Η Ελλάδα έχει μετατρέψει τις αγορές σε… τρενάκι, με τις διακυμάνσεις που εμφανίζει στις διαθέσεις της να συνεργαστεί ή να μην συνεργαστεί με τους Ευρωπαίους εταίρους, σύμφωνα με άρθρο του Mohamed El-Erian στο Bloomberg.
Στο άρθρο του, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ξεδιπλώνοντας το ελληνικό δράμα» («Unravelling the Greek Drama»), ο κ. El-Erian θέτει μία σειρά ερωτήσεων και απαντήσεων σχετικά με τις προοπτικές της ελληνικής οικονομίας, τις θέσεις που έχει εκφράσει η ελληνική κυβέρνηση και τις εν εξελίξει διαπραγματεύσεις με τους πιστωτές.
Γιατί η Ελλάδα είναι ένα συστημικό πρόβλημα;
Από την εποχή που η Ελλάδα αποτέλεσε, για πρώτη φορά, απειλή για την ευρωπαϊκή σταθερότητα και την «υγεία» της Ευρωζώνης, οι συστημικές επιπτώσεις της κρίσης έχουν μεταφερθεί από τις χρηματαγορές στην πολιτική αρένα. Σήμερα, η ανησυχία είναι σε λιγότερο βαθμό σχετική με την ικανότητα της Ευρωζώνης να διαχειριστεί τις συνέπειες ενδεχόμενης εξόδου της Ελλάδας από το Ευρώ (Grexit), και συνδέεται περισσότερο με τις πολιτικές διεργασίες. Η νίκη του ΣΥΡΙΖΑ πριν από 10 ημέρες υποδεικνύει την αυξανόμενη δημοτικότητα μη παραδοσιακών κομμάτων στην Ευρώπη. Τα κέρδη προέρχονται από την εκτεταμένη δυσαρέσκεια που υπάρχει, μετά από τόσα χρόνια υποτονικής ανάπτυξης και υψηλής ανεργίας. Αυτή η δυσαρέσκεια δεν αποτυπώνεται μόνο έναντι των πολιτικών σε εθνικό επίπεδο, αλλά – ειδικά στην περίπτωση της Ελλάδας – έναντι και της ηγετικής θέσης της Γερμανίας στην Ε.Ε. Ενδεχομένως να αποτελέσουν πιθανή απειλή για την υπάρχουσα τάξη της Ε.Ε. Καθώς υπάρχουν εκλογές στην Ισπανία φέτος, οι Ευρωπαίοι ηγέτες θέλουν να δείξουν ότι ακόμη και μη παραδοσιακά κόμματα όπως ο ΣΥΡΙΖΑ τελικώς καταλήγουν να εφαρμόσουν παραδοσιακές πολιτικές, μόλις «προσγειωθούν» στην πραγματικότητα της εξουσίας. Εάν αυτή η στροφή δεν επιτευχθεί, ορισμένοι Ευρωπαίου ηγέτες θα προτιμήσουν να δουν την Ελλάδα να φεύγει από την Ευρωζώνη και όχι να αλλάξουν τις πολιτικές που έχουν επιβάλλει σε άλλες χώρες.
Ποια είναι τα βασικά θέματα;
Το πιο άμεσο είναι η ανάγκη της νέας ελληνικής κυβέρνησης να εξασφαλίσει ικανοποιητική έξωθεν χρηματοδότηση, προκειμένου να «βγάλει» τους επόμενους μήνες. Επίσης θα πρέπει να επιτύχει πρόοδο στην διαμόρφωση ενός προγράμματος προσαρμογής το οποίο θα στηρίζεται λιγότερο στη λιτότητα και περισσότερο στην προώθηση μεταρρυθμίσεων. Επίσης θα πρέπει να βρει ένα τρόπο να εκπληρώσει την υπόσχεση της για μείωση του βάρους του ελληνικού χρέους.
Ποιοι είναι οι βασικοί παίκτες;
Το γεγονός ότι υπάρχουν πολλοί «παίκτες» καθιστά τις διαπραγματεύσεις περίπλοκες. Η τρόικα – ΕΚΤ, Κομισιόν και ΔΝΤ – έχει διαδραματίσει κεντρικό ρόλο στη διαχείριση της κρίσης στην Ευρωζώνη. Σε ό,τι αφορά τις διαπραγματεύσεις της με την Ελλάδα πρέπει να είναι περισσότερο ευαίσθητη, καθώς οι πράξεις της μπορεί να επηρεάσουν τις σχέσεις της με άλλες χώρες της Ευρωζώνης στο μέλλον. Η νέα ελληνική κυβέρνηση είπε ότι δεν θα διαπραγματευτεί με την τρόικα, αλλά δεν έχει άλλη επιλογή. Ως εκ τούτου η Ελλάδα θα πρέπει να λάβει υπόψη της τις απόψεις των πιο σημαντικών «μετόχων» κάθε μέλους της τρόικας. Η Γερμανία έχει ένα πολύ σημαντικό ρόλο στην Ε.Ε. και σε λιγότερο βαθμό στην ΕΚΤ. Κορυφαίοι Γερμανοί πολιτικοί, συμπεριλαμβανομένης και της Αγκελας Μέρκελ, δεν ενθουσιάστηκαν διόλου με τη ρητορική της νέας ελληνικής κυβέρνησης (η οποία σε ορισμένα σημεία περιλαμβάνει και σκληρή κριτική στη Γερμανία). Επίσης δεν θέλουν διόλου η ΕΚΤ να «αποσυρθεί» από τα νομισματικά της καθήκοντα και να έχει ενεργότερο ρόλο σε θέματα που αφορούν τα δημοσιονομικά. Το ΔΝΤ είναι ευαίσθητο στις απόψεις που εκφράζουν ορισμένα από τα κράτη-μέλη του, κυρίως αυτά που προέρχονται από τις αναδυόμενες αγορές και σύμφωνα με τις οποίες οι ευρωπαϊκές χώρες ασκούν υπερβολική επιρροή στα δάνεια που το Ταμείου προσφέρει στις περιφερειακές οικονομίες της Ευρώπης. Αυτό οφείλεται όχι μόνο στον όγκο των χρημάτων που έχει δώσει το ΔΝΤ στην Ελλάδα αλλά και στην αδυναμία του ΔΝΤ να πείσει τους Ευρωπαίους να δώσουν αυτοί μεγαλύτερο μέρος της βοήθειας.
Τι θα συμβεί με τους ιδιώτες επενδυτές
Σε αντίθεση με πριν, δεν είναι και τόσο σημαντικό γι’ αυτούς αυτή τη φορά. Το ελληνικό χρέος που κρατούν ιδιώτες έχει μειωθεί, σε σύγκριση με αυτό που διακρατούν ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, ΕΚΤ και ΔΝΤ. Επίσης οι ιδιώτες επενδυτές έχουν, ήδη, συμμετάσχει σε ένα «κούρεμα» χρέους, το γνωστό PSI. Πάντως οι ιδιώτες επενδυτές δεν θα πρέπει να χαλαρώσουν πλήρως. Ανεξάρτητα από το τι λέει η ελληνική κυβέρνηση είναι δύσκολο να δει κανείς πως οι ιδιώτες επενδυτές θα κατορθώσουν να αποφύγουν τη συμμετοχή σε έναν ακόμη γύρο αναδιάρθρωσης του ελληνικού χρέους.
Ποιο είναι το πιο δύσκολο σημείο της εν εξελίξει διαπραγμάτευσης;
Υπάρχουν ορισμένα, με πρώτο την άμεση ανάγκη να «κινηθεί» η χρηματοδότηση. Είναι κατανοητό ότι η ΕΚΤ είναι απρόθυμη να επιτρέψει στην Ελλάδα να έχει πρόσβαση στον προϋπολογισμό της, μέσω αθρόων εκδόσεων εντόκων γραμματίων. Επίσης η Ελλάδα θα πρέπει να βρει έναν τρόπο να σταματήσει τις εκροές καταθέσεων από τις τράπεζές της. Όσο διαρκεί αυτή η κατάσταση (οι εκροές) τόσο πιο δύσκολη είναι η συντεταγμένη επίλυση των προσκλήσεων που αντιμετωπίζει η χώρα. Αυτός, μάλιστα, είναι ο βασικός παράγοντας που μπορεί να οδηγήσει σε Grexit, τουλάχιστον αυτή τη στιγμή. Ακόμη η ελληνική κυβέρνηση θα πρέπει να βρει μία λεπτή ισορροπία όταν εφαρμόσει την οικονομική της πολιτικής, η οποία πρέπει να συνδυάζει χαλάρωση της λιτότητας και συνέχιση των δομικών μεταρρυθμίσεων. Προκειμένου να το πράξει θα πρέπει να ισορροπήσει μεταξύ των φιλόδοξων προεκλογικών της υποσχέσεων και των μέτρων τα οποία θα είναι αποδεκτά από την τρόικα.
Τι θα γίνει στο μέλλον;
Παρατεταμένες και περίπλοκες διαπραγματεύσεις. Με άλλα λόγια, οι αγορές θα συνεχίσουν να μοιάζουν με τρενάκι.