσων αφορά ενεργειακά προϊόντα και υπηρεσίες.
Από το 1999, δηλαδή, ξεκίνησε το θέμα εξαφάνισης του μονοπωλίου της ΔΕΗ και του ανοίγματος της αγοράς, για αυτό δημιουργήθηκαν και οι διαχειριστές και ο ρυθμιστής ενέργειας. Ο ΑΔΜΗΕ, ο Ανεξάρτητος Διαχειριστής Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας (ο οποίος συστάθηκε σύμφωνα με το Ν. 4001/2011 με σκοπό να διασφαλίζεται ο εφοδιασμός της χώρας με ηλεκτρική ενέργεια) δεν είναι και τόσο ανεξάρτητος αφού είναι 100% θυγατρική της ΔΕΗ Α.Ε.. Πρόκειται να αποκρατικοποιηθεί σύντομα (είναι σε εξέλιξη ο διαγωνισμός), αλλά υποτίθεται ότι είναι πλήρως ανεξάρτητος λειτουργικά και διοικητικά, έχοντας ουσιαστικές εξουσίες λήψης αποφάσεων.