Στις ΗΠΑ γεννήθηκε πριν από λίγο καιρό ένα νέο αστέρι, αυτή τη φορά όχι ηθοποιός ή τραγουδιστής, αλλά… οικονομολόγος. Το όνομα αυτού Τομά Πικετί και το όνομα του έργου του που στάθηκε casus belli με τη Νο1 οικονομική εφημερίδα στον κόσμο, “Το Κεφάλαιο στον 21ο αιώνα”.
Θέμα του πονήματος οι οικονομικές ανισότητες που απορρέουν από τον καπιταλισμό και κεντρική ιδέα το ότι οι πλούσιοι συσσωρεύουν όλο και περισσότερο πλούτο σε βάρος των οικονομικά ασθενέστερων. Ιδέα που, με μια φράση, συνοψίζεται στο ότι το πρόβλημα του καπιταλισμού δεν είναι ο Μπιλ Γκέιτς, αλλά… η Πάρις Χίλτον.
Όπως παρατηρεί ο συγγραφέας, το χάσμα πλούσιων – φωτών έχει γυρίσει στα επίεδα που ήταν στα χρόνια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου (εποχή πολύ πιο ταξική). Το πρόβλημα, σημειώνει, δεν είναι ο πλούτος που απορρέει από εργασία ή ταλέντο-αυτό το κέρδος είναι ευλογημένο, κάτι που, όμως, δεν ισχύει για τα ε εισοδήματα από κληρονομιά που συνιστούν καταστροφή. Το κέρδος παράγει πλούτο και απασχόληση, τα εισοδήματα διευρύνουν τις ανισότητες και προκαλούν κοινωνικές συγκρούσεις. Το πρόβλημα είναι ότι το κέρδος από την εργασία μετράει όλο και λιγότερο, ενώ οι περιουσίες από κληρονομιά αυξάνονται. Οι ανισότητες που έχουν δημιουργηθεί, μοιραία, σύμφωνα με τον Πικετί, θα οδηγήσουν σε κοινωνική έκρηξη με ανυπολόγιστες συνέπειες. Στα συμπεράσματα αυτά καταλήγει ο Πικετί μελετώντας εξονυχιστικά πλήθος μελετών και στατιστικών στοιχείων από τον 19ο αιώνα μέχρι σήμερα. Στους υποστηρικτές του και ο επιφανής συνάδελφός του, Πολ Κρούγκμαν. Όπως έγραψε στη στήλη του στους New York Times, “το βιβλίο του Πικετί αλλάζει τον τρόπο που μελετάμε την οικονομική επιστήμη κι επιπλέον τρομοκρατεί τους συντηρητικούς”.
Η Αμερική παραληρεί με το βιβλίο του, ωστόσο έγκριτες οικονομικές εφημερίδες και δη η ναυαρχίδα αυτών, οι Financial Times, εξαπολύουν δριμεία επίθεση, δια του συντάκτη Κρις Τζάιλς, αμφισβητώντας την επιστημονική επάρκεια των γραφομένων του. Όπως υποστήριξε ο Τζάιλς, χρησιμοποιήθηκαν λανθασμένα και ανεπαρκή δεδομένα. Η πρώτη αντίδραση του Πικετί ήταν ήπια: “Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι τα ιστορικά δεδομένα που χρησιμοποιώ χρήζουν βελτίωσης” και υποσχέθηκε ότι θα το κάνει στο μέλλον. Στη συνέχεια όμως οι τόνοι ανέβηκαν και ο Πικετί, μιλώντας στο γαλλικό πρακτορείο ειδήσεων, έφτασε να χαρακτηρίσει την εφημερίδα “γελοία”.
Σε αυτόν τον “πόλεμο” τον ρόλο του διαιτητή παίζει ένα άλλο έγκριτο έντυπο, ο Economist, ο οποίος έθεσε τέσσερα καίρια ερωτήματα: Ποια δεδομένα είναι λανθασμένα, με ποιον τρόπο χρησιμοποιήθηκαν, πώς επηρέασαν αυτά τα δεδομένα τα επιμέρους συμπεράσματα του Πικετί και πως επηρέασαν το τελικό συμπέρασμα του συγγραφέα. Το περιοδικό δικαιώνει τελικά τον Πικετί, καθώς δίνει το ίδιο την απάντηση: πως δηλαδή ο Γάλλος οικονομολόγος περιγράφει την πραγματική διάσταση του προβλήματος.
Παλιότερα, πάντως, και η Wall Street Journal είχε επιτεθεί στον Πικετί χαρακτηρίζοντάς τον… κρυπτομπολσεβίκο συστήνοντάς του να ξαναδιαβάσει τη «Φάρμα των ζώων» του Τζορτζ Οργουελ. Σε κάθε περίπτωση, οι αναγνώστες έχουν άλλη άποψη και το πόνημα του Πικετί βρίσκεται στην κορυφή των ευπώλητων στο Amazon, ενώ ο συγγραφέας πραγματοποίησε ένα είδος περιοδείας που τον οδήγησε ως τους συμβούλους του Μπαράκ Ομπάμα στον Λευκό Οίκο.
Το λαμπρό βιογραφικό του Τομά Πικετί και η σκιά
Ο Τομά Πικετί έκανε διδακτορικό στη London School of Economics, από το 1993 έως το 1995 δίδαξε στο ΜΙΤ των ΗΠΑ, ενώ μετά την επιστροφή του στη Γαλλία ανέλαβε τη διεύθυνση της Οικονομικής Σχολής του Παρισιού. Στις προεδρικές εκλογές του 2007 ήταν οικονομικός σύμβουλος της Σεγκολέν Ρουαγιάλ. Δύο χρόνια μετά, η σύντροφός του και σημερινή υπουργός Πολιτισμού Ορελί Φιλιπετί τον κατήγγειλε στην αστυνομία για κακοποίηση. Ο Πικετί συνελήφθη και ανακρίθηκε για μερικές ώρες. Η υπόθεση μπήκε στο αρχείο μόνο όταν ζήτησε συγγνώμη στη Φιλιπετί και εκείνη την αποδέχθηκε.