Έπειτα από την έκπληξη που προκάλεσαν χθες οι δηλώσεις του Γερμανού υπουργού Οικονομικών Wolfgang Schaeuble, ο οποίος μεσούσης της προεκλογικής περιόδου στη χώρα του παραδέχθηκε για πρώτη φορά δημοσίως ότι η Ελλάδα χρειάζεται και τρίτο πακέτο διάσωσης, το σκηνικό ξεκαθαρίζει σήμερα, με ένα μπαράζ από διευκρινιστικές δηλώσεις, ακόμα και από την ίδια την Angela Merkel.
Όπως δείχνουν όλα, οι χαράσσοντες την πολιτική στην Ευρώπη ουσιαστικά προετοιμάζουν το έδαφος για το τρίτο δάνειο διάσωσης της Ελλάδας, αλλά δεν θέλουν να ανοίξουν το ζήτημα άμεσα. Το καθυστερούν έως τα μέσα του 2014, ώστε να δείξουν ότι η πρόσθετη βοήθεια έρχεται μόνο αφότου αποδειχθεί πως η Ελλάδα τήρησε τον όρο που είχε θέσει το Eurogroup, για ετήσιο πρωτογενές πλεόνασμα (τα σχετικά στοιχεία θα ανακοινωθούν τον Απρίλιο του 2014).
Μία μέρα μετά τις δηλώσεις Schaeuble, η Angela Merkel ουσιαστικά επιβεβαίωσε ότι η Αθήνα θα λάβει και νέο πακέτο διάσωσης, αλλά θέλησε να ρίξει τους τόνους και να απομακρύνει χρονικά την εξέλιξη αυτή, καθώς τα όσα είπε ο υπουργός Οικονομικών της ήταν βούτυρο στο ψωμί της γερμανικής αντιπολίτευσης.
“Δεν μπορώ να πω το ύψος του ποσού που ενδέχεται να χρειαστεί. Αυτό θα μπορούμε να το πούμε μόνο στα μέσα του επόμενου έτους”, είπε η Merkel στον τηλεοπτικό σταθμό SAT.1. “Δεν μπορώ να δώσω ή να επιβεβαιώσω το όποιο ποσό. Δεν το γνωρίζω, κανείς δεν μπορεί να το γνωρίζει. Το μόνο που μπορούμε να πούμε είναι ότι η Ελλάδα θα πρέπει να συνεχίσει στο δρόμο της και θα τη στηρίξουμε όσο καλύτερα μπορούμε”.
Ο εκπρόσωπος του γερμανικού υπουργείου Οικονομικών Martin Kotthaus επιχείρησε να πείσει ότι δεν υπάρχει καμία αλλαγή στη στάση του Βερολίνου απέναντι στην Ελλάδα. “Το ερώτημα που είναι σημαντικό είναι εάν έχει υπάρξει κάποια αλλαγή στην κατάσταση. Και δεν έχει υπάρξει”, τόνισε. Λέγοντας ότι καμία απόφαση για νέα βοήθεια δεν θα ληφθεί πριν από το 2014.
Στις Βρυξέλλες, πάντως, δεν φαίνεται να τοποθετούν την αναθεώρηση του ελληνικού προγράμματος τόσο μακριά. Όπως είπε εκπρόσωπος της Κομισιόν αλλά και ο ίδιος ο Olli Rehn, η πιθανή νέα βοήθεια θα εξαρτηθεί από το αποτέλεσμα της επόμενης αξιολόγησης της τρόικας, του Σεπτεμβρίου. Στην Κομισιόν έχουν να σκεφτούν και τις ευρωεκλογές του 2014 και μάλλον θα θελήσουν να μην φτάσουν στο σημείο εκείνο με πολλά εκκρεμή ζητήματα.
Ωστόσο, η Άνοιξη του 2014 φαίνεται να αποτελεί ορόσημο και για την ΕΚΤ, όπως άφησε να φανεί ο Joerg Asmussen, μέλος της εκτελεστικής επιτροπής της κεντρικής τράπεζας, κατά τη σημερινή επίσκεψή του στην Αθήνα. Όπως είπε ο Asmussen, η όποια συζήτηση για ένα τρίτο πακέτο διάσωσης ή ελάφρυνση του χρέους θα γίνει μετά την Άνοιξη του 2014, και αναλόγως με το εάν έχει επιτευχθεί πρωτογενές πλεόνασμα.
Το μόνο σίγουρο είναι ότι η παραδοχή εκ μέρους των Ευρωπαίων ότι η Ελλάδα χρειάζεται και τρίτο πακέτο διάσωσης, εντείνει τις ανησυχίες πως το ελληνικό πρόγραμμα δεν δουλεύει.
Το ελληνικό χρέος, που σύμφωνα με το ΔΝΤ θα κορυφώσει στο 176% του ΑΕΠ φέτος, έχει επιστρέψει στα επίπεδα όπου βρισκόταν πριν από το πρώτο κούρεμά του, με το PSI. Η ΕΕ στοχεύει στη μείωσή του στο 124% του ΑΕΠ το 2020.
Η αναθεώρηση του προγράμματος γίνεται πιεστική, καθώς το ΔΝΤ εντοπίζει χρηματοδοτικό κενό 11 δισ. δολαρίων στο ελληνικό πρόγραμμα, έως τα τέλη του 2015.
Ποια μορφή μπορεί να λάβει το νέο πακέτο διάσωσης της Ελλάδας
* Η περαιτέρω επιμήκυνση της ωρίμανσης των δανείων διάσωσης και μείωση των επιτοκίων τους είναι κάτι για το οποίο μίλησε και σήμερα ο Olli Rehn. Όμως, όπως σημειώνει και το think tank Open Europe, ο ευρωπαϊκός μηχανισμός διάσωσης EFSF ήδη δανείζει την Ελλάδα στο κόστος και έχει παγώσει τις αποπληρωμές των δανείων αυτών για 10 χρόνια. Και το ΔΝΤ δεν αναμένεται να συμφωνήσει σε μείωση των επιτοκίων των δικών του δανείων διάσωσης, καθώς αυτό θα ισοδυναμούσε με αναδιάρθρωση των χρεών αυτών, κάτι που απαγορεύεται από τον κανονισμό του Ταμείου.
Αυτό σημαίνει ότι οι μόνοι που μπορούν να βοηθήσουν είναι οι χώρες της Ευρωζώνης που έχουν δώσει διμερή δάνεια διάσωσης στην Ελλάδα. Όμως, και σε αυτά τα δάνεια, το επιτόκιο έχει μειωθεί περίπου στο 1,5%, είναι δηλαδή πολύ χαμηλότερο από αυτό που πληρώνουν οι περισσότερες χώρες της Ευρωζώνης για να δανειστούν οι ίδιες.
Όπως υπολογίζει το Open Europe, τα περιθώρια για περαιτέρω μείωση των επιτοκίων των δανείων διάσωσης είναι περιορισμένα, όπως είναι και το πιθανό όφελος, το οποίο υπολογίζεται το πολύ στα 2 δισ. ευρώ.
* Μία άλλη πολυσυζητημένη επιλογή είναι να δοθούν τα κεφάλαια που δεν χρησιμοποιήθηκαν κατά την ανακεφαλαιοποίηση των ελληνικών τραπεζών. Σύμφωνα με το ΔΝΤ, οι ελληνικές τράπεζες έχουν λάβει τα 40,9 δισ. ευρώ από τα 50 δισ. ευρώ που διατίθενται για το σκοπό αυτό. Όμως, το EFSF υπολογίζει ότι το ποσό που θα λάβουν οι τράπεζες θα αυξηθεί στα 48,2 δισ. ευρώ, την ώρα που τα κόκκινα δάνεια αυξάνονται και η Ευρώπη προετοιμάζει τα νέα stress tests. Αυτό σημαίνει ότι και από αυτή την πηγή μπορούν να διατεθούν από 2 έως 4 δισ. ευρώ το πολύ, σύμφωνα με το Open Europe.
* Μια τελική ιδέα, για την οποία έγραψε σήμερα η Süddeutsche Zeitung, είναι να δοθεί χρηματοδότηση από τα κοινοτικά κονδύλια. Όμως, οι δαπάνες του κοινοτικού προϋπολογισμού για το 2014-2020 έχουν ήδη προσδιορισθεί και δεν είναι πολύ εύκολο να βρεθούν χρήματα για την Ελλάδα. Μία επιλογή θα ήταν να μειωθεί η συμβολή της Ελλάδας στη χρηματοδότηση των projects. Όμως, αυτό έχει ήδη γίνει, χωρίς θεαματικά αποτελέσματα στην απορρόφηση των κονδυλίων.