Της Μαριάννας Τζάννε
Μείωση στο μισό των εγγυήσεων καλής εκτέλεσης που επιβαρύνουν τα κατασκευαστικά έργα, μερεμέτια στον τρόπο ανάθεσης των έργων αλλά και τσουχτερά παράβολα που φτάνουν έως και τα 50.000 ευρώ σε όσους υποβάλλουν ενστάσεις και ασφαλιστικά μέτρα περιλαμβάνει το νέο νομοθετικό πλαίσιο του υπουργείου Υποδομών που αναμένεται να ενταχθεί στο νομοσχέδιο του υπουργείου για τις στρατηγικές και ιδιωτικές επενδύσεις που θα κατατεθεί τις επόμενες μέρες στη βουλή.
Πρόκειται για τροποποίηση του θεσμικού πλαισίου (ν.3669/2008) που είχε ψηφίσει ο πρώην υπουργός ΠΕΧΩΔΕ κ. Γιώργος Σουφλιάς και το οποίο έρχεται να εφαρμόσει νέους κανόνες σε ένα σύστημα που αποδείχτηκε σαθρό και ταυτόχρονα να αντιμετωπίσει τη βαθιά ύφεση που πλήττει τον κλάδο. Όπως αποδείχτηκε, η εκτίναξη των εγγυητικών καλής εκτέλεσης που δίνονται μαζί με τις εγγυητικές ενός έργου, δεν εμπόδισαν τις μεγάλες εκπτώσεις, με τις οποίες οι κατασκευαστές «χτύπαγαν» τα έργα και φόρτωναν στην συνέχεια με συμπληρωματικές συμβάσεις.
Σήμερα που η χρηματοπιστωτική ασφυξία κόβει την ομαλή χρηματοδότηση και καθιστά ανέφικτη την έκδοση ακόμη και μιας απλής εγγυητικής, κρίνονται επιβεβλημένες γενναίες διορθωτικές παρεμβάσεις. Στο πλαίσιο αυτό προτείνεται η μείωση περίπου στο μισό των εγγυητικών επιστολών καλής εκτέλεσης, απόφαση που ικανοποιεί τον τεχνικό κόσμο, αν και μεγάλη μερίδα του κλάδου προτείνει την κατάργηση των εγγυητικών αορίστου χρόνου με στόχο να γίνεται προεκτίμηση της χρονικής διάρκειας ενός έργου (προθεσμία περαίωσης κ.α). Για να γίνει αντιληπτό το νέο καθεστώς εγγυητικών ας δούμε το παρακάτω παράδειγμα: σε ένα έργο που η έκπτωση διαμορφώνεται από 13% έως 22% με το ισχύον καθεστώς ο ανάδοχος έπρεπε να καταθέσει εγγυητική καλής εκτέλεσης που ισοδυναμεί με το 10% του αρχικού προϋπολογισμού. Με το νέο σύστημα, σύμφωνα με τους εργολάβους η εγγυητική για την ίδια έκπτωση θα είναι 7,5%.
Αντιδράσεις για το παράβολο
Μεγάλες αντιρρήσεις συναντά το σχέδιο της κυβέρνησης να χτυπήσει κατά μέτωπο το γαϊτανάκι των ενστάσεων στους διαγωνισμούς, που εδώ και χρόνια καθυστερεί για μήνες και χρόνια τα έργα, με την ομολογία ότι πολλές φορές πρώτα γίνεται η ένσταση και μετά ο διαγωνισμός. Το υπουργείο ρίχνει στην… αρένα των εργολαβικών πρακτικών, τη θέσπιση παραβόλου που ανάλογα με τον προϋπολογισμό του έργου θα ξεκινά από τα 500 ευρώ (αφορά έργα από 100.000 ευρώ έως και 10 εκ. ευρώ) και θα φτάνει κατά ανώτατο όριο τα 50.000 ευρώ (για έργα 1 δις. ευρώ). Το παράβολο θα επιστέφεται μόνο στην περίπτωση που η ένσταση γίνεται δεκτή. Σε διαφορετική περίπτωση προβλέπεται ότι θα πηγαίνει υπέρ των δικαστικών ιδρυμάτων.
Ανάλογες ρυθμίσεις έχουν θεσπιστεί με πράξη νομοθετικού περιεχομένου και για την αίτηση ασφαλιστικών μέτρων.
Εργοληπτικές οργανώσεις όπως ο ΣΑΤΕ έχουν ήδη υποβάλλει στο υπουργείο της ενστάσεις τους, θεωρώντας ότι το μέτρο αποτελεί «σημαντικό περιορισμό των δικαιωμάτων των εργοληπτών καθώς εμποδίσει την προσφυγή τους στην δικαιοσύνη».
Ζητούν παρόλα αυτά να περιοριστεί το ύψος του κατώτερου ορίου (κάτω από τα 500 ευρώ) ώστε να διευκολύνει τις μικρότερες επιχειρήσεις και η επιστροφή του παραβόλου να ισχύει και στην περίπτωση δικαστικής δικαίωσης του ενιστάμενου.
Επιπλέον, καθορίζεται με υπουργικές αποφάσεις η τιμολόγηση της αξίας της ασφάλτου (τρόπος υπολογισμού, διαδικασία πληρωμής κ.α) και όχι κατά την εκτέλεση των έργων, αποτελώντας ξεχωριστό κομμάτι της δαπάνης μίας σύμβασης.
Τι αλλάζει στη μελετοκατασκευή
Το υπουργείο υποδομών πλασάρει ως σημαντική αλλαγή της αναθεώρησης του νομοθετικού πλαισίου τον εκσυγχρονισμού του αδιαφανούς –όπως έχει αποδειχτεί- συστήματος της μελετοκατασκευής, με το οποίο προβλέπεται ότι το «σύστημα προσφοράς μελέτης- κατασκευής εφαρμόζεται μόνο σε περιπτώσεις που απαιτούν ειδικούς τρόπους κατασκευής ή μεθόδους που καλύπτονται από εξειδικευμένες τεχνογνωσίες ή σε έργα με ιδιομορφίες…». Για την εφαρμογή του συστήματος απαιτείται προηγούμενη απόφαση του υπουργού Ανάπτυξης και Υποδομών η οποία εκδίδεται ύστερα από αιτιολογημένη γνώμη του Τεχνικού Συμβουλίου Τμήματος Κατασκευών της Γενικής Γραμματείας Δημοσίων Έργων. Ο ίδιος αποφασίζει και για τα είδη τεχνικών έργων που θα δημοπρατούνται με αυτή την μέθοδο. Το υπουργείο καταργεί επίσης το συνδυασμό συστήματος προσφοράς μελέτης κατασκευής με άλλα συστήματα στην δημοπράτηση ενός έργου.
Πρόκειται για ένα σύστημα αναθέσεων που προωθεί πακέτο την μελέτη και την κατασκευή, αλλά δεν προάγει την διαφάνεια καθώς συχνά οι αναθέτουσες αρχές συγκροτούν επιτροπές αξιολόγησης και κόβουν άπαντες, πλην αρεστών εργολάβων. Επί της ουσίας, η πρόβλεψη στο σχέδιο θεωρείται από την πλευρά του ΣΑΤΕ ότι «αφήνει μεγάλα περιθώρια υποκειμενισμού στα κριτήρια σκοπιμότητας συνδυασμού ή αναθεώρησης μίας μελέτης» καθώς ο Σύνδεσμος έχει ζητήσει την κατάργησή του. Προτείνει μάλιστα η επιλογή των μελών των επιτροπών στην μελετοκατασκευή να γίνεται κατόπιν δημόσιας κλήρωσης μέσα από σχετικό μητρώο, όπως προβλέπει το σχέδιο νόμου που είχε επεξεργαστεί προ τριετίας το υπουργείο.
Ο ΣΑΤΕ έχει ζητήσει ταυτόχρονα να καταργηθούν οι απευθείας αναθέσεις για μικρά έργα και μάλιστα με αναδρομικό χαρακτήρα που επανέφερε η κυβέρνηση με το νόμο 4071/2012. Όπως αναφέρουν πρόκειται για απαράδεκτη ανάκληση προηγούμενης νομοθετικής διάταξης η οποία είχε ψηφιστεί πρόσφατα. Τέλος με τις νέες ρυθμίσεις παρέχεται η δυνατότητα στις τεχνικές εταιρείες να εγείρουν αξιώσεις για ένα έργο σε διάστημα 4 μηνών (αντί 2 που είναι σήμερα) από την «εμφάνιση της γενεσιουργό αιτίας».
Επιπλέον, καθορίζεται με υπουργικές αποφάσεις η τιμολόγηση της αξίας της ασφάλτου (τρόπος υπολογισμού, διαδικασία πληρωμής κ.α) και όχι κατά την εκτέλεση των έργων, αποτελώντας ξεχωριστό κομμάτι της δαπάνης μίας σύμβασης.