Η διάλεξη των καθηγητών Κέβιν Φέδερστοουν και Δημήτρη Παπαδημητρίου στο Megaron Plus με θέμα την πρωθυπουργική ηγεσία στη χώρα μας
«Η Πρωθυπουργική Ηγεσία στην Ελλάδα». Δεν υπάρχει πιο επίκαιρο θέμα προς ανάλυση από το πώς οι ηγέτες αυτής της χώρας κατάφεραν τελικά να διαχειριστούν αποτελεσματικά ή μη την κρατική μηχανή προς όφελος των πολιτών, υπέρ της υλοποίησης των απαιτούμενων μεταρρυθμίσεων και πώς οργάνωσαν το «στρατηγείο» τους.
Φέτος, το Megaron Plus συνεχίζει την επιτυχημένη συνεργασία του με το London School of Economics and Political Science (LSE) και τον Ελληνικό Σύλλογο Αποφοίτων LSE, πρόεδρος του οποίου είναι η Μαρία Ξυτάκη?, διοργανώνοντας την επιτυχημένη διάλεξη με αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου «Πρωθυπουργοί και το παράδοξο της εξουσίας στην Ελλάδα», των καθηγητών Κέβιν Φέδερστοουν και Δημήτρη Παπαδημητρίου, από τις εκδόσεις Oxford University Press.
Ενα παράδειγμα για το πώς μπορεί να συνδέεται η κρατική διοίκηση με τον πρωθυπουργό είναι ο τρόπος με τον οποίο ένας οδηγός χειρίζεται ένα αυτοκίνητο και αν εκείνο ανταποκρίνεται αποτελεσματικά. Οι διακεκριμένοι καθηγητές, παρουσία πολλών πολιτικών που διαδραμάτισαν ρόλο στην πορεία της χώρας, εξήγησαν πώς η «καρδιά» της ελληνικής κυβέρνησης στερείται στοιχειωδών διοικητικών δομών που να επιτρέπουν τον αποτελεσματικό συντονισμό των υπουργείων, τη χάραξη, την εφαρμογή και την αξιολόγηση των κυβερνητικών πολιτικών και την ουσιαστική ενημέρωση των πρωθυπουργών. Πρόκειται στην ουσία για ένα σύστημα διακυβέρνησης που καταστρέφεται ολοσχερώς και ξαναχτίζεται εκ θεμελίων ύστερα από κάθε κυβερνητική εναλλαγή, ένα πρότυπο που απέχει πολύ από τον κανόνα των ανεπτυγμένων χωρών της Ευρώπης.
Ο βασιλιάς είναι γυμνός
Σύμφωνα με τους δύο καθηγητές, σε όλα τα χρόνια της Μεταπολίτευσης υπάρχει ένα κοινό χαρακτηριστικό στο πολιτικό σκηνικό: η παντοδυναμία του Ελληνα πρωθυπουργού. Ωστόσο, αποδεικνύεται ότι στην ουσία είναι ένας «γυμνός βασιλιάς», παρά τη συνταγματική του δύναμη, πνιγμένος σε μια κλειστή νοοτροπία. Αποτελεί την ουσία της δημόσιας πολιτικής, ενώ υπάρχει η βαθιά ριζωμένη πεποίθηση στην κοινή γνώμη που έχει γαλουχηθεί μέσα στο αφήγημα της «χαρισματικής ηγεσίας» και των «εθνικών σωτήρων».
Οι συγγραφείς καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι τα αίτια αυτής της παθογένειας αντικατοπτρίζουν πτυχές του ελληνικού πολιτικού πολιτισμού, ο οποίος έχει δομηθεί πάνω σε κλειστά συστήματα εξουσίας, δίνοντας μεγάλη έμφαση στην εμπιστοσύνη, στην πίστη στον «ηγέτη» και στον κομματικό πατριωτισμό. Τα συστήματα αυτά όμως είναι από τη φύση τους θνησιγενή, καθώς δεν παρέχουν ούτε αξιόπιστες «εισροές» στο κυβερνητικό έργο, ούτε τη διοικητική σταθερότητα που απαιτείται για την πραγματοποίηση δύσκολων μεταρρυθμίσεων. Η πρόσφατη εμπειρία της εφαρμογής των μνημονιακών υποχρεώσεων της χώρας έχει καταδείξει με τον πλέον δραματικό τρόπο τις συνέπειες αυτής της κυβερνητικής δυσλειτουργίας στην Ελλάδα.
Ο κ. Φέδερστοουν ανέφερε, μεταξύ άλλων, ότι οι μεταρρυθμίσεις στην Ελλάδα -από την κρίση και μετά- παρά την πίεση από την Ε.Ε. δεν προχώρησαν. Και αυτό διότι υπήρχε μεγάλη μορφή κρατισμού και συμφέροντα που εμπόδισαν τις μεταρρυθμίσεις και την πραγματοποίηση αλλαγών. Οπως τόνισε, με βάση το Σύνταγμα, ο Ελληνας πρωθυπουργός είναι από τους πιο ισχυρούς, αλλά τελικά η ικανότητά του -και αυτών που βρίσκονται δίπλα του- να ελέγχει και να συντονίζει την κυβέρνηση είναι περιορισμένη. «Είναι ένας γυμνός αυτοκράτορας», είπε. Παρά ταύτα, δήλωσε ότι παρατηρήθηκαν και διαφοροποιήσεις μεταξύ των πρωθυπουργών που θήτευσαν στην Ελλάδα, ωστόσο κανείς δεν κατάφερε να φέρει μεταρρυθμίσεις και ουσιαστικές αλλαγές. «Και τώρα αντιμετωπίζουμε την απουσία αυτής της αλλαγής», τόνισε χαρακτηριστικά. Υπογράμμισε δε ότι ο Ελληνας πρωθυπουργός βρίσκεται στο κέντρο ενός τεράστιου αρχιπελάγους με πολλά υπουργεία. Ο συντονισμός μεταξύ των υπουργείων είναι πολύ προβληματικός και αυτό ενισχύεται από την αδυναμία του συστήματος του Υπουργικού Συμβουλίου. Μάλιστα, είπε ότι μοιάζει με τη μεσαιωνική αυλή του βασιλιά, εκφράζοντας έκπληξη που το δείχνει η τηλεόραση.
Με άλλα λόγια; Οι καθηγητές τόνισαν ότι η κρατική διοίκηση δεν διαθέτει ένα θεσμικά ενσωματωμένο σύστημα και έτσι εξαρτάται κυρίως από τα καπρίτσια του πρωθυπουργού, ενώ δίνεται και η ευχέρεια στους υπουργούς να κάνουν τις δικές τους πελατειακές κινήσεις.
Οι καθηγητές Δημήτρης Παπαδημητρίου και Κέβιν Φέδερστόουν, μαζί με τον διευθυντή της Καθημερινής Αλέξη Παπαχελά που συντόνισε την συζήτηση
«Το πελατειακό σύστημα ενισχύει τη σχέση της πολιτικής με την κοινωνία και αποκαλείται κοινωνική παγίδα», τόνισε ο κ. Φέδερστοουν και πρόσθεσε ότι «η κοινωνία που τρέφεται από την πολιτική και η πολιτική από την κοινωνία είναι τύπου “μαζί τα φάγαμε”».
Ο κ. Παπαδημητρίου εξέφρασε, μεταξύ άλλων, την άποψη ότι υπάρχει μεγάλη γραφειοκρατία, αλλά έλλειψη ανεξαρτησίας και ανέφερε ως παράδειγμα τη θέση του γενικού γραμματέα της κυβέρνησης, ο οποίος είναι αποσπασμένος. Εχουμε δηλαδή, όπως είπε, ανθρώπους «ναι, υπουργέ μου».
Οπως και ο κ. Φέδερστοουν, τόνισε ότι ο ρόλος του πρωθυπουργού στην Ελλάδα είναι ισχυρός και παραμένει ισχυρός, ωστόσο όχι στην ουσία. Ως προς τη δύναμη που του δίνει το κόμμα, υπογράμμισε ότι απολαμβάνει τη στήριξή του, παρά κάποιες εξαιρέσεις εσωτερικών αντιδράσεων.
Ως προς τη σύνθεση των Υπουργικών Συμβουλίων, παρατήρησε ότι οι Ελληνες πρωθυπουργοί αρέσκονται να κάνουν αλλαγές και να προχωρούν συχνά σε ανασχηματισμούς. Σχετικά με τα πρωθυπουργικά γραφεία, ανέφερε ότι ένα από τα προβλήματα είναι η κακή οργάνωση, αφού κάποιοι συνεργάτες δεν έχουν σαφή εικόνα για τον ρόλο τους, αν δηλαδή είναι σύμβουλοι ή αν είναι εκτελεστικοί.
