Το γαϊτανάκι της φοροδιαφυγής μέσω υπεράκτιων εταιρειών καλά κρατεί στην Ελλάδα του μνημονίου.
Απ’ τις 107 υπεράκτιες εταιρείες ελληνικών συμφερόντων που έχουν εντοπιστεί απ’ την Διεθνή Σύμπραξη Ερευνητών Δημοσιογράφων (International Consortium of Investigative Journalists – ICIJ) μόλις οι τέσσερις είναι εγγεγραμμένες στα φορολογικά μητρώα της Ελλάδας, όπως βέβαια απαιτείται όταν αυτές οι οφσόρ έχουν περιουσιακά στοιχεία ή κάποιου είδους εμπορική δραστηριότητα στην Ελλάδα.
Σύμφωνα με “Τα Νέα” οι αρμόδιες Αρχές δεν διαθέτουν κανένα στοιχείο για τις υπόλοιπες 103 οφσορ – ούτε αν οι ιδιοκτήτες τους δήλωσαν τα κεφάλαια και τα ακίνητα που τους ανήκουν ούτε αν πλήρωσαν φόρους γι αυτά.
Τα ελληνικά έγγραφα που ανέλυσαν «Τα Νέα» και η Διεθνής Σύμπραξη Ερευνητών Δημοσιογράφων είναι μόνο ένα μικρό μέρος του «υπεράκτιου θησαυρού» 2,5 εκατομμυρίων απόρρητων αρχείων, τα οποία αποκτήθηκαν από το συγκεκριμένο παγκόσμιο δίκτυο ρεπόρτερ. Πρόκειται για τον μεγαλύτερο όγκο ντοκουμέντων για υπεράκτιες εταιρείες που συγκεντρώθηκαν και αναλύθηκαν ποτέ από δημοσιογραφικό οργανισμό.
Από την έρευνα έκπληξη προκαλεί το γεγονός ότι οι ιδιοκτήτες των υπεράκτιων εταιρειών προέρχονται όχι μόνο από τα πλούσια προάστια της Αθήνας αλλά και από απομακρυσμένα χωριά του ελληνικού Βορρά: ανάμεσά στους ιδιοκτήτες συναντώνται στελέχη εμπορικών επιχειρήσεων, εφοπλιστές και μεσαίας τάξης οικογένειες.
Κύπρος και Καραϊβική
Από τα ηλεκτρονικά μηνύματα που διέρρευσαν φαίνεται ότι οι εντολές για πολλές από τις υπεράκτιες εταιρείες που συνδέονται με Ελληνες δίνονταν από τους πραγματικούς ιδιοκτήτες τους μέσω δικηγορικών γραφείων σε Ελλάδα και Κύπρο.
Πολλές από τις ελληνικών συμφερόντων οφσόρ που συναντώνται στα στοιχεία της ICIJ έχουν έδρα στις Βρετανικές Παρθένους Νήσους, ένα σύμπλεγμα κοραλλιογενών και ηφαιστειακών νησιών στην Καραϊβική. Εκεί φιλοξενούνται 500.000 ενεργές εταιρείες, περίπου το 40% των οφσόρ παγκοσμίως.
Σε οφσόρ το “Christina O”
Δύο από τις 107 οφσόρ χρησιμοποιήθηκαν για την αγορά και ανακαίνιση ενός από τα πλέον θρυλικά σκάφη αναψυχής στον κόσμο – της «Christina O», όπου κάποτε ο Αριστοτέλης Ωνάσης φιλοξενούσε και ψυχαγωγούσε τον Τζον Κένεντι, τη Μέριλιν Μονρόε και τον Ουίνστον Τσόρτσιλ, ανάμεσα σε πλήθος άλλων διασημοτήτων και πολιτικών.
Οι προμήθειες αμυντικών συστημάτων
Άλλες υπεράκτιες συνδέονται με εταιρείες αμυντικού υλικού που είχαν αναλάβει κρατικές συμβάσεις και κορυφαία στελέχη που έκαναν περιουσία από αγοραπωλησίες ομολόγων. Συγκεκριμένα, όπως γράφουν “Τα Νέα” τα στοιχεία της ICIJ αποκαλύπτουν ότι μια επιχείρηση οπλικών συστημάτων που έχει αναλάβει έργα για την Πολεμική Αεροπορία συνδέεται με αδιαφανείς οντότητες στις Βρετανικές Παρθένους Νήσους. Η International Hellas ΑΕ (ISI) ήταν μία από τις εταιρείες που ανακοινώθηκε ότι συμμετείχαν στο πρόγραμμα αντισταθμιστικών ωφελημάτων ενός συμβολαίου ύψους 242 εκατομμυρίων δολαρίων για την παραγωγή συστημάτων προστασίας των ελληνικών F-16. Η ISI παρείχε επίσης ηλεκτρονικό εξοπλισμό και λογισμικό για το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ και έχει συνεργαστεί με διάφορα κράτη ανά τον πλανήτη.
Ενας δικηγόρος της ISI Hellas AE, ο Νίκος Καράμπελας, είπε ότι η Bounty Investments κατέχει σήμερα το 40% της ελληνικής εταιρείας αμυντικού υλικού και ότι «έχει πλήρως ικανοποιήσει κάθε υποχρέωσή της προς τις ελληνικές φορολογικές Αρχές». Ο κ. Καράμπελας δήλωσε πως οι άλλες δύο εταιρείες με έδρα τις Βρετανικές Παρθένους Νήσους είναι «ανενεργές». Είπε δε ότι η υπεράκτια ISI Ltd. δεν έχει φορολογικές υποχρεώσεις επειδή ποτέ δεν διέθετε μία από τις εταιρείες που ανακοινώθηκε ότι συμμετείχαν στο πρόγραμμα αντισταθμιστικών ωφελημάτων ενός συμβολαίου ύψους 242 εκατομμυρίων δολαρίων για την παραγωγή συστημάτων προστασίας των ελληνικών F-16.
Η ISI παρείχε επίσης ηλεκτρονικό εξοπλισμό και λογισμικό για το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ και έχει συνεργαστεί με διάφορα κράτη ανά τον πλανήτη κεφάλαια. Υπάρχουν κάποιοι που θεωρούν ότι οι εταιρείες αμυντικού υλικού δεν θα έπρεπε να αποτελούν μέρος τής – σε μεγάλο βαθμό –ανεξέλεγκτης υπεράκτιας οικονομίας. «Οποιαδήποτε άμεση ή έμμεση συμβατική σχέση μεταξύ υπουργείων Αμυνας και υπεράκτιων εταιρειών κάθε μορφής πρέπει να καταδικαστεί, έστω και για λόγους διαφάνειας, καθώς πρόκειται για έναν τομέα που βρίθει καταγγελιών περί διαφθοράς» είπε ο οικονομολόγος, πρώην γενικός διευθυντής Εξοπλισμών στο υπουργείο Αμυνας Ευάγγελος Βασιλάκος.
Ντιλ πολλών εκατ. για την Jumbo
Εν τω μεταξύ το δημοσίευμα εμπλέκει την εισηγμένη στο χρηματιστήριο εταιρεία Jumbo και τον Πρόεδρο της Απόστολο Βακάκη σε συναλλαγές μέσω οφσόρ εταιρειών. Σύμφωνα με αυτό, στις 21 Φεβρουαρίου 2007 ένα κυπριακό δικηγορικό γραφείο δημιούργησε στις Βρετανικές Παρθένες νήσους την υπεράκτεια εταιρεία Karpathia Ltd. Χρησιμοποίησε τον ίδιο πάροχο οφσόρ υπηρεσιών που είχε και η ελληνική εταιρεία αμυντικού υλικού, την Commonwealth Trust Limited. Ως εντεταλμένοι διευθυντές της Karpathia ορίστηκαν δύο άλλες εταιρείες. Τα έγγραφα που αποκτήθηκαν από την ICIJ αποκαλύπτουν ότι ο μοναδικός μέτοχος αυτής της μυστηριώδους νομικής οντότητας ήταν ο Απόστολος Βακάκης, πρόεδρος του εμπορικού κολοσσού Jumbo, που είναι μία από τις μεγαλύτερες ελληνικές επιχειρήσεις. Τον Ιούλιο του 2007 η Karpathia αγόρασε 3,5 εκατομμύρια μετατρέψιμα ομόλογα που εκδόθηκαν από την Jumbo έναντι 36,7 εκατ. ευρώ, σύμφωνα με στοιχεία της ελληνικής Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς. Μέσα στους επόμενους έξι μήνες, ενώ η μετοχή της Jumbo παρέμενε στα ίδια σχεδόν επίπεδα, η Karpathia φαίνεται πως είχε μια απροσδόκητη επιτυχία: πούλησε 2,85 εκατ. μετατρέψιμα ομόλογα για 65,1 εκατ. ευρώ – έχοντας κέρδος 28,4 εκατ. ευρώ όπως δείχνουν τα έγγραφα. Οι αγοραστές των ομολόγων παρέμειναν ανώνυμοι και αποτελούν μέρος του μυστηρίου αυτής της συναλλαγής.
Τα παράθυρα και το κόστος
Οι έλληνες φορολογούνται επί του παγκοσμίου εισοδήματός τους κι έτσι, θεωρητικά, θα έπρεπε να πληρώνουν φόρους για τα εισοδήματα που παράγονται από οφσόρ και καταλήγουν στις τσέπες τους. Οι ειδικοί όμως υποστηρίζουν ότι η ελληνική φορολογική νομοθεσία είναι πολύπλοκη και αφήνει πολλές «τρύπες», ώστε να αποφεύγεται με νόμιμο τρόπο η δήλωση περιουσιακών στοιχείων.
Σε αυτό το πλαίσιο δεν θα έπρεπε να προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι τα έσοδα από τη φορολόγηση υπεράκτιων εταιρειών μειώθηκαν κατά 90% τα προηγούμενα δύο χρόνια, σε 345.000 ευρώ το 2012 από 3,4 εκατομμύρια ευρώ το 2010, σύμφωνα με στοιχεία του υπουργείου Οικονομικών.