Ανταπόκριση από Βρυξέλλες, Ιωάννης Γ. Αντύπας
«Τρεις πτυχές έχει η συμφωνία με την Τουρκία», δήλωσε ο Αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Φρανς Τίμμερμανς, σε συνέντευξη Τύπου, «η πολιτική, η νομική και η τεχνική πλευρά της συμφωνίας, της οποίας κυρίαρχος στόχος είναι να μην γίνει ο κανόνας η κατάσταση στην Ειδομένη».
Το ζήτημα των επιστροφών στην Τουρκία, με τη μορφή επανεισδοχής Σύρων προσφύγων ή επιστροφής παράτυπων μεταναστών, αποτελεί το κύριο νομικό κομμάτι, καθώς η ενέργεια αυτή προδιαθέτει αλλαγή στο νομικό καταστατικό Ελλάδος και Τουρκίας, όπως τόνισε.
Σε αυτό το κομμάτι, δεν θα υπάρξουν συνολικές απωθήσεις και θα τηρηθούν οι κανονισμοί επιβάλλοντας ατομική αξιολόγηση κάθε αιτήσεως παροχής ασύλου.
«Δεν παρέχουμε λευκή επιταγή στην Τουρκία» ξεκαθάρισε παράλληλα, λέγοντας πως σχετικά με τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις και τα κεφάλαια, θα υπάρξει άνοιγμα σε ευθεία συνάρτηση με την πρόοδο των μεταρρυθμίσεων την Τουρκία.
Παράλληλα την ίδια φόρμουλα θα ακολουθήσουν για την απελευθέρωση των θεωρήσεων Βίζα με την Τουρκία οι Ευρωπαϊκοί Θεσμοί καθώς θα ξεκινήσει η διαδικασία αυτή τον Ιούνιο, μόνο όμως σε περίπτωση που η Τουρκία «εκπληρώσει τα προαπαιτούμενα που θέτει η Ευρώπη μέχρι το τέλος του Μαΐου».
Στην «πρακτική πλευρά» ο Αντιπρόεδρος Τίμμερμανς τόνισε πως «θα έχουμε και άλλες προκλήσεις» τονίζοντας πως πρέπει να βοηθηθεί η Ελλάδα να προχωρήσει με την υλοποίηση των υποδομών για την υποστήριξη των προσφύγων και να αποφευχθεί η ανθρωπιστική κρίση.
Η πολιτική υπόσταση της συμφωνίας αποτελεί την προσπάθεια εύρεσης πολιτικού συμβιβασμού μεταξύ Τουρκίας και Ευρώπης, καθώς στήνεται το σκηνικό για την κρίσιμη Σύνοδο και τον παρασκηνιακό πυρετό συναντήσεων που θα κρίνουν την τύχη της συμφωνίας. Επιπλέον υπενθύμισε τις προσπάθειες του Προέδρου Τουσκ για εύρεση συμφωνίας.
Σε κάθε περίπτωση ο αντιπρόεδρος της Κομισιόν ζήτησε από τα κράτη μέλη της Ε.Ε. την επιτάχυνση της ενεργοποίησης των μετεγκαταστάσεων, θέτοντας θέμα για εφαρμογή των δεσμεύσεων, ενώ έκανε έκκληση για περιορισμό των επιπλέον ελέγχων ασφαλείας και μόνο σε «αιτιολογημένες περιπτώσεις».
Οι στόχοι της Κομισιόν
Παράλληλα η Κομισιόν σε ανακοίνωσή της αναφέρεται στις έξι αρχές που θα πρέπει να ισχύσουν προκειμένου να υπάρξει περαιτέρω ανάπτυξη της συνεργασίας ΕΕ-Τουρκίας με στόχο την αντιμετώπιση της μεταναστευτικής κρίσης.
Σε αυτόν τον «οδικό χάρτη» περιλαμβάνονται τα ακόλουθα:
1. Νομικές εγγυήσεις για την επιστροφή όλων των νέων παράτυπων μεταναστών και αιτούντων άσυλο που φθάνουν στα ελληνικά νησιά από την Τουρκία
Η επιστροφή παράτυπων μεταναστών και αιτούντων άσυλο, των οποίων οι αιτήσεις έχουν χαρακτηριστεί απαράδεκτες ή έχουν απορριφθεί- ουσιώδες στοιχείο για να τερματισμό του φαινομένου να πληρώνουν οι μετανάστες τους διακινητές και ταυτόχρονα να θέτουν σε κίνδυνο τη ζωή τους – μπορεί να γίνει μόνο με την τήρηση του ευρωπαϊκού και διεθνούς δικαίου. Οι ρυθμίσεις αυτών των επιστροφών, τόσο των ατόμων που χρήζουν όσο και αυτών που δεν χρήζουν διεθνούς προστασίας, πρέπει να θεωρούνται μόνο ως προσωρινά και έκτακτα μέτρα που έχουν ως στόχο τον τερματισμό των ανθρώπινων δεινών που οφείλονται στις σημερινές σημαντικές ροές μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας.
Όλες οι επιστροφές πρέπει να πραγματοποιούνται σύμφωνα με τις εγγυήσεις για την προστασία των προσφύγων, οι οποίες προβλέπονται από το διεθνές και ευρωπαϊκό δίκαιο. Αυτό συνεπάγεται ότι κάθε αίτηση ασύλου θα εξετάζεται εξατομικευμένα, σύμφωνα με σαφείς νομικές και διαδικαστικές παραμέτρους που καθορίζονται στην οδηγία για τις διαδικασίες ασύλου. Δεν τίθεται ζήτημα εφαρμογής μιας γενικευμένης πολιτικής επιστροφών, κάτι που θα ήταν αντίθετο προς τις νομικές απαιτήσεις και τα θεμελιώδη δικαιώματα των αιτούντων άσυλο.
Επανεισδοχή των ατόμων που δεν χρήζουν διεθνούς προστασίας: Κάθε νέος παράτυπος μετανάστης και αιτών άσυλο που εισέρχεται στην Ελλάδα, ο οποίος διαπιστώνεται ότι δεν χρήζει διεθνούς προστασίας, θα επιστρέφει στην Τουρκία δυνάμει της διμερούς συμφωνίας επανεισδοχής μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.
Επιστροφή των ατόμων που χρήζουν διεθνούς προστασίας: Σύμφωνα με τη νομοθεσία της ΕΕ (άρθρα 35 και 38 της οδηγίας για τις διαδικασίες ασύλου), μια αίτηση ασύλου μπορεί να κλείσει και να χαρακτηριστεί ως απαράδεκτη, εάν το συγκεκριμένο άτομο έχει ήδη αναγνωριστεί ως πρόσφυγας ή απολαύει ήδη επαρκούς προστασίας σε μια «πρώτη χώρα ασύλου», ή εάν έχει έρθει στην ΕΕ από μια «ασφαλή τρίτη χώρα» η οποία μπορεί να εγγυηθεί αποτελεσματική πρόσβαση σε προστασία. Υπάρχει μια σειρά εγγυήσεων για την προστασία των δικαιωμάτων των αιτούντων άσυλο, όπως η εξέταση κάθε υπόθεσης χωριστά, οι προσωπικές συνεντεύξεις και το δικαίωμα προσφυγής κατά αποφάσεων απόρριψης αίτησης.
Πρακτικές ρυθμίσεις: Για την εφαρμογή αυτών των διατάξεων, θα πρέπει να γίνουν τροποποιήσεις τόσο στην ελληνική όσο και στην τουρκική εθνική νομοθεσία — στην Ελλάδα για να διασφαλιστεί ότι η Τουρκία χαρακτηρίζεται ως «ασφαλής τρίτη χώρα» και στην Τουρκία για να διασφαλιστεί η πρόσβαση σε αποτελεσματικές διαδικασίες χορήγησης ασύλου για όλα τα άτομα που χρήζουν διεθνούς προστασίας. Θα πρέπει επίσης να θεσπιστούν ταχείες επιχειρησιακές ρυθμίσεις μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, συμπεριλαμβανομένης της ενίσχυσης της ικανότητας υποδοχής των ελληνικών νησιών καθώς και της προσαρμογής των κέντρων πρώτης υποδοχής («hotspots») σε κέντρα επανεισδοχής και χορήγησης ασύλου.
2. Πρόγραμμα επανεγκατάστασης 1:1
Για κάθε Σύριο υπήκοο που επιστρέφει από τα ελληνικά νησιά, ένας άλλος θα επανεγκαθίσταται στην ΕΕ απευθείας από την Τουρκία. Για να λειτουργήσει το πρόγραμμα αυτό, τα κράτη μέλη πρέπει να διαθέσουν έναν επαρκή αριθμό θέσεων επανεγκατάστασης. Οι αναληφθείσες δεσμεύσεις που θα χρησιμοποιηθούν για τον σκοπό αυτό θα περιλαμβάνουν τις 18.000 εναπομένουσες θέσεις από τις 22.504 θέσεις του ευρωπαϊκού προγράμματος επανεγκατάστασης, που συμφωνήθηκαν τον Ιούλιο του 2015, και, εφόσον χρειαστεί, τις αδιάθετες 54.000 θέσεις βάσει υφιστάμενων αποφάσεων μετεγκατάστασης.
Το υλικοτεχνικό πλαίσιο που στηρίζει το Εθελοντικό Πρόγραμμα Εισδοχής για Ανθρωπιστικούς Λόγους με την Τουρκία θα πρέπει να χρησιμοποιείται για τους σκοπούς του προγράμματος επανεγκατάστασης 1:1 — με βάση την εμπειρογνωσία της UNHCR με τη στήριξη της EASO, του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης (IOM) και εθνικών αξιωματικών αρμόδιων για το άσυλο, εφόσον χρειάζεται. Μόλις το πρόγραμμα «1:1» εκπληρώσει τον στόχο της αναχαίτισης των μεταναστευτικών ροών, θα ενεργοποιηθούν οι εισδοχές βάσει του Εθελοντικού Προγράμματος Εισδοχής για Ανθρωπιστικούς Λόγους, τα δε κράτη μέλη θα συνεισφέρουν σε εθελοντική βάση.
3. Επίσπευση του χάρτη πορείας για την ελευθέρωση του καθεστώτος θεωρήσεων
Οι εργασίες για τον χάρτη πορείας για την ελευθέρωση του καθεστώτος θεωρήσεων με την Τουρκία θα επισπευσθούν – χωρίς αλλαγή των 72 προαπαιτουμένων που πρέπει να επιτύχει η Τουρκία (35 εκ των οποίων έχουν ήδη επιτευχθεί). Για να επιτευχθεί ο στόχος της άρσης της υποχρέωσης θεώρησης έως το τέλος Ιουνίου, η Τουρκία θα πρέπει να εγκρίνει εγκαίρως τα μέτρα που εκκρεμούν. Υπό την προϋπόθεση ότι η Τουρκία θα λάβει τα αναγκαία μέτρα για την εκπλήρωση των υπολοίπων απαιτήσεων, η Επιτροπή θα υποβάλει νομοθετική πρόταση για την άρση της υποχρέωσης θεώρησης για τους Τούρκους πολίτες στα τέλη Απριλίου 2016.
4. Επίσπευση της εκταμίευσης κονδυλίων στο πλαίσιο της Διευκόλυνσης για τους Πρόσφυγες στην Τουρκία
Τα πρώτα έργα στο πλαίσιο της «Διευκόλυνσης για τους Πρόσφυγες στην Τουρκία» χρηματοδοτούνται αυτή τη στιγμή, με 55 εκατ. ευρώ για την αντιμετώπιση των άμεσων αναγκών των παιδιών των Συρίων στην Τουρκία για την πρόσβασή τους σε επίσημη εκπαίδευση, και με 40 εκατ. ευρώ για ανθρωπιστική βοήθεια μέσω του Παγκόσμιου Επισιτιστικού Προγράμματος. Το επόμενο βήμα για τη χρηματοδότηση περαιτέρω έργων θα απαιτήσει την ενεργό συνεργασία των τουρκικών αρχών, ώστε η ανάλυση αναγκών να έχει ολοκληρωθεί μέχρι τα μέσα Απριλίου.
5. Επιτάχυνση των ενταξιακών διαπραγματεύσεων
Η Επιτροπή και τα κράτη μέλη καταβάλλουν προσπάθειες για την προώθηση των ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την Τουρκία. Αυτή τη στιγμή βρίσκονται σε εξέλιξη προετοιμασίες προκειμένου να σημειωθεί πρόοδος στο άνοιγμα πέντε κεφαλαίων. Στόχος της Επιτροπής είναι να ολοκληρώσει όλα τα σχετικά προπαρασκευαστικά έγγραφα την άνοιξη, ώστε να τα υποβάλει στο Συμβούλιο, με την επιφύλαξη των θέσεων των κρατών μελών και του διαπραγματευτικού πλαισίου.
6. Βελτίωση της ανθρωπιστικής κατάστασης στη Συρία
Όπως έχει ήδη αναφερθεί από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, η ΕΕ είναι έτοιμη να συνεργαστεί με την Τουρκία για τη βελτίωση της ανθρωπιστικής κατάστασης στο εσωτερικό της Συρίας, γεγονός που θα επιτρέψει στους πρόσφυγες να ζήσουν σε ασφαλέστερες περιοχές. Για να επιτευχθεί ο στόχος αυτός, έχει ιδιαίτερη σημασία οι δεσμεύσεις, τις οποίες ανέλαβε η Διεθνής Ομάδα Στήριξης της Συρίας στις 11-12 Φεβρουαρίου στο Μόναχο, να υλοποιηθούν τάχιστα και πλήρως από όλα τα μέρη.