Η Ισπανία παρεμβαίνει στην αγορά ελαιολάδου, ενός από τα πολυτιμότερα προϊόντα της Μεσογείου, εκδίδοντας μια πρωτοφανή εντολή προς τους ελαιοπαραγωγούς να μην διαθέσουν στην αγορά μέρος της παραγωγής τους, προκειμένου να αποτρέψει την κατακόρυφη πτώση των τιμών.
Το ισπανικό υπουργείο Γεωργίας έδωσε εντολή στους παραγωγούς να κρατήσουν εκτός αγοράς το 12% της ετήσιας παραγωγής τους έως τα τέλη Σεπτεμβρίου 2027, με επίσημη απόφαση που δημοσιεύθηκε την Παρασκευή, διευκρινίζοντας ότι δεν θα λάβουν καμία αποζημίωση για το μέτρο αυτό.
«Το μέτρο αποσκοπεί στη διασφάλιση της κερδοφορίας των αγροτών, αλλά και στην προστασία των συμφερόντων των αγοραστών ελαιολάδου», ανέφερε το υπουργείο, προσθέτοντας ότι επιδιώκει επίσης «να ενισχύσει τη σταθερότητα της αγοράς, προς όφελος τόσο των παραγωγών όσο και των καταναλωτών».
Η απόφαση αποτελεί πρωτοφανή κίνηση στη σύγχρονη ιστορία της Ισπανίας και λαμβάνεται την ώρα που οι παραγωγοί προβλέπουν μια εξαιρετικά πλούσια ελαιοσυγκομιδή για την περίοδο 2026-2027, έπειτα από αρκετά χρόνια κατά τα οποία η ξηρασία και οι ακραίες θερμοκρασίες είχαν περιορίσει την παραγωγή του «υγρού χρυσού», μεταδίδουν οι Financial Times.
Παράλληλα, αναδεικνύει τα ισχυρά εργαλεία που διαθέτουν οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής για να παρεμβαίνουν στις αγροτικές αγορές, σε μια Ευρωπαϊκή Ένωση που ανησυχεί ολοένα και περισσότερο για την επισιτιστική ασφάλεια.
Το μέτρο, που τέθηκε αμέσως σε ισχύ, έρχεται έπειτα από εβδομάδες συνεχούς υποχώρησης των τιμών του ελαιολάδου, καθώς η προσφορά ανακάμπτει μετά την έναρξη της συγκομιδής τον Σεπτέμβριο. Σύμφωνα με την περιφερειακή κυβέρνηση, οι τιμές στα ελαιοτριβεία της Ανδαλουσίας διαμορφώθηκαν κατά μέσο όρο στα 2,93 ευρώ το κιλό την εβδομάδα έως την 1η Νοεμβρίου, καταγράφοντας πτώση περίπου 15% από τις αρχές Σεπτεμβρίου.
Ωστόσο, η παρέμβαση προκάλεσε αντιδράσεις από τον κλάδο του ελαιολάδου, ενώ η ισπανική αρχή ανταγωνισμού και αγορών επισήμανε τους κινδύνους που ενέχει.
Ο Πριμιτίβο Φερνάντεθ, γενικός διευθυντής της Anierac, της εμπορικής ένωσης παραγωγών και συσκευαστών βρώσιμων ελαίων, δήλωσε στους Financial Times ότι οι αγρότες ανησυχούν για την πτώση των τιμών, αλλά υποστήριξε ότι η κυβέρνηση επέλεξε τη λανθασμένη λύση.
«Τα μέτρα αυτά είναι μόνο προσωρινά και εφαρμόζονται αποκλειστικά στην Ισπανία, ενώ η αγορά είναι παγκόσμια. Επομένως, πρόκειται για μια υπεραπλουστευμένη λύση. Δεν πρόκειται να μας βοηθήσει», είπε.
Αφού η κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι εξετάζει μια τέτοια παρέμβαση, η CNMC, η ισπανική αρχή ανταγωνισμού και αγορών, προειδοποίησε τον Οκτώβριο ότι το μέτρο «θα μπορούσε να έχει πολύ αρνητικές επιπτώσεις στον ανταγωνισμό και στους καταναλωτές», περιορίζοντας την ποσότητα, την ποιότητα και την ποικιλία των διαθέσιμων προϊόντων.
Ο Κάιλ Χόλαντ, ανώτερος αναλυτής της Expana, εταιρείας παροχής πληροφοριών για τις τιμές των εμπορευμάτων, δήλωσε: «Το ελαιόλαδο υποβαθμίζεται με την πάροδο του χρόνου. Επομένως, αυτό δεν λύνει απαραίτητα το πρόβλημα. Αν αποθηκεύσετε, για παράδειγμα, εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο για επτά, οκτώ ή εννέα μήνες, πολύ σύντομα το ελαιόλαδο αυτό δεν θα μπορεί πλέον να χαρακτηριστεί εξαιρετικό παρθένο».
Ο Χόλαντ πρόσθεσε ότι η παρακράτηση ποσοτήτων ελαιολάδου θα έχει επίσης μικρή άμεση επίδραση στις τιμές, καθώς οι μεγάλοι αγοραστές διαθέτουν ήδη επαρκή αποθέματα. «Γιατί, λοιπόν, να σπεύσουν να αγοράσουν τώρα, όταν δεν έχουν ανάγκη από επιπλέον ποσότητες;»
Το υπουργείο ανέφερε ότι η ποσότητα ελαιολάδου που θα παραμείνει εκτός αγοράς θα ανέλθει σε 188.000 τόνους. Ανακοίνωσε επίσης ότι θα συστήσει μια νέα «τεχνική ομάδα» για την παρακολούθηση της συμμόρφωσης των παραγωγών με την απόφαση, μεταξύ άλλων μέσω επιτόπιων ελέγχων. Οι παραγωγοί επιτρέπεται να αποθηκεύουν το ελαιόλαδο είτε στις δικές τους εγκαταστάσεις είτε σε αποθηκευτικούς χώρους τρίτων.
Η Ισπανία, η μεγαλύτερη ελαιοπαραγωγός χώρα στον κόσμο, αναμένει αύξηση της παραγωγής κατά 23%, στους 1,6 εκατομμύρια τόνους τη φετινή περίοδο, επίδοση που θα αποτελέσει την τέταρτη μεγαλύτερη συγκομιδή στην ιστορία της χώρας. Οι άφθονες βροχοπτώσεις και οι ήπιες θερμοκρασίες της περασμένης άνοιξης ευνόησαν την ανθοφορία των ελαιόδεντρων και τον σχηματισμό των καρπών. Σύμφωνα με το υπουργείο Γεωργίας, τα αποθέματα που μεταφέρθηκαν στη νέα ελαιοκομική περίοδο ήταν επίσης αυξημένα κατά περισσότερο από 20% σε σύγκριση με έναν χρόνο νωρίτερα.
Στην Ιταλία, μία από τις μεγαλύτερες ελαιοπαραγωγούς χώρες, η μέση τιμή του εξαιρετικού παρθένου ελαιολάδου διαμορφώθηκε στα 5,18 ευρώ το κιλό την τελευταία εβδομάδα του Οκτωβρίου, καταγράφοντας πτώση σχεδόν 38% σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο πέρυσι, σύμφωνα με τον οργανισμό αγροτικών ερευνών Ismea. Πάντως, σε σύγκριση με την αμέσως προηγούμενη εβδομάδα, η τιμή παρουσίασε άνοδο άνω του 8%.
Ο Τομάζο Λοϊοντίτσε, επικεφαλής ιταλικής ένωσης ελαιοπαραγωγών που εκπροσωπεί 15.000 παραγωγούς, υποστήριξε την ισπανική πρωτοβουλία και κάλεσε την Ιταλία να ακολουθήσει το παράδειγμά της. «Οι Ισπανοί κάνουν το σωστό», δήλωσε, ζητώντας μέτρα για τη σταθεροποίηση της αγοράς, καθώς οι τιμές του ιταλικού ελαιολάδου έχουν σχεδόν υποδιπλασιαστεί, από 8,50 έως 9 ευρώ το κιλό πέρυσι σε 4,50 έως 5 ευρώ φέτος, την ώρα που το κόστος παραγωγής έχει διπλασιαστεί.
Η κατάρρευση των τιμών έχει προκαλέσει έντονη ανησυχία στους Ιταλούς αγρότες. Περισσότεροι από 2.000 διαδήλωσαν τον περασμένο μήνα στη νότια πόλη Μπάρι, προειδοποιώντας ότι η συγκομιδή καθίσταται οικονομικά ασύμφορη και απειλώντας να αφήσουν τις ελιές πάνω στα δέντρα εάν δεν υπάρξει κρατική στήριξη.
Ο Φερνάντεθ δήλωσε ότι ο κλάδος του ελαιολάδου χρειάζεται «μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες λύσεις», καθώς και προσπάθειες για την ενίσχυση της παγκόσμιας ζήτησης.
Η νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης επιτρέπει την παρακράτηση ελαιολάδου από την αγορά, υπό την προϋπόθεση ότι το μέτρο είναι αναλογικό και δεν προκαλεί αδικαιολόγητες στρεβλώσεις στην αγορά.
Παρά την πτώση των τιμών, το ελαιόλαδο εξακολουθεί να αποτελεί «αγορά που απαιτεί σκέψη και υπολογισμό» και όχι είδος πρώτης ανάγκης, ιδίως καθώς οι καταναλωτές βρίσκονται αντιμέτωποι με αυξημένους λογαριασμούς ενέργειας και υψηλότερες τιμές βασικών τροφίμων, δήλωσε ο Χόλαντ.