Το υψηλό δημόσιο χρέος δεν είναι ποτέ εύκολη υπόθεση, αλλά ακόμη και για πολλές προηγμένες οικονομίες το σημερινό περιβάλλον δημιουργεί νέες προκλήσεις, σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση του ΔΝΤ με τίτλο “Αντιμετωπίζοντας το υψηλό χρέος σε μια εποχή χαμηλής ανάπτυξης”. Σύμφωνα με το ΔΝΤ, το δημόσιο χρέος πλησιάζει σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, αντανακλώντας σε μεγάλο βαθμό τις συνέπειες των αυτόματων σταθεροποιητών, της δημοσιονομικής πολιτικής, και των bail-ins του χρηματοπιστωτικού τομέα. Ωστόσο, οι αδύναμες μεσοπρόθεσμες προοπτικές ανάπτυξης περιπλέκουν τον χειρισμό του χρέους προς μια σαφώς πτωτική πορεία. Αυτό μεταθέτει το βάρος της προσαρμογής στη δημοσιονομική πολιτική σε μια εποχή που οι διαρθρωτικές αλλαγές βρίσκονται ήδη υπό πίεση από παράγοντες όπως η συνεχιζόμενη γήρανση του πληθυσμού και η αύξηση των δαπανών του τομέα της υγείας.
Στο παρελθόν, η αύξηση της παραγωγής και η δημοσιονομική προσαρμογή ήταν οι βασικές κινητήριες δυνάμεις πίσω από την αναστροφή του χρέους. Μια ανάλυση των μεγάλων ανατροπών χρέους στις προηγμένες οικονομίες από το 1980 και άλλων εμπειρικών στοιχείων δείχνει ότι οι περίοδοι μείωσης του χρέους συχνά συνδέονται με υψηλότερα ποσοστά ανάπτυξης και τη δημιουργία ισχυρών πρωτογενών πλεονασμάτων. Ο πληθωρισμός, τα επιτόκια, και οι προσαρμογές στις ροές αποθεμάτων επηρεάζουν τη δυναμική του χρέους, αν και έχουν παίξει σχετικά δευτερεύοντες ρόλους. Ιστορικά, η μείωση του χρέους έχει την τάση να είναι μικρότερη και λιγότερο συχνή σε ένα πιο προκλητικό μακροοικονομικό περιβάλλον μέτριας ανάπτυξης και υψηλότερων επιτοκίων. Όταν μειώσεις του χρέους είχαν επιτευχθεί υπό αυτές τις συνθήκες, οφειλόταν ως επί το πλείστον σε μια ισχυρή δημοσιονομική προσπάθεια.
Πιο συγκεκριμένα, οι εμπροσθοβαρής ενοποιήσεις, έχουν την τάση να αυξάνουν το δημόσιο χρέος βραχυπρόθεσμα, ακόμη και αν μειώνονται τα ασφάλιστρα κινδύνου. Εμπειρικά, η δημοσιονομική προσπάθεια είναι πιο πιθανό να μειώσει το δημόσιο χρέος όταν η ανάπτυξη είναι ισχυρότερη. Ενδεικτικοί υπολογισμοί δείχνουν πώς ο λόγος του χρέους προς το ΑΕΠ αυξάνεται στη βραχυχρόνια περίοδο, όταν η δημοσιονομική εξυγίανση γίνεται σε βάρος της οικονομικής δραστηριότητας. Η εμπροσθοβαρής εξυγίανση μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερη απώλεια παραγωγής σε σχέση με μια σταδιακή προσπάθεια.
Μερικές από τις πιο επιτυχημένες ιστορικές ανατροπές δημόσιου χρέους ξεκίνησαν κάτω από αντίξοες συνθήκες, με υψηλό χρέος, υψηλά επιτόκια και χαμηλούς ρυθμούς ανάπτυξης και παρέχουν ενθαρρυντικά παραδείγματα.
Το υφιστάμενο και μελλοντικό περιβάλλον ανάπτυξης, όμως, μπορεί να αποτελεί ιδιαίτερη πρόκληση για την επιτυχή μείωση του χρέους.
Επιπλέον, άλλες επιλογές για τη μείωση του χρέους είναι απίθανο να παρέχουν μεγάλη υποστήριξη. Οι ιδιωτικοποιήσεις και οι πωλήσεις περιουσιακών στοιχείων αποτελούν προκλήσεις, ιδίως με δεδομένη την αδύναμη προοπτική ανάπτυξης και το γεγονός ότι πολλά περιουσιακά στοιχεία κατέχονται από τις τοπικές αρχές. Άλλες επιλογές, όπως η μείωση του χρέους μέσω της αύξησης του πληθωρισμού, κρύβει σημαντικούς κινδύνους.
Ως εκ τούτου, αναφέρεται στην έκθεση του ΔΝΤ, η μείωση του χρέους απαιτεί μια διαρκή δέσμευση για δημοσιονομική εξυγίανση και προσεκτικό σχεδιασμό. Με το βάρος της προσαρμογής και της δημοσιονομικής εξυγίανσης το κόστος για την ανάπτυξη θα μπορούσε να είναι αρκετά μεγάλο και μπορεί αρχικά να αυξήσει το δημόσιο χρέος. Μια σταδιακή εφαρμογή της δημοσιονομικής προσαρμογής, από την άλλη, θα είναι αξιόπιστη μόνο αν εντάσσεται σε μια μεσοπρόθεσμη δημοσιονομική στρατηγική εξυγίανσης η οποία στηρίζεται από ισχυρά θεσμικά όργανα.