Της Μαίρης Λαμπαδίτη
Βασική σύνταξη 360 ευρώ μόνο για πένητες που βρίσκονται στα όρια της φτώχειας, μειωμένο ποσοστό αναπλήρωσης αλλά και επαναυπολογισμό των συντάξεων άνω των 1000 ευρώ για τους νυν συνταξιούχους με στόχο δραματικές περικοπές, προβλέπει το πόρισμα της 12μελούς επιτροπής σοφών το οποίο παραδόθηκε στον υπουργό εργασίας κ. Γιώργο Κατρούγκαλο και στους κοινωνικούς φορείς.
Το νέο συνταξιοδοτικό σύστημα που προτείνει η επιτροπή, σε κείμενο 28 σελίδων που δημοσιεύει το Newmoney.gr βασίζεται στις εισφορές του ασφαλισμένου (αναλογική) τακτοποιημένες σε ατομικές μερίδες με βάση κανόνες νοητής κεφαλαιοποίησης + τη βασική σύνταξη των 360 ευρώ που θα χορηγείται στα 67. Ωστόσο αυτή τη σύνταξη δε θα τη δικαιούνται όλοι, αλλά μόνο όσοι διαβιούν στα όρια της φτώχειας αφού θα χορηγείται με βάση εισοδηματικά κριτήρια. Δηλαδή θα λαμβάνεται υπόψη το ατομικό και οικογενειακό εισόδημα αλλά και εισοδήματα από ενοίκια, μερίσματα, επενδύσεις και καταθέσεις.
Όσοι δηλώνουν κάτι επιπλέον θα παίρνουν μέρος της σύνταξης, ενώ οι «έχοντες» δε θα δικαιούνται καθόλου σύνταξη από το κράτος παρά μόνο το ποσό που συγκέντρωσαν στον ατομικό τους κουμπαρά από τις εισφορές. Παράλληλα δίνεται η δυνατότητα συμπληρωματικών παροχών από επαγγελματικά ταμεία και την ιδιωτική ασφάλιση.
Πώς θα λειτουργεί πρακτικά το σύστημα;
Οι εργαζόμενοι θα συσσωρεύουν σε εικονικές «ατομικές μερίδες» τις εισφορές όλου του εργασιακού τους βίου κι αυτές θα τοκίζονται με εικονικό επιτόκιο καθορισμένο από το κράτος.
Το τελικό ποσό της σύνταξης δε θα είναι σταθερό αλλά θα κυμαίνεται ανάλογα με το προσδόκιμο ζωής και το ποσοστό αναπροσαρμογής των συντάξεων.
Το σύστημα θα προβλέπει αυτόματο μηχανισμό περικοπών, αν αρχίσει να δημιουργεί ελλείμματα ενώ προτείνεται να δημιουργηθεί νέος κουμπαράς τύπου ΑΚΑΓΕ για την ενίσχυση των ταμείων ο οποίος θα αντλεί πόρους από εισφορές που θα επιβληθούν στις τραπεζικές συναλλαγές, στη μεγάλη περιουσία, στους υψηλόμισθους κα.
Οι νέοι πόροι θα προορίζονται για την ενίσχυση των συντάξεων κάτω των 1.000 ευρώ. Σημειώνουμε ότι το γραφείο του πρωθυπουργού είχε ζητήσει να αναζητηθεί επιπλέον κονδύλι από τις περικοπές των υψηλών συντάξεων με στόχο την καταβολή της 13ης σύνταξης στους χαμηλοσυνταξιούχους.
Αν η εξοικονόμηση συνταξιοδοτικών δαπανών που απαιτείται από το μνημόνιο δεν επέλθει με την εφαρμογή του νέου συστήματος, το μαχαίρι θα βγει και για τους νυν συνταξιούχους για τους οποίους η επιτροπή προτείνει επαναυπολογισμό της σύνταξής που εισέπρατταν για χρόνια με χαμηλότερα ποσοστά αναπλήρωσης.
Τα μέτρα που θα υιοθετηθούν ακόμα και αν δεν είναι αυτά που προτείνει η επιτροπή θα είναι εξίσου σκληρά. Ενδεικτική των προθέσεων είναι η παραδοχή του υφυπουργού αφού Εργασίας, Αν. Πετρόπουλου στη Βουλή ότι «αν δεν πάρουμε μέτρα σήμερα το σύστημα θα καταρρεύσει το 2030».
Η επιτροπή προτείνει ευέλικτη εθνική σύνταξη η οποία θα κλιμακώνεται ανάλογα με το ύψος της αναλογικής σύνταξης (βάσει των εισφορών) και τα μέλη της οικογενειας. Δηλαδή, η σύνταξη πρέπει να μειώνεται όσο όχι μόνο όταν αυξάνει η αναλογική σύνταξη αλλά και όταν αυξάνει το ατομικό και οικογενειακό εισόδημα.
Ωστόσο τα μέλη της επιτροπής παραδέχονται ότι το πόρισμα δεν έχει συμπεριλάβει ειδικές προβλέψεις για όσους ανήκουν στα βαρέα και ανθυγιεινά, τις συντάξεις αναπηρίας και χηρείας.
Προτείνεται επίσης η επιβολή νέων φόρων στους υψηλά αμειβόμενους, τραπεζικός φόρος ή φόρος στις μεγαλες περιουσίες για την ενίσχυση του ασφαλιστικού κουμπαρά που θα δημιουργηθεί για να υποστηρίξει το νέο σύστημα μέχρι το 2050.
Τρεις είναι οι κύριες κατευθύνσεις για να επιτύχει το νέο σύστημα:
η πρώτη είναι η αντιμετώπιση της εισφοροδιαφυγής με την καταπολέμηση της αδήλωτης και ανασφάλιστης εργασίας,
η δεύτερη είναι η επιβολή ασφαλιστικών εισφορών σε πρόσθετα εισοδήματα από εργασία που δεν υπάγονται σε ασφαλιστικές κρατήσεις,
και η τρίτη είναι η αύξηση των απασχολούμενων με τη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης.
Το νέο σύστημα με τις ατομικές μερίδες θα εφαρμοστεί για τους πρωτοασφαλιζόμενους από την 1/1/2016, θα προβλέπει μειωμένους συντελεστές υπολογισμού των συντάξεων και θα οδηγεί σε χαμηλότερες συντάξεις. Η επιτροπή δεν «ποσοτικοποίησε» τις προτάσεις της ενώ απέφυγε να αναφέρει συντελεστές, ποσοστά αναπλήρωσης καθώς και ποσοστά αυξομείωσης των εισφορών.
Μέχρις ότου ωριμάσει το νέο σύστημα και μπορέσει να αποδώσει την εξοικονόμηση που απαιτείται, θα υπάρξει μεταβατική περίοδος 5-10 χρόνων κατά την οποία προτείνεται να εφαρμοστεί για τους σημερινούς ασφαλισμένους:
1η πρόταση: ο τρόπος υπολογισμού που προέβλεπε ο νόμος Σιούφα του 1992 με χαμηλότερους όμως συντελεστές. Δηλαδή από 70% που είναι το ποσοστό αναπλήρωσης στην 35ετία να συρρικνωθεί στο 55%.
2η πρόταση (μειοψήφισε): να εφαρμοστεί ο νόμος 3863/2010 επικαιροποιημένος επί τα χείρω με επιτάχυνση των εφαρμογών.
Ειδικά για τον ΟΓΑ,προτείνεται να έρθει πιο κοντά (στο 2020 από το 2026 που προβλέπεται) ο χρόνος κατάργησης της βασικής σύνταξης, που έχει καθαρά προνοιακό χαρακτήρα και να αυξηθούν οι εισφορές μέχρι και 40% ή να αντιστραφεί η αναλογία τους (από 7% αγρότες και 14% κράτος σε 14% αγρότες και 7% κράτος) με βελτίωση της κύριας σύνταξης.
Πάντως ο νέος τρόπος υπολογισμού θα εφαρμοστεί για όσους ασφαλισμένους του δημοσίου και του ιδιωτικού τομέα υπέβαλαν αίτηση για συνταξιοδότηση μετά την 1η Σεπτεμβρίου 2015.
Όταν ολοκληρωθούν οι αναλογιστικές μελέτες και δείξουν ότι προκύπτουν μεγάλες διαφορές ανάμεσα στη σύνταξη που πρόκειται να απονεμηθεί και σε αυτή που απονέμεται σήμερα, προτείνεται ο επανυπολογισμός της σύνταξης άνω των 1000 ευρώ των νυν συνταξιούχων με το νόμο Σιούφα και χαμηλότερους συντελεστές κατά 10%.
Η μείωση που υπολογίζεται ότι θα επέλθει σε συντάξεις που έχουν εκδοθεί εδώ και χρόνια κυμαίνεται από 12%-17%. Μεγάλοι χαμένοι της πρωτόγνωρης ανατροπής είναι όσοι πλήρωναν υψηλές εισφορές, όπως οι υπάλληλοι ΟΤΕ-ΔΕΗ, οι έμποροι και οι μηχανικοί.
Έτσι, για παράδειγμα, ένας βιοτέχνης με 35 χρόνια ασφάλιση, ο οποίος παίρνει 1.400 ευρώ (2.200 πριν από τις περικοπές) με τον νέο τρόπο υπολογισμού θα χάσει 100 ευρώ.
Επίσης ένας υπάλληλος της ΔΕΗ ή του ΟΤΕ που εισπράττει 1250 ευρώ (1900 πριν από τις περικοπές) θα δει τη σύνταξή του να μειώνεται στα 1050 ευρώ.
Η επιτροπή δικαιολογεί τη πρωτοφανή πρότασή της επικαλούμενη την ισότητα, αλλά και την αποφυγή της προσφυγής στη δικαιοσύνη, ώστε να μην κριθούν οι περικοπές αντισυνταγματικές, όπως συνέβη πρόσφατα με την απόφαση του ΣτΕ.
Όπως σημειώνεται χαρακτηριστικά στο πόρισμα, «στα πλαίσια της ισότητας και για να αποφευχθεί προσφυγή στη δικαιοσύνη κατά των περικοπών, προτείνεται ο επανα-υπολογισμός όλων των συντάξεων με ενιαίο τρόπο για όλους, ώστε το ποσό που θα προκύψει να μην χρειαστεί να περικοπεί». Δηλαδή, για να μην εφαρμόσουν την απόφαση του ΣτΕ που έχει υπέρογκο κόστος πάνω από 4 δισ., επαναυπολογίζουν τις συντάξεις και αποφεύγουν νέες περικοπές!
Για την επικουρική σύνταξη υποβλήθηκαν δύο προτάσεις: α) η επικουρική να ενσωματωθεί ως μικρό συμπλήρωμα στην κύρια να ενσωματωθεί στην κύρια Β) να παραμείνει το ενιαίο επικουρικό ταμείο με διαφορετικά χαρακτηριστικά . Δηλαδή το αναδιενεμητικό σύστημα που ίσχυε έως τώρα να μετατραπεί σε κεφαλαιοποιητικό και να ισχύσει ένα άλλου είδους πιο ήπιος μηχανισμός περικοπών , η ρήτρα ελεγχόμενου ελλείμματος. Επίσης προτείνεται η δημιουργία επαγγελματικών ταμείων για όσους δεν επιθυμούν να παραμείνουν στο ΕΤΕΑ.
Ενιαίο υπερταμείο για όλους τους ασφαλισμένους
O προσανατολισμός της επιτροπής είναι να δημιουργηθεί ένας ενιαίος ασφαλιστικός φορέας στα πρότυπα του ΙΚΑ. Ωστόσο διατυπώθηκαν και απόψεις να δημιουργηθούν τρεις φορείς ένας για τους μισθωτούς, ένας για τους αυταπασχολούμενους (ΟΑΕΕ- ΕΤΑΑ) και ένας για τους αγρότες.
Το πόρισμα προτείνει επίσης οι εισφορές να προσαρμοστούν στα πρότυπα του ΙΚΑ. Αυτό σημαίνει ότι σε άλλες περιπτώσεις θα αυξηθούν (πχ. ΟΓΑ) και σε άλλες θα μειωθούν (ΔΕΚΟ) Στον ΟΑΕΕ οι εισφορές θα συνδεθούν με το πραγματικό εισόδημα (τζίρος). Οι εισφορές θα υπολογίζονται επί του φορολογητέου εισοδήματος και θα εισπράττονται από τις εφορίες.
Ενας φορέας για όλους τους ασφαλισμένους…
Ο στόχος θα πρέπει να είναι ένας εθνικός φορέας κοινωνικής ασφάλισης με ένταξη σε αυτόν όλων των φορέων κύριας, επικουρικής ασφάλισης και εφάπαξ παροχών (διοικητική ενοποίηση), μετά από ουσιαστική ενοποίηση του υπάρχοντος καθεστώτος κοινωνικής ασφάλισης.
Στην προοπτική αυτή, το ΙΚΑ-ΕΤΑΜ μετεξελίσσεται σε Εθνικό Φορέα Κοινωνικής Ασφάλισης. Δεν πρέπει να γίνει δεκτή καμία εξαίρεση, γιατί διαφορετικά το εγχείρημα της ενοποίησης θα υπονομευθεί στο σύνολό του. Όσον αφορά στις εισφορές:
-Eνιαία ποσοστά εισφορών και βάση υπολογισμού τους α) για κύρια σύνταξη, β) για επικουρική σύνταξη και γ) για εφάπαξ παροχές, με μόνη διάκριση αυτή σε μισθωτούς και αυτοτελώς απασχολούμενους.
– Καθιέρωση ενιαίου τρόπου υπολογισμού της σύνταξης, κύριας και επικουρικής, για παλιούς και νέους ασφαλισμένους, αφού προηγουμένως καθοριστεί με Αναλογιστική Μελέτη το ποσοστό κατά το οποίο τόσο η κάθε σύνταξη χωριστά, όσο και όλες από κοινού, θα αναπληρώνουν τις αποδοχές του ασφαλισμένου.
γ) Ανακαθορισμός, κατ’ επιταγή των αρχών της συμμετοχικής δικαιοσύνης και της αλληλεγγύης των γενεών, των συντάξεων των ήδη συνταξιούχων με αναφορά στον νέο, ενιαίο τρόπο υπολογισμού της κύριας και επικουρικής σύνταξης για παλαιούς και νέους ασφαλισμένους.
Το νέο σύστημα των συντάξεων που προτείνει η επιτροπή είναι διανεμητικό με καθορισμένες εισφορές (Pay-As-You-Go Notional Defined Contributions). Βασίζεται στη λειτουργία Ατομικών Λογαριασμών «νοητής κεφαλαιοποίησης» (Individual Notional Accounts). Το σύστημα διαφοροποιείται από την κεφαλαιοποίηση σε δύο βασικά σημεία: ο δείκτης ο οποίος αποτελεί το εικονικό επιτόκιο ορίζεται από τον νομοθέτη -το σύστημα παραμένει δημόσιο- και όχι από την αγορά, ενώ η συσσώρευση των εισφορών είναι εικονική, αφού το συσσωρευμένο κεφάλαιο χρησιμοποιείται για την πληρωμή των τωρινών συνταξιούχων.
Με αυτό τον τρόπο, οι συντάξεις γίνονται αυστηρά αναλογικές προς το εικονικό ποσό των συσσωρευμένωνεισφορών. Το σύστημα αυτό υποστηρίζεται από μια εγγυημένη κοινωνική (εθνική) σύνταξη για εκείνους τους ασφαλισμένους που δεν θα έχουν την ολοκληρωμένη εργασιακή διαδρομή.
ΣΥΝΗΜΜΕΝΑ ΚΑΤΩ ΟΛΟ ΤΟ ΠΟΡΙΣΜΑ