Αρθρο του κ. Χαραλαμπάκη, Chief Economist στη Blacksummit Financial Group και Καθηγητή Οικονομικών στο Patterson School of Diplomacy, University of Kentucky.
Φαίνεται ότι το ελληνικό οικονομικό δράμα παίρνει μια νέα τροπή. Το 1862 ο Ντελακρουά ζωγράφισε τη Μήδεια όταν ήταν έτοιμη να σκοτώσει τα παιδιά της, γιατί ο Ιάσονας (ο σύζυγός της), την εγκατέλειψε για χάρη της Γλαύκης (η κόρη του βασιλιά Κρέοντα από την Κόρινθο). Ο φόβος μου είναι ότι καθώς οι αριθμοί ξεδιπλώνονται στην Ελλάδα, μια νέα Μήδεια αναδύεται, η οποία αρνείται να δει την πραγματικότητα, και μέσα στη κυκλοθυμική νεύρωση της, πρόκειται να πάρει τη ζωή των ίδιων της των απογόνων.
Παρακολούθησα προσεκτικά την ομιλία του Πρωθυπουργού Α. Σαμαρά στο άνοιγμα της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης. Το μόνο πράγμα που είδα στην ομιλία του ήταν υποσχέσεις και εμπόριο ελπίδας πριν από τις εκλογές. Στο μέτρο αυτό, η ελπίδα που παρουσιάστηκε στη Θεσσαλονίκη μοιάζει με τους φόβους του Νίτσε στο έργο του Ανθρώπινο πολύ ανθρώπινο , όπου λέει ότι “ο Δίας δεν ήθελε ο άνθρωπος να χαραμίσει τη ζωή του, δεν έχει σημασία πόσο πολύ τα δεινά μπορεί να τον βασανίζουν, θα αφήσει τον εαυτό του να βασανίζεται εκ νέου. Για το σκοπό αυτό, δίνει ελπίδα στον άνθρωπο. Στην πραγματικότητα, αυτό είναι το πιο κακό από τα κακά γιατί παρατείνει το μαρτύριο του ανθρώπου.”
Σύμφωνα με το σχέδιο της κυβέρνησης όλα θα πάνε καλά το 2014 (το εμπόριο ελπίδας , ενδεχομένως, πριν από τις εκλογές), γιατί η Ελλάδα έφθασε στο ναδίρ (το έχω ακούσει αυτό πολλές φορές), δεδομένου ότι στο τέλος του έτους θα “η Ελλάδα θα απολαύσει ένα πρωτογενές πλεόνασμα” . Επιτρέψτε μου στη συνέχεια να εξηγήσω γιατί η ελπίδα είναι μια πλάνη του χειρίστου είδους:
Πρώτα απ ‘όλα, είναι γνωστό ότι μέσα από λογιστικά τεχνάσματα (όπως η αναβολή των υποχρεώσεων του κράτους), ένα πρωτογενές πλεόνασμα (έσοδα μείον τις δαπάνες, αλλά μετά την αφαίρεση των τόκων) μπορεί να επιτευχθεί. Αυτή η προσωρινή και λογιστική “επιτυχία” δεν σημαίνει τίποτα για την πραγματική ανάπτυξη, την απασχόληση και τα εισοδήματα. Ένα άτομο σε απεργία πείνας χάνει βάρος, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι είναι υγιής .
Η κυβέρνηση εξαπατά τον εαυτό της όταν αρνείται να δει την πραγματικότητα για τα κενά χρηματοδότησης και την αδυναμία των τραπεζών να παράσχουν ρευστότητα στην αγορά.
Μιλώντας για τα κενά χρηματοδότησης, πριν από λίγες εβδομάδες (όταν όλοι έλεγαν ότι το χρηματοδοτικό κενό θα είναι μόνο 3 δισ. ευρώ) εμείς δημοσιεύσαμε σε αυτή την εφημερίδα ότι το κενό θα υπερβεί τα 11 δισ. ευρώ. Τώρα, όλοι στην Ελλάδα μιλούν για ένα κενό ύψους 11 δισ. ευρώ.
Ο φόβος μου είναι ότι ακόμα και το χάσμα των 11 δισ. έχει υποτιμηθεί, αν λάβουμε υπόψη τις πραγματικές απώλειες του ελληνικού τραπεζικού συστήματος. Εάν οι πληροφορίες σχετικά με τα ευρήματα της BlackRock είναι αλήθεια και η Blackrock αποφασίσει να δημοσιεύσει αυτά τα στοιχεία, τότε το πραγματικό κεφάλαιο που απαιτείται από τις ελληνικές τράπεζες μπορεί εύκολα να υπερβεί τα 18 δισ. ευρώ (πόσο μάλλον όλα τα άλλα κενά χρηματοδότησης). Αν λάβουμε υπόψη μας τα maturities, το δημοσιονομικό έλλειμμα, και τις διαφορές μεταξύ του τι προβλέπει το σχέδιο ως προς τα έσοδα και ποια είναι τα πραγματικά έσοδα, τότε το κενό χρηματοδότησης μεταξύ 2013-2016 θα μπορούσε να υπερβαίνει τα 22 δισ. ευρώ . Αν προσθέσουμε και τις ανάγκες των τραπεζών, τότε μπορούμε να μιλάμε για 40 δισ. ευρώ συν το κενό χρηματοδότησης.
Οι ισχυροί εταίροι της ΕΕ την περασμένη εβδομάδα, δήλωσαν ότι το χρηματοδοτικό κενό απαιτεί νέα μέτρα λιτότητας, ενώ απέκλεισαν το ενδεχόμενο ενός νέου κουρέματος του ελληνικού χρέους. Οι κεντρικές τράπεζες της ΕΕ δεν δέχονται το κούρεμα και ο Mario Draghi (πρόεδρος της ΕΚΤ) , επίσης, κατέστησε σαφές ότι έρχονται νέα μέτρα.
Η Ελλάδα είναι σαν να έχει κληθεί να κολυμπήσει από τον Πειραιά στην Κρήτη με τα χέρια δεμένα (λόγω του υπερβολικά υψηλού κόστους και του μη βιώσιμου χρέους). Κατά τα τελευταία τρία χρόνια έχει φτάσει στο νησί της Αίγινας (ωδή σε μια τέτοια προσπάθεια !), αλλά η πραγματικότητα είναι ότι δεν μπορεί να φτάσει στην Κρήτη.
Οι διακηρύξεις της κυβέρνησης ότι το πρωτογενές πλεόνασμα θα προσελκύσει ξένους επενδυτές αποτελούν μια αυταπάτη. Οι επενδυτές απαιτούν σταθερότητα και προβλεψιμότητα. Με την ανεργία στο 30% τίποτα από τα δύο δεν μπορεί να επιτευχθεί. Επιπλέον, η ρυθμιστική και η φορολογική αβεβαιότητα είναι απαγορευτική για τους επενδυτές.
Ένας εξαντλημένος κολυμβητής από τον Πειραιά στην Κρήτη με δεμένα τα χέρια του θα ήταν δύσκολο να φτάσει ακόμη και το επόμενο νησί και δεν έχει σημασία πόσο κοντά είναι. Κατά συνέπεια, ζητώντας πρόσθετες περικοπές (που εκτιμώνται σε 6,2 δισ.), προκειμένου να κλείσει μόνο το δημοσιονομικό έλλειμμα – σύμφωνα με το σχέδιο της τρόικας – θα μπορούσε να αποδειχτεί αδύνατο. Το σχέδιο να απολυθούν 25.000 εργαζομένοι στο δημόσιο τομέα (το οποίο θα μπορούσε να είναι δικαιολογημένο) δεν θα είναι το πιο εύκολο πράγμα. Περαιτέρω περικοπές στις συντάξεις, την υγεία, καθώς και στις δαπάνες για την παιδεία δίνουν στη Μήδεια άλλοθι ότι του Ιάσονα του αξίζει η εκδίκηση.
Οι εκκρεμείς πλειστηριασμοί των σπιτιών για όσους δεν είναι σε θέση να πληρώσουν τις τράπεζες (που είναι μέρος του συστήματος που δημιούργησε την κρίση) θα δώσει στη Μήδεια το μέσο για να διαπράξει τη φρικτή πράξη της.
Ο πρωθυπουργός υποσχέθηκε εκτός από την παράλογη ιδέα ενός πρωτογενούς πλεονάσματος, επιδόματα πετρελαίου στα φτωχότερα νοικοκυριά. Αυτό είναι ό,τι ακριβώς χρειάζεται. Τα επιδόματα αυτά θα οδηγήσουν σε ανάπτυξη, τη δημιουργία θέσεων εργασίας, και την αποκατάσταση των εισοδημάτων, ενώ θα προσελκύσει την ίδια στιγμή εκατοντάδες δισεκατομμύρια ξένων επενδύσεων.
Θα μπορούσαμε να πούμε πολλά περισσότερα, αλλά επιλέγω να σταματήσω εδώ. Η ευημερία ενός έθνους δεν εξαρτάται από την ικανότητά του να δημιουργεί λογιστικά τεχνάσματα για πρωτογενή πλεονάσματα αλλά από την ικανότητά του να προσφέρει άφθονες ευκαιρίες στους πολίτες του για παιδεία (ας μην συγχέουμε την παιδεία με την εκπαίδευση) και την ικανότητά του να παράγει αγαθά και υπηρεσίες (ανάμεσα σε άλλα σημαντικά πράγματα).
Η Μήδεια μπορεί να επιλέξει να σκοτώσει τους απογόνους της, με την προσδοκία ότι θα παντρευτεί τον Αιγέα και θα αποκτήσουν νέους απογόνους. Σε αυτή την περίπτωση, η προειδοποίηση μου για τον Αιγέα είναι ότι, μπορεί να προσπαθήσει να σκοτώσει και το Θησέα.