της Όλγας Μπαλαφούτη
Ενώ κανείς δεν αμφισβητεί το γεγονός ότι η Ρωσία θα μπορούσε να “κατακτήσει” με στρατιωτική επέμβαση την Κριμαία, η Ουκρανία και οι σύμμαχοί της έχουν οικονομικά “ατού” σε αυτή τη σύγκρουση, που αφορούν κυρίως τον τομέα της ενέργειας, σύμφωνα με το European Energy Review.
Ο αναλυτής του EnergyTrading και σύμβουλος διαχείρισης κινδύνου, Michael Grossmann, εξηγεί τις πιθανές ενέργειες από όλα τα εμπλεκόμενα μέρη, που επηρεάζουν τις ροές φυσικού αερίου στη Ρωσία, την Ευρώπη και τη λεκάνη της Μαύρης Θάλασσας.
Όταν στη δεκαετία του 70′ η Σοβιετική Ένωση έχτισε τον Δυτικό Αγωγό της Σιβηρίας για να μεταφέρει φυσικό αέριο στις ευρωπαϊκές αγορές, η κύρια ανησυχία ήταν η αποφυγή περάσματος από “αναξιόπιστες” χώρες. Εκείνη την περίοδο τέτοια χώρα ήταν η Πολωνία και για αυτό επιλέχθηκε η Ουκρανία που συνορεύει με τις Ρουμανία, Μολδαβία, Σλοβακία, Ουγγαρία, Πολωνία και Λευκορωσία.
Τα 80 δισ. κυβικά μέτρα από τα συνολικά 162 δισ. κ.μ που εξάγει η Gazprom στην Ευρώπη περνούν μέσω της Ουκρανίας.
Ετσι, διακοπή του ουκρανικού περάσματος θα διεθνοποιούσε τη σύγκρουση, διότι η Ευρώπη εξαρτάται από τη Ρωσία για το ένα τρίτο περίπου του εφοδιασμού της με φυσικό αέριο.
Η δυτική Ευρώπη έχει τη δυνατότητα να εισάγει μέχρι 190 δισ. κ.μ Υγροποιημένου Φυσικού Αερίου, LNG, το οποίο όμως είναι πιο ακριβό και για το λόγο αυτό δεν θα μπορούσε να υποκαταστήσει τις ρωσικές προμήθειες αερίου προς τη Γερμανία και την Ανατολική Ευρώπη. Εξάλλου, αυτές οι χώρες δεν έχουν τερματικά για αποθήκευση LNG, κάτι που θα μπορούσε να φέρει μεγάλες ανατροπές στην αγορά αυτής της μορφής αερίου.
Πάντως, μακροπρόθεσμα, η επιτακτική ευρωπαϊκή διασφάλιση εφοδιασμού θα μπορούσε να δώσει ώθηση στον αγωγό Trans Adriatic που προορίζεται να μεταφέρει άνω των 10 δισ. κ.μ ετησίως από την Κασπία στην Ιταλία. Ένα άλλο project με ευρωπαϊκή στήριξη μπορεί να ξαναζωντανέψει. Πρόκειται για τον αγωγό Nabucco.
Σύμφωνα με τον αναλυτή του European Energy Review, η Ουκρανία πιθανώς να μην αποπληρώσει το φυσικό αέριο που έχει προμηθευτεί από τη Ρωσία, όσο συνεχίζεται η ένταση, και η Ρωσία θα αποφασίσει να κόψει ή τουλάχιστον να περιορίσει τις εξαγωγές, με την Gazprom να είναι η πρώτη που θα υποστεί τις συνέπειες.
Την 1η Ιανουαρίου 2009 η Gazprom είχε αναστείλει τις προμήθειες αερίου στην Ουκρανία εξαιτίας μιας εμπορικής διένεξης με το Κίεβο. Οι χώρες της ΕΕ είχαν αποτελέσει τα πρώτα θύματα εκείνης της κρίσης, εν μέσω ενός κύματος ψύχους, καθώς ορισμένα κράτη -όπως η Σλοβακία, για παράδειγμα- εξαρτώνται σχεδόν κατά 100% από το ρωσικό αέριο.
Η στασιμότητα της ζήτησης φυσικού αερίου στην Ευρώπη, οι κανόνες της αγοράς φυσικού αερίου της ΕΕ, η τοπογραφική πολυπλοκότητα και το κόστος προσέγγισης αγορών αποφεύγοντας κάποιες χώρες διέλευσης, θα έπρεπε να έχουν υποκινήσει τη Ρωσία να αναπτύξει περαιτέρω την εξαγωγική ικανότητα της σε LNG, βάζοντας το σε μεγαλύτερη προτεραιότητα σε σχέση με τους αγωγούς της Ευρώπης.
Η τωρινή έκρυθμη κατάσταση θα μπορούσε να στρέψει τους Ρώσους προς την Ασία. Η Ρωσία έχει μέχρι σήμερα μόνο ένα μεγάλο τερματικό LNG στο νησί Sakhalin με ικανότητα 9,6 εκατ. κ. ετησίως και προμηθεύει την ιαπωνική αγορά.
Την ίδια στιγμή, η άνθιση του LNG και οι νέες μέθοδοι επεξεργασίας του, δίνουν προβάδισμα στους Αμερικάνους που έχουν την τεχνογνωσία και τις υποδομές. Ήδη τα στοιχεία του αρμόδιου φορέα των ΗΠΑ δείχνουν ότι οι εξαγωγές LNG έφθασαν τα 100 δισ. κ.μ το 2013.Σε περίπτωση ευρωπαϊκής έλλειψης οι ΗΠΑ θα προωθήσουν άμεσα την κατασκευή νέων τερματικών LNG για οικονομικούς αλλά και στρατηγικούς λόγους.
Ευρώπη
Για την Ευρώπη, οι οικονομικές επιπτώσεις θα είναι ασύμμετρες, λέει ο Michael Grossmann. Η Τουρκία προμηθεύτηκε το 2013 14 δισ. κ.μ αερίου μέσω ρωσικού αγωγού που περνά μέσα από την Ουκρανία και 16 δισ. κ.μ απευθείας από τη Ρωσία μέσω του αγωγού Blue Stream που βρίσκεται στη Μαύρη Θάλασσα. Η Τουρκία αντιπροσωπεύει το 19% των εξαγωγών της Ρωσίας,.
Μεγάλοι χαμένοι θα είναι οι Ευρωπαίοι καταναλωτές καθώς οι τιμές θα αυξηθούν και οι χώρες που εισάγουν αέριο θα πρέπει να προμηθευθούν σε απότομα αυξημένες τιμές.
Μακροπρόθεσμα όμως η Ρωσία θα είναι ο μεγαλύτερος χαμένος, σε οικονομικούς όρους. Έχοντας επενδύσει σε δύο υψηλού κόστους υπεράκτιους αγωγούς για να διασφαλίσει την ασφαλή μεταφορά αερίου στην Ευρώπη, θα είναι η ίδια που θα προκαλέσει την αποσταθεροποίηση στην αγορά και θα χαλάσει τη φήμη της ως αξιόπιστος προμηθευτής.