Του Παναγώτη Γκρουμούτη
Στη δημιουργία ενός ειδικού χρηματιστηρίου για λίγους και εκλεκτούς προσανατολίζονται οι ιθύνοντες δύο εκ των μεγαλύτερων χρηματιστηριακών αγορών του πλανήτη, των NASDAQ και NYSE-Euronext. Μεσούσης της κρίσης στο σύνολο των χρηματαγορών, οι διοικούντες τις μεγάλες χρηματιστηριακές αγορές της Νέας Υόρκης επιχειρούν μια διαφορετικού τύπου προσέγγιση των εννοιών «εισηγμένη εταιρεία» και «χρηματιστηριακό παίγνιο», σχεδιάζοντας ένα ουσιαστικά νέο χρηματιστήριο. Επί της ουσίας σχεδιάζουν ένα κλειστό κλαμπ με μέλη επιλεγμένες εταιρείες απ’ όλο τον κόσμο με ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά, όπως τα μεγέθη τους και το ότι δεν έχουν παρουσία σε χρηματιστηριακές αγορές. Με δυο λόγια, παραμένουν κατά βάση ιδιωτικές εταιρείες, ελεγχόμενες από οικογένειες ή μεμονωμένους επιχειρηματίες, και οι οποίες έχουν αρνηθεί σθεναρά στο παρελθόν αντίστοιχες προτάσεις από τις κορυφαίες χρηματιστηριακές αγορές του πλανήτη. Το φιλόδοξο αυτό σχέδιο βέβαια προσώρας βρίσκεται στα χαρτιά. Για την ακρίβεια, έχει συσταθεί μια επιτροπή που αποτελείται από την κυρία Κριστίν Γιάκομπς, συνδιευθύνουσα της Επιτροπής Συμβούλων της Αμερικανικής Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς, τον κ. Λόνα Ναλανγκάρα και τους διευθύνοντες συμβούλους του NASDAQ OMX Group κ. Ρόμπερτ Γκρέιφελντ και του NYSE Euronext κ. Ντάνκαν Νιντεράουερ.
Σε δεύτερο χρόνο το συγκεκριμένο πλάνο στοχεύει στην άντληση κεφαλαίων για μικρές, εισηγμένες εταιρείες, οι οποίες ξεχωρίζουν για το είδος της δραστηριότητάς τους ή για τις προοπτικές τους και μέχρι σήμερα δεν έχουν πρόσβαση σε οργανωμένα χαρτοφυλάκια και μεγάλους επενδυτές. Η επιτροπή θα εξετάσει τρόπους και προτάσεις για τη σύσταση ενός πολύ ιδιαίτερου νέου χρηματιστηρίου, που θα λειτουργεί μεν υπό τη σκέπη και τον έλεγχο της Αμερικανικής Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς, αλλά δεν θα ενσωματώνει κάποιο από τα μειονεκτήματα των τυπικών χρηματιστηρίων. Κυρίως γιατί δεν θα είναι ανοιχτό στο ευρύ επενδυτικό κοινό, αλλά θα απευθύνεται σε πολύ συγκεκριμένους, οικονομικά ισχυρούς παράγοντες από όλο τον κόσμο που θα ήθελαν να επενδύσουν σε μετοχές στοχευμένων εταιρειών. Αυτές με τη σειρά τους δεν θα υποχρεώνονται στις κοστοβόρες και χρονοβόρες διαδικασίες εισαγωγής και διατήρησης της παρουσίας τους σε μια κλασική χρηματιστηριακή αγορά, δεν θα υποχρεώνονται στην πληρωμή συμβούλων, αναδόχων και διαχειριστών, ενώ δεν θα επηρεάζεται και το ιδιοκτησιακό τους καθεστώς αφού επί της ουσίας κάθε ιδιοκτήτης-επιχειρηματίας θα επιλέγει ο ίδιος το ποσοστό της εταιρείας του που θα θέσει προς πώληση, καθώς και τον χρόνο διάθεσής του στους επίδοξους επενδυτές-μετόχους.
Η όλη ιδέα προσπαθεί να γεφυρώσει ένα χάσμα που υπάρχει αυτή τη στιγμή στις διεθνείς αγορές. Τα τελευταία χρόνια υπάρχουν δεκάδες εταιρείες που κόντρα στην κρίση έχουν διατηρήσει ηγετικό προφίλ στον κλάδο δραστηριοποίησής τους, αλλά και πολλές περισσότερες που ανδρώθηκαν μέσα στην κρίση και είτε δεν έχουν στραφεί στην άντληση ιδιωτικών κεφαλαίων μέσω μιας εισαγωγής μετοχών τους σε χρηματιστηριακή αγορά είτε λόγω μεγέθους (μικρομεσαίες ή και ακόμα μικρότερες) δεν απολαμβάνουν τη δέουσα αντιμετώπιση / αποτίμηση από τους επενδυτές, καίτοι εισηγμένες σε κάποια από τις μεγάλες διεθνείς αγορές. Ταυτόχρονα υπάρχει ένα μερίδιο επενδυτών, υψηλού προφίλ και ανάλογης διαθέσιμης ρευστότητας, που είτε δεν θέλουν να συμμετάσχουν στο ημερήσιο παιχνίδι των μεγάλων χρηματιστηρίων είτε αναζητούν ακόμα μεγαλύτερες επενδυτικές ευκαιρίες και θα μετείχαν κάλλιστα στη μετοχική σύνθεση εταιρειών-κολοσσών που δεν έχουν ακόμα ανοίξει τις πύλες τους και τα μετοχικά τους βιβλία στο ευρύ κοινό. Η δημιουργία μιας πλατφόρμας στη βάση της οποίας οι εταιρείες θα αποκτούν πρόσβαση σε κεφάλαια πολύ υψηλού προφίλ και αντιστοίχως μεγαλοεπενδυτές θα αποκτούν προνομιακή πρόσβαση σε εταιρείες στις οποίες δεν έχουν δίαυλο επικοινωνίας ούτε οι μεγαλύτερες εταιρείες συμβούλων και οι μεγαλύτεροι χρηματοπιστωτικοί όμιλοι στον κόσμο είναι το στοίχημα που καλούνται να κερδίσουν οι εμπνευστές του σχεδίου αυτού του ιδιότυπου χρηματιστηρίου για κροίσους.
Θύελλα αντιδράσεων από μεγάλες εισηγμένες
Εντύπωση, πάντως, προκαλεί το γεγονός πως προτού ακόμα υλοποιηθεί αυτή η προσπάθεια, υπάρχουν ήδη εντονότατες αντιδράσεις από πολλούς.
Κυρίως από τους διοικούντες εταιρείες εισηγμένες στις μεγάλες χρηματαγορές Ευρώπης και ΗΠΑ, που φοβούνται ότι η δημιουργία μιας τέτοιας ελίτ αγοράς θα έχει δραματικό αντίκτυπο στη διαθέσιμη ρευστότητα στις κλασικές αγορές. Εκτιμούν πως εάν μια τέτοια ειδική αγορά λειτουργήσει όπως σχεδιάζεται, θα αντλήσει σταδιακά μεγάλο μέρος των κεφαλαίων ισχυρών παικτών που σήμερα κατευθύνονται στα μεγαλύτερα χρηματιστήρια της Γουόλ Στριτ και του Euronext. Σε δεύτερο χρόνο θα μπορούσε να σηματοδοτήσει και τη σταδιακή αποχώρηση αρκετών μεγάλων εταιρειών με προορισμό αυτή τη νέα αγορά για λίγους. Ακόμα χειρότερα, πολλές δυναμικές και ταχέως αναπτυσσόμενες εταιρείες -που προς το παρόν δεν έχουν εξετάσει το ενδεχόμενο εισαγωγής τους σε μία από τις μεγάλες αγορές- θα μπορούσαν στο μέλλον να επιδιώξουν την εισαγωγή τους σε αυτή τη νέα αγορά, στερώντας πολύτιμο νέο αίμα και φρέσκο χρήμα στις παραδοσιακές σήμερα χρηματιστηριακές αίθουσες.
Σε κάθε περίπτωση οι τελευταίες πληροφορίες θέλουν τη διοίκηση του NYSE Euronext να «τρέχει» ήδη ένα πιλοτικό πρόγραμμα λειτουργίας αυτής της περιβόητης νέας αγοράς.
Οι μεγαλύτερες μη εισηγμένες εταιρείες σε ΗΠΑ και Ευρώπη
Εταιρείες λιανικών πωλήσεων τροφίμων και ρούχων. Ενεργειακές εταιρείες. Κρατικά ελεγχόμενοι πετρελαϊκοί κολοσσοί. Κρατικά ελεγχόμενες εταιρείες επενδύσεων. Ακόμα και μια από τις πάλαι ποτέ κραταιές αυτοκινητοβιομηχανίες των ΗΠΑ φιγουράρουν στη λίστα με τις μεγαλύτερες μη εισηγμένες σε οποιοδήποτε χρηματιστήριο ανά τον πλανήτη εταιρείες.
Οι μεγάλες εταιρείες που για διάφορους λόγους δεν έχουν διαθέσει τις μετοχές τους στο ευρύ επενδυτικό κοινό δεν είναι δημόσιες και ελέγχονται μετοχικά πρωτίστως από οικογένειες ή μεμονωμένους επιχειρηματίες, είναι αρκετές χιλιάδες τόσο στις ΗΠΑ όσο και στην Ευρώπη ή στην Ασία. Οι εταιρείες-κολοσσοί όμως, που στην προκειμένη περίπτωση είναι και αυτές που έχουν βάλει στο στόχαστρό τους οι εμπνευστές της ιδέας του χρηματιστηρίου των κροίσων, είναι σαφώς λιγότερες, πλην όμως τα μεγέθη τους και οι προοπτικές τους είναι τέτοια που μπορούν να δελεάσουν όσους έχουν ακόμη ρευστότητα. Και είναι πολλοί αυτοί…
Στο νούμερο ένα της άτυπης αυτής λίστας φιγουράρει η Cargill. Η μεγάλη αμερικανική εταιρεία τροφίμων, ποτών και τσιγάρων παρουσιάζει ετήσια έσοδα της τάξης των 134 δισ. δολαρίων και απασχολεί πάνω από 140.000 εργαζομένους σε 65 χώρες. Πρόκειται για την εταιρεία που μόνη της διεκπεραιώνει το 1/4 των αμερικανικών εξαγωγών δημητριακών! Τα τελευταία χρόνια αρκετές επενδυτικές εταιρείες έχουν προσεγγίσει τη διοίκηση της Cargill με προτάσεις για δημόσια προσφορά μετοχικού πακέτου της, πλην όμως χωρίς επιτυχία…
Σε επίπεδο τζίρου υπάρχουν αρκετές εταιρείες στα επίπεδα της Cargill. Μόνο που εκ της φύσεώς τους είναι οι πλέον δύσκολες για προσέγγιση από επενδυτικά σχήματα και πάντως ακόμα πιο δύσκολες στο να λάβουν απόφαση για εισαγωγή μετοχών τους σε διεθνείς χρηματαγορές. Στην κορυφή αυτής της… υποκατηγορίας βρίσκεται η σαουδαραβική Saudi Aramco. Αυτό που λίγοι γνωρίζουν είναι το ότι προ 60 και πλέον ετών η εταιρεία είχε βρεθεί στον προθάλαμο της Γουόλ Στριτ!
Ηταν τότε που ακόμα η εταιρεία ελεγχόταν μετοχικά από την αμερικανική Standard Oil, που στη συνέχεια μετεξελίχθηκε στη σημερινή Chevron. Η Standard Oil ήταν τότε εισηγμένη και ήδη από το 1930 ήλεγχε μετοχικά τη σαουδαραβικών συμφερόντων πετρελαϊκή. Το 1950, πρώτη χρονιά που η Saudi Aramco κατέστη κερδοφόρα, ο τότε βασιλιάς της Σαουδικής Αραβίας συμφώνησε να μοιράζεται τα κέρδη με τη διοίκηση της Standard Oil, υπό την προϋπόθεση ότι δεν θα έμπαινε θέμα εισαγωγής της στην αμερικανική χρηματιστηριακή αγορά. Τελικώς το 1980 η βασιλική οικογένεια της Σαουδικής Αραβίας εξαγόρασε το σύνολο των μετοχών της εταιρείας από την αμερικανική πετρελαϊκή. Εκτοτε διατηρεί τον πλήρη έλεγχο της εταιρείας. Σε ανάλογα επίπεδα κινείται και ο όμιλος Koch Industries. Η οικογενειακού χαρακτήρα εταιρεία έχει μεγέθη που θα μπορούσαν να την κατατάξουν ανάμεσα στις 20 μεγαλύτερες και ακριβότερες εισηγμένες εταιρείες στη Γουόλ Στριτ, με τη διαφορά πως ουδέποτε διάβηκε το κατώφλι του αμερικανικού ναού του χρήματος.
Ο όμιλος που ίδρυσε το 1927 ο χημικός μηχανικός Φρεντ Κοχ και τώρα διοικούν οι τέσσερις γιοι του κατέχει ακόμα και σήμερα ηγετική θέση στην επεξεργασία πετρελαϊκών προϊόντων, χημικών και πολυμερών πλαστικών. Στο χαρτοφυλάκιό του περιλαμβάνεται και η εταιρεία Georgia-Pacific, μία από τις μεγαλύτερες εταιρείες κατασκευής χαρτιού παγκοσμίως.
Στη λίστα βρίσκει κανείς ακόμα και μια αυτοκινητοβιομηχανία! Ο λόγος για την αμερικανική Chrysler που αναγκάστηκε, μετά την ουσιαστική πτώχευσή της το 2009, να αποσύρει τις μετοχές της από την αγορά. Στη συνέχεια η πλειοψηφία της έχει περάσει στην ιταλική αυτοκινητοβιομηχανία Fiat, που πάντως η ίδια είναι εισηγμένη στην αγορά της Ρώμης.
Τέλος, δεν πρέπει να ξεχνάμε και τη σουηδική ΙΚΕΑ, την εταιρεία που δημιούργησε ο Ινγκβαρ Κάμπραντ και πλέον το 90% του μετοχικού της κεφαλαίου ελέγχεται από το… ίδρυμα INGKA Foundation που φυσικά δημιούργησε ο ιδρυτής της και έχει έδρα το μαγευτικό Λιχτενστάιν.