του Κωστή Πλάντζου
Στη θερμοκοιτίδα των μνημονίων και μετά το 2018, με διαρκή λιτότητα τουλάχιστον έως και το 2020, φαίνεται ότι θα βρίσκεται η Ελλάδα, όπως αποκαλύπτει το νέο Μεσοπρόθεσμο Πρόγραμμα που ετοιμάζεται να καταθέσει για ψήφιση στη Βουλή η κυβέρνηση περί τα τέλη Ιανουαρίου ή στις αρχές Φεβρουαρίου.
Σύμφωνα με καλά ενημερωμένες πηγές, το νέο Μεσοπρόθεσμο θα εκτείνεται μέχρι το 2020 και όχι στα έτη 2016-2019, όπως αρχικά σχεδιαζόταν. Και αυτό διότι, ενώ για το Ασφαλιστικό θα προβλέπεται εξοικονόμηση πόρων ύψους 1,75 δισ. ευρώ (ή ίσο με το 1% του ΑΕΠ) από περικοπές και αυξήσεις εισφορών, σε ό,τι αφορά τις αλλαγές που θα ενσωματώνει το φορολογικό νομοσχέδιο το τοπίο παραμένει θολό και άγνωστο, μέχρι να συμφωνηθεί με το κουαρτέτο των δανειστών που θα επιστρέψει στην Αθήνα στα μέσα του μήνα.
Επιπλέον, ανοιχτό παραμένει το πώς θα καλυφθεί η χρηματοδότηση της χώρας πέραν του 2018, κάτι που θεωρητικά ανοίγει παράθυρο για 4ο μνημόνιο ή εναλλακτικό μηχανισμό διασωλήνωσης, όπως η προληπτική πιστωτική γραμμή στήριξης ECCL που εμπεριέχει επίσης την υποχρέωση υπογραφής μνημονίου και σειράς υποχρεώσεων εκ μέρους της χώρας.
Πάνω από 7 δισ. τα πρόσθετα μέτρα έως το 2020
Το μόνο σίγουρο είναι ότι από τις νέες παρεμβάσεις που θα γίνουν το φορολογικό μπουρίνι θα είναι μεγάλο. Στο Μεσοπρόθεσμο Πρόγραμμα που σχεδιάζεται προβλέπονται καταρχάς πρόσθετα μέτρα για το 2017, ύψους 1,305 δισ. ευρώ ή στο 0,75% του ΑΕΠ, ενώ με τον Προϋπολογισμό του 2018 θα έρθουν και νέα που θα φτάνουν στα 435 εκατ. ευρώ.
Αν σε αυτά προστεθούν και τα 5,7 δισ. ευρώ της διετίας 2015-2016, τότε τα βάρη που θα επωμιστούν νοικοκυριά, επιχειρήσεις και φορολογούμενοι στην τετραετία 2017-2020 φτάνουν τα 7,4 δισ. ευρώ.
Και ο λογαριασμός αναμένεται να αυξηθεί αν φανεί ότι τα φορολογικά έσοδα υπολείπονται των μηνιαίων στόχων και τα εισπρακτικά κενά στα ασφαλιστικά ταμεία είναι μεγάλα, οπότε ενεργοποιείται αυτόματα ο μηχανισμός για νέες παρεμβάσεις στους ειδικούς φόρους και στον ΦΠΑ, ώστε να μην απειληθούν οι στόχοι για τα πρωτογενή πλεονάσματα.
Το παζάρι του Ιανουαρίου
Ολα θα κριθούν όμως στην πρώτη αξιολόγηση της ελληνικής οικονομίας από τους δανειστές για την εκταμίευση της δόσης των 5,7 δισ. ευρώ, η οποία ξεκινά -εκτός απροόπτου- στις 18 Ιανουαρίου. Τότε αναμένεται να ενταθεί και η πίεση των εταίρων για επιτάχυνση των μεταρρυθμίσεων, εν όψει των κατ’ ιδίαν συναντήσεων που θα έχει ο υπουργός Οικονομικών Ευκλείδης Τσακαλώτος με το κουαρτέτο.
Ηδη διαπιστώνονται ότι οι διαφορές που έχει η Αθήνα με τους θεσμούς για το 2016 φτάνουν στο 0,5% του ΑΕΠ ή στα 874 εκατ. ευρώ και έχουν να κάνουν με την απόδοση συγκεκριμένων μέτρων που έχουν ήδη ψηφιστεί, όπως η αύξηση των συντελεστών στον ΦΠΑ από το 13% στο 23% για μια σειρά προϊόντων και υπηρεσιών και η επιβολή ειδικού τέλους 0,05 ευρώ σε κάθε στήλη παιγνιδιού του ΟΠΑΠ.
Ειδικά για τον ΦΠΑ, σύμφωνα με πληροφορίες, οι δανειστές αμφισβητούν αν μπορεί να επιτευχθεί ο εισπρακτικός στόχος των 1,3 δισ. ευρώ που προβλέπει ο Προϋπολογισμός του 2016. Εκτιμούν ότι παρά τους υψηλότερους συντελεστές ΦΠΑ στα προϊόντα και τη σταδιακή κατάργηση των εκπτώσεων στα νησιά του Αιγαίου, η αύξηση στις εισπράξεις δεν θα είναι η προσδοκώμενη.
Αλλωστε ακόμα και το Γραφείο Προϋπολογισμού της Βουλής, σε πρόσφατη έκθεσή του, υποεκτιμούσε το μέτρο, θεωρώντας πως θα έχει μηδαμινό όφελος σε σχέση με την αναστάτωση που δημιουργεί, υπολογίζοντας ότι τα πρόσθετα έσοδα δεν μπορούν να υπερβούν τα 160 εκατ. ευρώ, έναντι 250 εκατ. που υπολογίζει το υπουργείο Οικονομικών. Σε ό,τι αφορά την εκτίμηση για τα έσοδα από τον τζόγο, η απόκλιση των δύο μερών δεν είναι μεγάλη, τονίζουν αρμόδιες πηγές, καθώς δεν ξεπερνά τα 100 εκατ. ευρώ.
Σε αγρότες και ιδιοκτήτες ακινήτων ο λογαριασμός
Πιο δύσκολα όμως είναι τα πράγματα όσον αφορά στις άλλες δύο φορολογικές εκκρεμότητες που έχει η κυβέρνηση, δηλαδή τους φόρους στα ενοίκια και τους αγρότες.
Για τα ενοίκια αναμένεται να καθιερωθεί νέα κλίμακα φορολογίας εισοδήματος και οι συντελεστές 11% και 13% (για ετήσια εισοδήματα έως ή πάνω από 12.000 ευρώ αντίστοιχα) θα είναι αυξημένοι. Το τελικό αποτέλεσμα θα είναι οι ιδιοκτήτες ενοικιαζόμενων ακινήτων να υποχρεωθούν να πληρώσουν το 2016 επιπλέον φόρους 142 εκατ. ευρώ.
Στο υπουργείο Οικονομικών εξετάζουν η νέα κλίμακα για τη φορολόγηση των εισοδημάτων από ενοίκια να γίνει περισσότερο προοδευτική με περισσότερα κλιμάκια. Στόχος είναι να μεταφερθεί το φορολογικό βάρος στα υψηλότερα εισοδηματικά κλιμάκια, δηλαδή σε όσους εισπράττουν υψηλά εισοδήματα από τα ακίνητα που εκμισθώνουν.
Οσον αφορά στα αγροτικά εισοδήματα, το σχέδιο της κυβέρνησης προβλέπει την αύξηση του συντελεστή φορολογίας εισοδήματος από το 13% στο 20%. Το μέτρο περιλαμβάνεται στον κατάλογο με τα μέτρα του νέου προϋπολογισμού και εκτιμάται ότι από την επιβάρυνση των περίπου 500.000 αγροτών οι φόροι θα αυξηθούν κατά 32 εκατ. ευρώ. Αλλωστε έχει προηγηθεί η αύξηση της προκαταβολής φόρου εισοδήματος στο 75% για τα αγροτικά εισοδήματα του 2015.