Ο περιορισμός της δανειοδότησης από τις τράπεζες αναγκάζει τους Ελληνες πλοιοκτήτες να αναζητούν εναλλακτικές λύσεις και να στραφούν στην καινούρια αγορά που έχει δημιουργηθεί τα τελευταία χρόνια: τα depth funds
Συνέντευξη στον Μηνά Τσαμόπουλο
Η χρηματοδότηση της ναυτιλίας στα χρόνια της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης έχει εξελιχθεί σε κύβο του Ρούμπικ για τις ναυτιλιακές εταιρείες.
Οι χρηματοδοτήσεις τείνουν να γίνουν υπόθεση για λίγους και εκλεκτούς. Οι τράπεζες μετά τη μεγάλη κρίση του 2008 αναγκάστηκαν να περιορίσουν τα ναυτιλιακά δάνεια και σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμη και να σταματήσουν τη χορήγησή τους. Η χρηματοδότηση στη ναυτιλία προϋποθέτει μεγάλη ρευστότητα εκ μέρους των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων αφού τα πλοία είναι περιουσιακά στοιχεία με μεγάλη αξία. Την ακτινογραφία της παγκόσμιας ναυτιλιακής χρηματοδότησης αναλύει στο «business stories» ο κ. Αντώνης Νικολάου έχοντας πείρα στον συγκεκριμένο τομέα και επαγγελματική πορεία στη ναυτιλία.
– Τι είναι αυτό που έχει αλλάξει στις μεγάλες παγκόσμιες παραδοσιακές τράπεζες οι οποίες ήταν ενεργές στη ναυτιλιακή βιομηχανία;
Οι ισχυρές τράπεζες σε μεγάλο ποσοστό σταμάτησαν τις χρηματοδοτήσεις ή σταματούν στο αμέσως προσεχές μέλλον εξαιτίας της περιορισμένης ρευστότητάς τους και της επικινδυνότητας του δανεισμού που κρύβει η ναυτιλία ιστορικά. Εάν ανατρέξουμε στα χρηματοοικονομικά αποτελέσματα των τραπεζών στη συγκεκριμένη βιομηχανία, θα διαπιστώσουμε ότι ήταν ένας άκρως ζημιογόνος τομέας για τις περισσότερες εξ αυτών. Αυτό οφείλεται κυρίως στο ότι η ναυτιλία είναι από τις πλέον δυναμικές βιομηχανίες με διεθνή χαρακτήρα και με μεγάλες αυξομειώσεις στις αξίες των πλοίων. Τράπεζες που αποτελούσαν βασικό πυλώνα της ναυτιλίας όπως RBS, Lloyds Bank, Nova Scotia, Bremer Landensbank και Calyon δεν χρηματοδοτούν πλέον.
– Τι συμβαίνει σήμερα και τι διαφαίνεται για το μέλλον;
Δυστυχώς, σε ό,τι αφορά το σήμερα και το άμεσο μέλλον, δεν προβλέπω την είσοδο καινούριων τραπεζών στην αγορά της ναυτιλίας, άρα οι πλοιοκτήτες θα πρέπει να κινηθούν με πολύ λιγότερες επιλογές απ’ ό,τι στο παρελθόν.
– Με λιγότερες τράπεζες θα έχουν γίνει και αλλαγές στους όρους χρηματοδότησης. Ποιες είναι αυτές;
Πράγματι, πολλοί είναι οι όροι που έχουν αλλάξει στη δομή των χρηματοδοτήσεων σήμερα. Πιο συγκεκριμένα, σε χρηματοδότηση second hand (μεταχειρισμένων πλοίων) οι πελάτες μπορούν να βρουν μέγιστο ποσό χρηματοδότησης στο 55% της εμπορικής αξίας του πλοίου, ενώ το 2008 το ποσοστό αυτό έφτανε στο 70%. Σε ό,τι αφορά τα νεότευκτα πλοία οι τράπεζες έχουν σταματήσει τελείως το pre-delivery finance και τα ποσοστά είναι μάξιμουμ στο 65% από το 80% που ήταν μέχρι το 2008. Οι περισσότερες ενεργές στη ναυτιλία τράπεζες έχουν επικεντρωθεί στη χρηματοδότηση υπαρχόντων πελατών, γεγονός που δυσχεραίνει την κατάσταση για εκείνες τις ναυτιλιακές εταιρείες που δεν είχαν σχέση με τις συγκεκριμένες τράπεζες. Επίσης, τα χρηματοπιστωτικά αυτά ιδρύματα έχουν θέσει ως ελάχιστο ποσό χρηματοδότησης τα 10 δισ. δολάρια, όριο που αποκλείει πολλές ναυτιλιακές από την ενδεχόμενη σύναψη δανείου για μικρότερο ποσό. Τα επιτόκια στις μεγαλύτερες τράπεζες έχουν διαμορφωθεί στο Libor +2,5%-3% και στις μικρότερες τράπεζες Libor +3,5%-5%.
– H ελληνική ναυτιλία που είναι, αν όχι η ισχυρότερη, οπωσδήποτε από τις ισχυρότερες παγκοσμίως απολαμβάνει τη στήριξη των ελληνικών τραπεζών;
Παρά το γεγονός ότι οι ελληνικές τράπεζες έχουν πληγεί και έχουν συρρικνωθεί λόγω της κρίσης και παρά το γεγονός ότι έχουν μειωμένη ρευστότητα σε σύγκριση με άλλες εποχές, παραμένουν αρωγοί της ελληνικής ναυτιλίας. Οι τέσσερις συστημικές τράπεζες είναι σήμερα ενεργές στις χρηματοδοτήσεις πλοίων. Καθεμία με τη δική της ξεχωριστή στρατηγική δανειοδοτεί υπάρχοντες αλλά και καινούριους πελάτες για την αγορά πλοίων. Φυσικά στο πλαίσιο της νέας εποχής χρηματοδοτήσεων έχουν αναπροσαρμόσει ανάλογα τους βασικούς όρους των δανείων τους.
– Μπορείτε να μας δώσετε ένα παράδειγμα;
Και οι τέσσερις τράπεζες προσφέρουν μέγιστη χρηματοδότηση για μεταχειρισμένα πλοία στο επίπεδο του 55% της εμπορικής τους αξίας και τα επιτόκιά τους κυμαίνονται από 4% έως 5%.
Τα depth funds
– Ποιες εναλλακτικές έχουν όσοι Ελληνες πλοιοκτήτες δεν έχουν πρόσβαση στις τράπεζες;
Η εναλλακτική λύση για τους Ελληνες πλοιοκτήτες που δεν έχουν πρόσβαση στις τράπεζες είναι η καινούρια αγορά που έχει δημιουργηθεί τα τελευταία χρόνια: τα depth funds. Η ιστορία τους είναι η εξής. Τα μεγάλα αμερικανικά private equity funds αλλά και πολλά hedge funds από το 2009 πόνταραν ανεπιτυχώς στην ανάκαμψη της ναυτιλιακής αγοράς. Πιο συγκεκριμένα, επένδυσαν με ιδία συμμετοχή των κεφαλαίων τους σε ναυτιλιακές εταιρείες με μελλοντική στρατηγική και σκοπό να αποκομίσουν σημαντικά κέρδη από μια υποτιθέμενη άνοδο της ναυλαγοράς και της αξίας των πλοίων.
Μέχρι σήμερα, όμως, η πορεία της ναυλαγοράς δεν έχει δικαιώσει τις προσδοκίες τους και το αποτέλεσμα ήταν να χαθούν επενδύσεις εκατομμυρίων δολαρίων. Από το 2013 και αφότου διαπίστωσαν το μεγάλο κενό που είχε δημιουργηθεί εξαιτίας των αποχωρήσεων των τραπεζών, αποφάσισαν να ενεργοποιηθούν στις χρηματοδοτήσεις των πλοίων. Η αλλαγή αυτή της στρατηγικής τούς εξασφαλίζει μια μικρότερη αλλά εγγυημένη απόδοση στα κεφάλαιά τους, η οποία μπορεί να φτάσει στο 14%-15%. Τα ενεργά funds που προσφέρουν εναλλακτικές λύσεις είναι τα Wafra, Northern Shipping Funds, Global Marine Transport Capital, Fleetscape Capital Holdings Limited, Maritime Asset Partners και Breakewater Capital.
– Ποιες είναι οι διαφορές μεταξύ της χρηματοδότησης από τράπεζες και αυτής από τα ανωτέρω funds;
Η βασική και ουσιαστική διαφορά είναι ότι το κόστος χρηματοδότησης από τα funds είναι πολύ υψηλότερο απ’ ό,τι των τραπεζών. Από την άλλη, τα funds είναι σαφώς πιο γρήγορα στη λήψη αποφάσεων για το εάν θα χρηματοδοτήσουν ή όχι ένα πλοίο, αλλά και στην υλοποίηση της χρηματοδότησης. Οι τράπεζες είναι πολύ πιο διαλλακτικές και δίνουν έμφαση στη σχέση με τον πελάτη, ενώ τα funds δίνουν μεγαλύτερη βαρύτητα στην επιστροφή των κερδών τους και στον ψυχρό τρόπο με τον οποίο θα αντιμετωπίσουν προβληματικές καταστάσεις που ενδεχομένως δημιουργηθούν κατά τη διάρκεια εξυπηρέτησης ενός δανείου.
– Η δική σας εμπειρία από τη συνεργασία σας με τους συγκεκριμένους οργανισμούς ποια είναι;
Τα τελευταία χρόνια υπάρχει στενή συνεργασία με την Global Marine Transport Capital. Και οφείλω να ομολογήσω ότι η συνεργασία μαζί τους είναι επαγγελματική, εποικοδομητική και ουσιαστική.
– Το συμπέρασμα στο οποίο καταλήγετε για το πώς πρέπει να κινούνται οι Ελληνες πλοιοκτήτες σε ό,τι αφορά τη χρηματοδότηση ποιο είναι;
Αυτό που πρέπει να γίνει κατανοητό από τους Ελληνες πλοιοκτήτες είναι ότι το κόστος και οι όροι χρηματοδότησης έχουν αλλάξει σε μεγάλο βαθμό και γι’ αυτό θα πρέπει και οι ίδιοι να προσαρμόσουν τα επενδυτικά τους προγράμματα στη ναυτιλία βάσει των σημερινών συνθηκών, αφού τουλάχιστον για το άμεσο μέλλον δεν προβλέπεται αλλαγή σε κάτι.
WHO IS WHO
Ο Αντώνης Νικόλαου γεννήθηκε στην Αθήνα. Σπούδασε στο City University of London τραπεζοασφαλιστικά τη δεκαετία του ’90 και στη συνέχεια ολοκλήρωσε το ΜΒΑ του στις χρηματοδοτήσεις πλοίων. Για μια δεκαετία μετά την ολοκλήρωση των σπουδών του έζησε στο Λονδίνο, όπου εργάστηκε σε μερικές από τις μεγαλύτερες τράπεζες.
Από το 2006 σε συνεργασία με private equity funds του Λονδίνου (Trafalgar Αsset Μanagement και Argo Fund) πραγματοποίησε την εξαγορά της εισηγμένης εταιρείας στο ΑΙΜ του Λονδίνου Global Oceanic Carriers. Ο κ. Νικολάου υπήρξε μέτοχος και ενεργό μέλος του Δ.Σ. της εισηγμένης και προχώρησε στην αναδιάρθρωση και ανάπτυξή της που έφτασε το 2008 σε επίπεδα κεφαλαιοποίησης τα 300 εκατ. δολάρια.
Την ίδια χρονιά δημιούργησε τη ναυτιλιακή εταιρεία Antares Shipmanagement μαζί με τον συνεταίρο του και διαχειρίστηκε στόλο από 10 ποντοπόρα φορτηγά πλοία. Το 2007 εξαγόρασε το πλειοψηφικό πακέτο της Global Oceanic Carriers με χρηματοδότηση από την επενδυτική τράπεζα της Ισλανδίας Kaupthing Bank.
Το 2009 η Global Oceanic Carriers προχώρησε με σύμβουλο την αμερικανική τράπεζα Jefferies στην ιδιωτικοποίησή της με την εξαγορά του μειοψηφικού πακέτου μετοχών από το ΑΙΜ του Λονδίνου. Από το 2011 μέχρι σήμερα, ο κ. Νικολάου είναι άμεσος συνεργάτης της επενδυτικής τράπεζας Four Wood Capital Partners LLC. Το 2014 η συγκεκριμένη επενδυτική τράπεζα ίδρυσε το ναυτιλιακό fund Global Marine Transport Capital LLC με έδρα τη Νέα Υόρκη που έχει ως μοναδικό σκοπό την εναλλακτική χρηματοδότηση για την αγορά πλοίων. Μέχρι σήμερα το συγκεκριμένο fund έχει διαθέσει στη ναυτιλία για την αγορά πλοίων περίπου 200 εκατ. δολάρια.
Ο κ. Νικόλαου ασχολείται ενεργά με την εξεύρεση χρηματικών πόρων για τις χρηματοδοτήσεις και τις αναχρηματοδοτήσεις ναυτιλιακών projects.
ΤΙ ΕΔΕΙΞΕ Η ΕΡΕΥΝΑ ΤΗΣ PETROFIN RESEARCH
Η στήριξη της ναυτιλίας από τις ελληνικές τράπεζες
Για να υπάρχει συνολική εικόνα της ναυτιλιακής χρηματοδότησης παραθέτουμε στοιχεία από την πρόσφατη έρευνα της Petrofin Research που αφορά το 2016
H τραπεζική χρηματοδότηση της ελληνόκτητης ναυτιλίας μειώθηκε το 2016 σε σύγκριση με το 2015 κατά 8,77%, με αποτέλεσμα το σύνολο της αξίας των τραπεζικών δανείων να βρεθεί για πρώτη φορά εδώ και πολλά χρόνια κάτω από τα 60 δισ., στα 57,21 δισ. δολάρια από 62,71 δισ. δολάρια, πριν από έναν χρόνο. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη ποσοστιαία πτώση από το 2009. Τα εκταμιευμένα δάνεια μειώθηκαν κατά 5,43%, ενώ τα εγκεκριμένα αλλά μη εκταμιευμένα έχουν μειωθεί το 2016 σε σύγκριση με την προηγούμενη χρονιά κατά 38%. Αυτό επιβεβαιώνει, σύμφωνα με την Petrofin, τη συρρίκνωση της τραπεζικής χρηματοδότησης της ναυτιλίας και τη μετάβαση σε άλλες μορφές χρηματοδότησης (funds, chinese leasing κ.λπ.), οι οποίες επεκτείνονται ραγδαία.
Αναφορικά με τον ρόλο του ελληνικού πιστωτικού συστήματος, η Petrofin σημειώνει ότι το ναυτιλιακό δανειακό χαρτοφυλάκιο δύο τραπεζών παρουσιάζει άνοδο. Ειδικότερα, της Eurobank αυξήθηκε κατά 2,59% και της Alpha Bank κατά 4,29%. Η συνολική έκθεση των πέντε ελληνικών τραπεζών μειώθηκε κατά 4,93%, αλλά το μερίδιο αγοράς λόγω υψηλότερης γενικότερης πτώσης της χρηματοδότησης αυξήθηκε το 2016 σε σχέση με το 2015 από το 14,63% στο 15,25%! Το δανειακό χαρτοφυλάκιο των ελληνικών τραπεζών προς τη ναυτιλία ανέρχεται στα 8,721 δισ. από 9,173 δισ. δολάρια το 2015.
Η ελληνική τράπεζα με τη μεγαλύτερη έκθεση στη ναυτιλία είναι η Πειραιώς με 2,73 δισ. δολάρια (δεν περιλαμβάνεται η ακτοπλοΐα), η οποία βρίσκεται στην πέμπτη θέση της γενικής κατάταξης με όλες τις τράπεζες.
Η Εθνική Τράπεζα με χαρτοφυλάκιο 2,37 δισ. δολάρια βρίσκεται στη δεύτερη θέση και στην ένατη της συνολικής κατάταξης και η Alpha Bank με 2,19 δισ. δολάρια συμπληρώνει την πρώτη δεκάδα των ξένων και ελληνικών τραπεζών με τη μεγαλύτερη έκθεση στη ναυτιλία. Στη 19η θέση της γενικής κατάταξης βρίσκεται η Eurobank με 1,227 δισ. δολ. και στην 29η θέση η Aegean Baltic Bank με δανειακό χαρτοφυλάκιο 0,205 δισ. δολάρια.
Από τις ξένες τράπεζες έχουν γίνει σε σύγκριση με προηγούμενες χρονιές σημαντικές ανακατατάξεις. Αξίζει να σημειωθεί ότι το χαρτοφυλάκιο των ευρωπαϊκών τραπεζών ανέρχεται στα 46,362 δισ. έναντι 50,942 δισ. δολαρίων το 2015, ενώ πτώση σημείωσε και το χαρτοφυλάκιο των τραπεζών της Απω Ανατολής στα 6,15 δισ. από 7,15 δισ. δολάρια έναν χρόνο πριν, καθώς αυξήθηκαν σημαντικά η χρηματοδότηση από κινεζικά ιδρύματα μέσω leasing.