Της Μαίρης Λαμπαδίτη
Ολο και περισσότεροι ασφαλισμένοι βγαίνουν στη σύνταξη, ενώ το προσδόκιμο ζωής μεγαλώνει αυξάνοντας τους κινδύνους για τη βιωσιμότητα του συστήματος
Μια τρύπα στο νερό ήταν το αποτέλεσμα της δραματικής συρρίκνωσης των συντάξεων και της κατάργησης των δώρων την περίοδο 2011-2014. Οι απώλειες των συνταξιούχων -που ξεπέρασαν το 25% κατά μέσο όρο- όχι μόνο δεν μείωσαν τη συνταξιοδοτική δαπάνη, αλλά την τροφοδότησαν με αυξητικές τάσεις οι οποίες θα μεγεθύνονται συν τω χρόνω. Μάλιστα την εξαετία 2023-2028 η δαπάνη θα σημειώσει εκρηκτική αύξηση αφού θα πρέπει να καλύψει το λεγόμενο baby boom, την περίοδο δηλαδή που θα συνταξιοδοτηθούν οι γεννημένοι το 1960-1965. Σύμφωνα με μελέτη του ΙΝΕ/ΓΣΕΕ, κατά τη συγκεκριμένη εξαετία σημειώθηκε έξαρση των γεννήσεων (770.000). Αυτό σημαίνει ότι σε 10 χρόνια θα πρέπει να συνταξιοδοτηθούν 380.000 ασφαλισμένοι, με αποτέλεσμα να εκτροχιαστεί η κανονική ροή των συνταξιοδοτήσεων.
Προς το παρόν, όμως, το οικονομικό επιτελείο βρίσκεται αντιμέτωπο με την αύξηση της συνταξιοδοτικής δαπάνης που αποτυπώνεται στο προσχέδιο του Προϋπολογισμού για το 2015 και οφείλεται κυρίως στην αύξηση των νέων συνταξιούχων. Η πρόβλεψη για αύξηση της δαπάνης κατά 1,7 δισ, ευρώ μέχρι το 2018 σημαίνει ότι τα επόμενα 3 χρόνια θα βγουν στη σύνταξη επιπλέον 189.176 νέοι συνταξιούχοι, όπως υπολογίζουν οι ειδικοί στην ασφάλιση. Δηλαδή ο αριθμός τους από 2.656.430 που είναι σήμερα (στοιχεία του «Ήλιος» Σεπτεμβρίου) θα φτάσει το 2018 στα 2.845.606. Όπως δείχνουν οι «μυστικές» αναλογιστικές μελέτες για τη βιωσιμότητα του συστήματος που θα αποσταλούν στην Κομισιόν στις 27 Οκτωβρίου, η συνταξιοδοτική δαπάνη -που ήταν 13,6% του ΑΕΠ το 2010- εμφανίζεται αυξημένη ως ποσοστό του ΑΕΠ (προσεγγίζει το 15%) εξαιτίας της ύφεσης της οικονομίας, γεγονός που θα προκαλέσει ακόμα μια φορά τους δανειστές να απαιτήσουν μεταρρυθμίσεις.
Υψηλόβαθμα στελέχη των ταμείων επισημαίνουν ότι:
α) Η αύξηση του προσδόκιμου ζωής τόσο στο παρόν όσο και στο μέλλον θα επιφέρει μόνιμη ανισορροπία στο σύστημα, αφού θα πεθαίνουν λιγότεροι και θα συνταξιοδοτούνται περισσότεροι.
Ενδεικτικά, σύμφωνα με τη μελέτη του καθηγητή Σάββα Ρομπόλη για τη γήρανση του πληθυσμού, το 2020 20% των Ελλήνων θα είναι άνω των 65 ετών (από 14% που είναι σήμερα), ενώ το 2050 το ποσοστό των υπερηλίκων θα αυξηθεί στο 27%. Όπως υποστηρίζει ο κ. Ρομπόλης, «το Ασφαλιστικό στην Ελλάδα παίρνει χαρακτηριστικά ενδογενούς διαρθρωτικού προβλήματος, που δεν πρόκειται να λυθεί ακόμα κι αν διακοπεί αύριο η καταβολή των συντάξεων».
β) Οσο κι αν ηχεί παράδοξο μετά το ψαλίδισμα των μνημονίων, οι νέοι συνταξιούχοι που μπαίνουν στο σύστημα έχουν υψηλότερες συντάξεις από τους παλιούς που αποβιώνουν λόγω περισσότερων ετών ασφάλισης. Επιπλέον, όσοι αποχωρούν αυτή τη χρονική περίοδο διατηρούν ακόμα το δικαίωμα η βάση υπολογισμού της σύνταξής τους να είναι η καλύτερη 5ετία της τελευταίας δεκαετίας, κατά την οποία οι μισθοί δεν είχαν πάρει ακόμα τον κατήφορο. Είναι προφανές ότι η συνταξιοδοτική δαπάνη θα υποστεί μεταβολές μετά το 2019, όταν οι συντάξεις θα υπολογίζονται βάσει των μισθών της κρίσης και όλο και περισσότεροι ασφαλισμένοι θα εντάσσονται στο νέο σύστημα υπολογισμού με βάση ολόκληρο τον ασφαλιστικό βίο.
Το μνημόνιο μπορεί να κατάφερε βαρύ πλήγμα στις μεσαίες και υψηλές συντάξεις, αλλά δεν κατόρθωσε να συρρικνώσει σε αξιοσημείωτο βαθμό τον μέσο όρο, με αποτέλεσμα η δαπάνη των Ταμείων για την πληρωμή των συντάξεων να μεγεθύνεται λόγω της αύξησης των νέων συνταξιούχων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο ΟΑΕΕ. Η μέση σύνταξη γήρατος το 2011 πριν από την έναρξη των περικοπών ήταν 852 ευρώ. Το 2013 μετά τις κατά συρροή μειώσεις ανέρχεται στα 846,17 ευρώ, δηλαδή 6 ευρώ λιγότερο. Την ίδια χρονική περίοδο ο ΟΑΕΕ όφειλε να καταβάλει συντάξεις σε 15.000 επιπλέον νέους συνταξιούχους που βγήκαν μαζικά στη σύνταξη την τριετία 2011-2013 λόγω της κρίσης, με αποτέλεσμα η συνταξιοδοτική δαπάνη αντί να μειωθεί να πάρει την ανιούσα.
Η ίδια τάση φυγής απαντάται σε όλα τα Ταμεία
Οι ειδικοί στην κοινωνική ασφάλιση εκτιμούν πως μέχρι το τέλος του 2014 αναμένεται να βγουν στη σύνταξη 105.000 ασφαλισμένοι από τον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα. Ο αριθμός θα αυξηθεί κατά 15% σε σχέση με το 2013, που είχε επίσης χαρακτηριστεί έτος μαζικής φυγής.
Μόνο το τετράμηνο Ιουνίου – Σεπτεμβρίου 2014, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του συστήματος «Ηλιος», αποχώρησαν 46.900 ασφαλισμένοι. Ο μεγαλύτερος αριθμός νέων συνταξιούχων πάνω από 50% προέρχεται από το ΙΚΑ. Στο Δημόσιο οι αιτήσεις συνταξιοδότησης αναμένεται να φτάσουν τις 23.000 στο τέλος του 2014. Υπενθυμίζουμε ότι το ρεκόρ άτακτης φυγής από το Δημόσιο σημειώθηκε το 2010 με την αποχώρηση 40.000 υπαλλήλων. Όμως, ακόμα πιο τρομακτική είναι η εκτίμηση ότι οι αποχωρήσεις από το Δημόσιο ως το τέλος του 2017 θα φτάσουν τις 100.000, επιβαρύνοντας τη συνταξιοδοτική δαπάνη κατά 20%.