Tης Σοφίας Νέτα
Ο χώρος εργασίας μπορεί να ευθύνεται για την πρόκληση δερματοπαθειών από φυσικούς, βιολογικούς ή χημικούς παράγοντες. Ακόμα και η επιδείνωση μιας υπάρχουσας δερματικής νόσου στο χώρο εργασίας, μπορεί να οριστεί ως επαγγελματική δερματική νόσος, μας επισημαίνει η δερματολόγος-αφροδισιολόγος Αμαλία Τσιατούρα, επιστημονική συνεργάτιδα του Νοσοκομείου δερματικών νόσων «Ανδρέας Συγγρός».
Οι επαγγελματικές δερματικές νόσοι αποτελούν το 20% στο σύνολο των επαγγελματικών νοσημάτων και παρουσιάζουν μια σταθερή συχνότητα εμφάνισης ετησίως. Είναι οι συχνότερες εππαγελματικές παθήσεις μετά τις εκδηλώσεις του αναπνευστικού (π.χ. επαγγελματικό άσθμα) και ευθύνονται για πολλές χαμένες εργατοώρες.
Οι δερματοπάθειες που σχετίζονται με το χώρο εργασίας μπορούν να διαχωριστούν σε δύο μεγάλες κατηγορίες, σημειώνει η κ. Τσιατούρα, «τις οφειλόμενες σε ερεθισμό του δέρματος και τις αλλεργικές δερματοπάθειες. Οι πιο συχνές φαίνεται να είναι οι δερματοπάθειες εξ ερεθισμού, κυρίως από απορρυπαντικά και διαλύτες, ενώ ακολουθούν σε συχνότητα οι αλλεργικές, κυρίως λόγω επαφής με φυτά.
Ειδικότερα, δερματοπάθειες μπορούν να προκαλέσουν διάφοροι χημικοί παράγοντες (οξέα, βάσεις, διαλύτες, έλαια, ρητίνες, πλαστικά, ενώσεις χρωμίου ή νικελίου κ.α.), βιολογικοί παράγοντες (βακτήρια, ιοί, μύκητες και παράσιτα), φυτικοί παράγοντες (εσπεριδοειδή και είδη σέλινου), φυσικοί παράγοντες (ηλιακή ακτινοβολία, άλλες ακτινοβολίες, άνεμος, υγρασία, ακραίες θερμοκρασίες) και τέλος μηχανικοί παράγοντες (πίεση, τριβή, δονήσεις).:
Δερματίτιδα εξ επαφής
Η δερματίτιδα εξ επαφής, διαχωρίζεται σε πρωτοπαθή δερματίτιδα εξ ερεθισμού και σε αλλεργική δερματίτιδα. Στην πρωτοπαθή δερματίτιδα, που είναι μια μη αλλεργικής αρχής αντίδραση, η βλάβη προκαλείται από οξεία ή χρόνια έκθεση σε έναν ερεθιστικό παράγοντα ή ουσία, ενώ η έκταση άλλους νόσου εξαρτάται από την συγκέντρωση άλλους ερεθιστικής ουσίας. Η αλλεργική δερματίτιδα εξ επαφής είναι μια καθυστερημένη αντίδραση υπερευαισθησίας και οφείλεται σε προηγούμενη έκθεση σε αλλεργιογόνο. Η περίοδος επώασης είναι ευρεία (5-21 ημέρες) αλλά ο χρόνος αντίδρασης είναι πιo σύντομος (5-72 ώρες).
Δερματικές λοιμώξεις
Πρόκειται για λοιμώξεις από παθογόνους μικροοργανισμούς, που έχει βρεθεί να σχετίζονται με συγκεκριμένους χώρους εργασίας. Οι κομμωτές και οι αισθητικοί, κυρίως εκτίθενται σε στελέχη στρεπτοκόκκου και σταφυλοκόκκου καθώς και σε μύκητες. Μυκητιασικές λοιμώξεις παρατηρούνται σε επαγγέλματα με έκθεση σε υγρασία, άλλους το πλύσιμο πιάτων, οι κομμωτές ή οι εργάτες κονσερβοποιίας. Οι ιογενείς δερματίτιδες, με κύριο εκπρόσωπο τον ιό του έρπητα, παρατηρούνται στα ιατρικά και παραϊατρικά επαγγέλματα.
Χημικά εγκαύματα
Είναι άλλους οι χημικές ουσίες, στη βιομηχανία αλλά και στο σπίτι, ικανές να προκαλέσουν σοβαρά χημικά εγκαύματα. Τέτοιες είναι για παράδειγμα η αμμωνία, η χλωρίνη, το υδροχλωρικό οξύ, το υπεροξείδιο του υδρογόνου, το οξείδιο του ασβεστίου και του αζώτου, το υπεροξείδιο του νατρίου και του καλίου, ο φωσφόρος, το χρωμικό οξύ αλλά και το τσιμέντο. Μπορούν να προκαλέσουν ανάλογα βέβαια και με τη συγκέντρωσή άλλους, το χρόνο επαφής αλλά και το χρόνο που παρεμβάλλεται μέχρι την αντιμετώπιση, άμεση πηκτική νέκρωση των ιστών, με αποτέλεσμα την ανάπτυξη χημικών εγκαυμάτων που χαρακτηρίζονται από έλκωση και εσχαροποίηση. Παράλληλα μπορεί να ακολουθήσουν και συστηματικές αντιδράσεις, άλλους μεταβολική οξέωση ή αλκάλωση, αλλά και οξεία ηπατική ή νεφρική ανεπάρκεια.
Ακμή
Είναι ένα σύνηθες πρόβλημα άλλους εφηβικής ηλικίας, άλλους ταλαιπωρεί και συγκεκριμένες επαγγελματικές ομάδες λόγω έκθεσης σε διάφορους παράγοντες, άλλους έλαια, γράσσα (μηχανουργοί) και χλωριωμένους υδρογονάνθρακες (φυτοφάρμακα).
Δυσχρωμίες
Η εναπόθεση βαρέων μετάλλων στην επιδερμίδα, μπορεί να έχει το ίδιο μόνιμο αποτέλεσμα άλλους το τατουάζ. Άλλους φορές, ανάλογα με τον παράγοντα, μπορεί να παρατηρηθούν υπερ- ή υποχρωματισμοί του δέρματος, σε συνδυασμό και με την έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία. Τέτοιες ουσίες είναι ο καπνός, η πίσσα και τα ψωραλένια.
Δερματολογικά νεοπλάσματα και προκαρκινικές καταστάσεις
Άλλους συχνή εκδήλωση είναι οι υπερκερατώσεις, συνήθως λόγω έκθεσης σε βηρύλλιο και πυρίτιο ή έλαια. Οι υδρογονάνθρακες (καπνοκαθαριστές, εργάτες σε βαμβάκι) μπορεί να προκαλέσουν τόσο βασικοκυτταρικό καρκίνωμα, όσο και ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα, σε συνδυασμό και με έκθεση σε ηλιακή ακτινοβολία.
Επαγγελματική κνίδωση
Πρόκειται για μια κνίδωση εξ επαφής, ανοσολογικής αρχής, που προκαλείται από πρωτεϊνες που δρούν ως αλλεργιογόνα. Οι πρωτείνες αυτές διαπερνούν την επιδερμίδα και προσδένονται με IgE στην επιφάνεια των μαστοκυττάρων. Η πρόσδεση αυτή εκλύει ισταμίνη και άλλους διαμεσολαβήτες, προκαλώντας τελικά κνίδωση, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις η αντίδραση μπορεί να είναι γενικευμένη. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η έκθεση στο latex (γάντια) σε ιατρικά και παραϊατρικά επαγγέλματα.
Διάγνωση και πρόληψη
«Η διάγνωση μιας δερματοπάθειας σχετιζόμενης με τον εργασιακό χώρο βασίζεται στο ιστορικό του ασθενούς αλλά και στην κλινική εξέταση και τον εργαστηριακό έλεγχο (βιοψία δέρματος, καλλιέργειες για μικροοργανισμούς, δερμοαντιδράσεις).» αναφέρει η Τσιατούρα.
«Η πρόληψη», υπογραμμίζει, «βασίζεται σε συνδυασμό περιβαλλοντικών μέτρων, μέτρων ατομικής προστασίας και υγιεινής και ιατρικών μέτρων. Ο συχνός καθαρισμός του χώρου εργασίας, η εντόπιση και επισήμανση των επικίνδυνων ουσιών και η εξασφάλιση κατάλληλου εξαερισμού είναι ζωτικής σημασίας. Σαφώς οφείλει και ο κάθε εργαζόμενος, μετά και από υπόδειξη του εκάστοτε εργοδότη, να λαμβάνει τα απαραίτητα μέτρα προστασίας του κατά τη διάρκεια της εργασίας, καθώς και μετά το πέρας αυτής. Η χρήση για παράδειγμα ειδικής ενδυμασίας (φόρμες, ποδιές, γάντια) σε ορισμένα επαγγέλματα, που αποβάλλονται μετά το τέλος της εργασίας, είναι μεγίστης σημασίας.»