Της Ελένης Στεργίου
Κάθε χρόνο, τέτοια εποχή, τα παιδιά, αλλά και… οικονομικοί αναλυτές αναρωτιούνται: Πώς ο Άγιος Βασίλης το κάνει; Από οικονομική σκοπιά το συμπέρασμα είναι ότι ο Santa Claus είναι «κουμουνιστής» και αν υπήρχε, τότε ο τρόπος λειτουργίας του και το μοντέλο που θα εισήγαγε θα κατέστρεφε τη λειτουργία της ελεύθερης αγοράς, τον καπιταλισμό και την τρόικα…. Γιατί την τρόικα; Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο είναι από τους κύριους υπερασπιστές της ελεύθερης αγοράς, της ανταγωνιστικότητας και της επιβολής της θεωρίας «θα πληρώνεσαι όσα αξίζεις». Ο υπολογισμός της αξίας, φυσικά, γίνεται υποκειμενικά ή με λάθος συντελεστές, όπως και με την Ελλάδα.
«Ζήσε το παραμύθι σου στην Ελλάδα του 2014».
Κάποιες φορές χρειάζεται να πιστεύουμε σε κάτι, που ακόμα και αν δεν έχει καμία λογική, σου δίνει νόημα και κάτι να περιμένεις. Είτε αυτό αφορά την Ελλάδα και την έξοδο από το Μνημόνιο (μόνη της ή με την ανατροπή της κυβέρνησης), είτε ότι οι φόροι θα γίνουν δικαιότεροι και οι μισθοί δεν θα μειωθούν περισσότερο, είτε ότι οι προβλέψεις των επενδυτικών οίκων για ελληνικό χρηματιστήριο θα επαληθευθούν, είτε ότι υπάρχει Άγιος Βασίλης…..
Η χρονιά που έρχεται χαρακτηρίζεται ως «καλή» για τη χώρα μας. Θα δούμε ανάπτυξη για πρώτη φορά μετά από χρόνια, θα βγούμε στις αγορές για δανεισμό (που σημαίνει ότι μπορούμε να σταθούμε για λίγο στα κουτσά μας πόδια), δεν θα ληφθούν άλλα μέτρα, δεν θα υπάρξει νέο μνημόνιο, δεν θα έχουμε εκλογές, θα έχουμε πρωτογενές πλεόνασμα, οι τράπεζες μετά τη σημαντική βοήθεια που έλαβαν από το κράτος-φορολογούμενους (και με τα μηδενικά επιτόκια που δανείζονται) θα δίνουν πλέον δάνεια, η ανεργία θα υποχωρήσει, όλοι θα έχουμε δωρεάν wifi (τάδε έφη Αντώνης Σαμαράς), θα πληρώσουν όσοι κλέβουν από το Δημόσιο ή επιχειρηματίες/πολιτικοί που έκλεψαν το δημόσιο και το ελληνικό Χρηματιστήριο θα απογειωθεί.
Santa Claus Economicus
Το θέμα «Άγιος Βασίλης» και η οικονομική μονάδα που λέγεται «εργαστήρι των ξωτικών», πέρα από τη ρομαντική πλευρά, έχει απασχολήσει τους οικονομολόγους. Μάλιστα, υπάρχει και η εβδομάδα «το ράλι του άγιου Βασίλη», που αφορά τις μετοχές. Η εβδομάδα μεταξύ των Χριστουγέννων και της πρωτοχρονιάς, στατιστικά, έχει αποδειχθεί ότι στις αγορές σημειώνεται σημαντική άνοδος και παραδοσιακά «μπαίνουν» αρκετοί παίκτες. Οι αναλυτές αποδίδουν αυτό το φαινόμενο στο γεγονός ότι οι επενδυτές αγοράζουν μετοχές εκείνη την περίοδο γιατί ξέρουν ότι καταγράφει αποδόσεις.
Αν, λοιπόν, ο Άγιος Βασίλης υπάρχει πώς ακριβώς λειτουργεί το επιχειρηματικό του μοντέλο; Ας πάρουμε ως δεδομένο ότι χωρίς εισόδημα δεν μπορεί να πληρώσει για τις πρώτες ύλες στο εργαστήρι του, τις οποίες μετατρέπει σε παιχνίδια ή να πληρώνει για το δίκτυο πληροφοριών που του λέει «ποιος ήταν άτακτος» ή να πληρώσει τα ξωτικά-υπαλλήλους του. Πώς λοιπόν τα ξωτικά αγοράζουν τρόφιμα και πως ζουν αφού δουλεύουν εθελοντικά; Θα ήταν οικονομικά εφικτό αυτό;
Σημειώνεται ότι μελετητές από τον οργανισμό The Big Bang UK σε συνεργασία με οικονομολόγους από το Centre for Economics and Business Research υπολόγισαν ότι θα πρέπει να επισκέπτεται 5.556 σπίτια το δευτερόλεπτο και με 2,5 παιδιά κατά μέσο όρο ανά οικογένεια, θα πραγματοποιήσει 640.000.000 στάσεις. Σε ό,τι αφορά το χαρτί περιτυλίγματος, θα πρέπει να έχει μήκος 2.400.000 χιλιομέτρων και με κόστος1,4 δισ. ευρώ!
Διακοπές στο νησί του αλτρουισμού
Έαν το εργαστήρι του Αϊ-Βασίλη μπορεί να παρομοιαστεί με «νησί του αλτρουισμού» που βρίσκει κάποιος ναυαγός σε μια θάλασσα εγωισμού τότε ίσως όλος ο κόσμος θα μπορούσε να λειτουργήσει έτσι, δηλαδή τοποθετώντας τις «ανθρώπινες ανάγκες» πριν από το «κέρδος».
Η παραπάνω σκέψη οδηγεί στο να εξεταστεί προσεκτικά η ανάλυση του οικονομολόγου Ludwig von Mises «Οικονομικός Υπολογισμός της Σοσιαλιστικής Κοινοπολιτείας» (1920), ο οποίος αποδεικνύει ότι η πολιτική της κοινοκτημοσύνης είναι αδύνατη…. Σημειώνεται δε ότι στην περίπτωση αυτή, ο καθηγητής αντιγράφει τον…. Αριστοτέλη, ο οποίος είχε επισημάνει τα ίδια στα «Πολιτικά» του.
Ο ανταγωνισμός, η ιδιωτική ιδιοκτησία, και ένα σύστημα τιμών είναι αναγκαία για την αποτελεσματική κατανομή των πόρων. Ο κόσμος δεν θα μπορούσε να είναι ένα μεγάλο εργαστήρι του Αϊ-Βασίλη και οι προσπάθειες κάποιου για να το κάνει θα οδηγούσε τον κόσμο σε οικονομική καταστροφή, σύμφωνα με πολλούς οικονομολόγους.
Στη σύγχρονη οικονομική θεωρία, υπάρχουν δύο τύποι μοντέλων: το μοντέλο κοινωνικός σχεδιαστής και το ανταγωνιστικό μοντέλο ισορροπία. Ο «κοινωνικός σχεδιαστής» επιδιώκει να μεγιστοποιήσει την ευημερία (ευτυχία) όλων των παραγόντων της οικονομίας. Το ανταγωνιστικό μοντέλο ισορροπίας (η ελεύθερη αγορά) επιτρέπει στις αγορές (νοικοκυριά και επιχειρήσεις) να καθορίζουν από μόνοι τους την κατανομή των αγαθών και πόρων, αλλά και τις τιμές. Θεωρητικά, αν ισχύουν και τα δύο μοντέλα ταυτόχρονα δίνουν την υψηλότερη δυνατή ικανοποίηση και ισόποση πρόνοια στο λαό.
Το μοντέλο του Άγιου Βασίλη θεωρείται ως σφάλμα του μοντέλου κοινωνικού σχεδιαστή, σύμφωνα με τους αναλυτές. Είναι ο μόνος υπεύθυνος για τα δώρα που δίνει και όχι η ελεύθερη αγορά. Ο ίδιος διανέμει τα αγαθά, σε όποιον θέλει, ανάλογα με το ποιος ήταν καλός, προκειμένου να μεγιστοποιηθεί η ευημερία όλων των παιδιών. Δηλαδή, η οικονομία των Χριστουγέννων είναι γεμάτη από επιμέρους οικονομικούς φορείς (δηλαδή τα παιδιά). Κάθε παιδί γράφει στον Άγιο Βασίλη ένα σημείωμα που θα αναφέρει τα δώρα που επιθυμεί. Τα δώρα που δίνουν σε κάθε παιδί χαρά. Αυτό αντιπροσωπεύει τη συνάρτηση της χρησιμότητας στα οικονομικά , όπου χρησιμότητα είναι η χαρά και εξαρτάται από την κατανάλωση αγαθών και υπηρεσιών (επιλογή του κάθε παιδιού από τα δώρα).
Κατ ‘αρχάς, ένα σύστημα τιμών δημιουργείται μεταξύ των ατόμων που έχουν περιουσία και είναι πρόθυμοι να εμπορευτούν. Για παράδειγμα, ας υποθέσουμε ότι κάποιος έχει πούρα, αλλά θέλει τσιγάρα. Δεν θα απαιτήσει χ ποσό τσιγάρων για ένα πούρο, καθώς ακόμα και αν έχει τις δικές μου απόψεις για το πόσο αξίζουν την πραγματική αξία θα την δώσει η αγορά…
Όταν κάτι περνά μέσα από το στάδιο της ανταλλαγής, όλο αυτό γίνεται βαθιά περίπλοκο. Τα χρήματα γίνονται το μέσο συναλλαγής και τα αγαθά περνούν από πολλά στάδια της παραγωγής και οι προτιμήσεις των καταναλωτών αλλάζουν συνεχώς. Τι γίνεται, όμως, αν έρθει ξαφνικά ένας κύριος που τα μοιράζει όλα τσάμπα;
Ο καθηγητής Michael Levin στο City College of New York σχολιάζει καυστικά ότι το μοντέλο του Αϊ-Βασίλη μπορεί να λειτουργήσει μόνο ως ένα νησί της απολυταρχία. Αν «Ο τόπος των Παιχνιδιών» που θα ανήκει σε κάποιον προσπαθήσει να παρέχει τα πάντα για όλους, χάρη στις επιδοτήσεις κάποιου, και γίνει ο μόνος παραγωγός στον κόσμο τότε θα φέρει την παγκόσμια φτώχεια και τη μιζέρια. Αυτό συμβαίνει γιατί όταν οι επιχειρήσεις γίνονται τόσο μεγάλες, συμβάλουν στην κατάργηση της λειτουργίας των αγορών, με αποτέλεσμα τα προϊόντα να χάνουν την ικανότητα για να υπολογίζεται η αξία τους ως αποτελεσματικά.
«Συγκρίνεται τώρα αυτό το μοντέλο, με την ανταγωνιστική αγορά», σχολιάζει ο Levin. «Στην οποία οι επιχειρήσεις καταβάλουν τους μισθούς στους εργαζομένους-όχι εθελοντικά-δίνουν λεφτά την αγορά πρώτων υλών και χρεώνουν τα προϊόντα τους, που έχουν φτιάξει με βάση τι ικανοποιεί κάθε χρονιά τον καταναλωτή», τονίζει και προσθέτει ότι «αντί να προσκυνάτε τη κουμουνιστική ουτοπία του Αϊ-Βασίλη, ας εστιάσετε στην καπιταλιστική οικονομία, που μας παρέχει ικανοποίηση, όχι μόνο τα Χριστούγεννα, αλλά όλο το χρόνο».
Δείτε ακόμα τα σχετικά infographics