Ο κόσμος είχε συνηθίσει στην ιδέα ότι οι ηγέτες της Κίνας είναι αριστοτεχνικοί διαχειριστές της γιγάντιας οικονομίας τους. Απέφυγαν με τον καλύτερο τρόπο το παγόβουνο της οικονομικής κρίσης του 2008 και η ανάπτυξη της χώρας διατηρήθηκε σε σχεδόν διψήφια ποσοστά. Έτσι, όταν ο επικεφαλής της Λαϊκής Τράπεζας της Κίνας, Zhou Xiaochua, άρχισε να περιορίζει την υπερβολική ρευστότητα την περασμένη εβδομάδα, ορισμένοι παρατηρητές πίστεψαν πως είχαν να κάνουν με έναν Paul Volcker (σ.σ. Πρώην επικεφαλής της Federal Rererve, ο οποίος κατάφερε να χαλιναγωγήσει τα υψηλά επίπεδα του πληθωρισμού στις δεκαετίες του ’70 και ’80). Ενώ τα χειρότερα αποτελούσαν παρελθόν, ο Zhou φάνηκε να δείχνει ότι ήρθε η ώρα για την Κίνα να περιορίσει το δανεισμό και να αποτρέψει μια πιστωτική φούσκα.
Μετά την μεγέθυνση ρεκόρ του επιτοκίου επαναγοράς ημέρας στο 13,91%, ο Zhou έπρεπε να υποχωρήσει, παρέχοντας νέα κεφάλαια για να ανακόψει την αναταραχή. Το χάος που επικράτησε τραυμάτισε τις αγορές χρήματος. Κάποιοι επενδυτές δυσαρεστήθηκαν από τις ενδείξεις ότι Zhou θα έβαζε τέλος στην εποχή του εύκολου χρήματος στην Κίνα.
Η συνεχής ανησυχία αυτής της εβδομάδας αποδεικνύει πόσο περιορισμένες είναι οι εξουσίες του Zhou. Κατά την τελευταία δεκαετία, η οικονομία της Κίνας έχει εθιστεί στην υπερβολική πιστωτική επέκταση, με τις κρατικές τράπεζες να χρηματοδοτούν την κατασκευή νέων ουρανοξυστών, αυτοκινητόδρομων, αεροδρομίων, φραγμάτων αλλά και ολόκληρων πόλεων ώστε να αυξηθεί το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν. Η ελεύθερη ροή ρευστότητας – κυρίως σε κρατικές επιχειρήσεις – διατηρεί τα αποθέματα και τον δυναμισμό των ακινήτων, τους ξένους επενδυτές επιθετικούς και 1,3 δισεκατομμύρια Κινέζους μακριά από την πλατεία Τιενανμέν.
Ο Zhou δεν μπορεί να ανακόψει τη χρηματοδότηση τώρα χωρίς την απόσυρση των τραπεζών. Ο κίνδυνος είναι ότι κανείς δεν γνωρίζει πραγματικά πόσο υγιείς είναι οι γιγαντιαίες τράπεζες της χώρας και πόσο έχει αυξηθεί η σκιώδης χρηματοδότηση του συστήματος.
Οι ηγέτες της Κίνας απέφυγαν τη φούσκα του 2008 με τη δημιουργία νέων. Ωστόσο, η Κίνα δεν μπορεί να καθυστερήσει για πάντα την ημέρα της κρίσης. Η συνολική πίστωση μπορεί να φθάσει το 200% του ΑΕΠ κατά το τρέχον τρίμηνο, από 130% το 2008.
Παραδοσιακά, το Πεκίνο βλέπει την αδιαφάνεια ως ένα ισχυρό εργαλείο για την εποπτεία της διοχέτευσης των κεφαλαίων μεταξύ των τραπεζών και των εταιρειών. Το θολό τοπίο όμως αποδεικνύεται επικίνδυνο. Η κεντρική τράπεζα θα πρέπει να δώσει τη διαβεβαίωση ότι θα χαλιναγωγήσει τη διατραπεζική ρευστότητα, να εξηγήσει τα μέσα με τα οποία σκοπεύει να το πράξει, και να αναφέρει ποιο θα είναι το αποτέλεσμα. Οι ασαφείς δηλώσεις μόνο επιδεινώνουν την αγωνία στις αγορές.
Την ίδια στιγμή, ο Zhou είναι ουσιαστικά αβοήθητος: Δεν μπορεί να είναι πραγματικά αποτελεσματικός χωρίς την κορυφαία πολιτική ηγεσία της χώρας να λάβει την απόφαση να βγάλει το Κομμουνιστικό Κόμμα εκτός τραπεζικής δραστηριότητας. Η Κίνα πρέπει να διαθέτει κεφάλαια λιγότερο αλόγιστα και σε τιμές ανάλογες με την οικονομική πραγματικότητα, όχι σύμφωνα με τις επιταγές των υπαλλήλων οι οποίοι επωφελούνται από το σημερινό καθεστώς. Αν η κυβέρνηση θέλει πραγματικά να μειώσει το ρόλο των κρατικών επιχειρήσεων στην οικονομία της Κίνας – όπως θα έπρεπε, διότι μόνο ένας ακμάζοντας ιδιωτικός τομέας μπορεί να αυξήσει την καινοτομία – θα πρέπει να ιδιωτικοποιήσει πρώτα τις τράπεζες.
Η διαρκής αναβολή μιας τέτοιας δραστικής απόφασης έχει μετατρέψει την κινεζική οικονομία σε τέρας του Φρανκενστάιν. Πρόκειται για ένα τεράστιο και ισχυρό δημιούργημα που γεννήθηκε από ανορθόδοξα πειράματα και οι δημιουργοί του χάνουν ολοένα και περισσότερο τον έλεγχο.
Κανείς δεν ζηλεύει τον Πρόεδρο της Κίνας Xi Jinping και τον πρωθυπουργό Li Keqiang.
Θα πρέπει από κοινού να διαχειριστούν την επιβράδυνση της οικονομίας και να επιβάλλουν κρίσιμες μεταρρυθμίσεις χωρίς να πανικοβάλλουν τις αγορές και να οδηγήσουν σε αποσταθεροποίηση την κινεζική κοινωνία. Ίσως θα πρέπει να μελετήσουν το προηγούμενο που δημιούργησε ο πρώην πρωθυπουργός Zhu Rongji, του οποίου οι προσπάθειες για τον εκσυγχρονισμό των κρατικών επιχειρήσεων στα τέλη της δεκαετίας του 1990, οδήγησαν μεν στην ανεργία πάνω από 40 εκατομμύρια Κινέζους αλλά κέρδισαν την πολυπόθητη ισορροπία στην οικονομία.
Κάθε θεραπεία σοκ είναι επώδυνη. Και για να είναι αποτελεσματική, θα πρέπει να αντιμετωπίσει το βασικό πρόβλημα, όχι μόνο τα συμπτώματα. Σε αντίθετη περίπτωση, κάθε προσπάθεια του Zhou να περιορίσει την πίστωση θα οδηγήσει σε περαιτέρω πανικό τις αγορές.
Πηγή: Bloomberg