Του Αλέξανδρου Κασιμάτη
Με πολλές ακόμη αβεβαιότητες ξεκινά η προσπάθεια διαχείρισης των κόκκινων δανείων, καθώς είναι σε εξέλιξη ένας αγώνας δρόμου για τη διευθέτηση των εκκρεμοτήτων ώστε να μπορέσουν οι τράπεζες να αρχίσουν την αποτελεσματική διαχείριση των δανείων σε καθυστέρηση. Μετά τη συμφωνία με τους δανειστές για τα κόκκινα δάνεια με εγγύηση του Δημοσίου αίρεται μια εκκρεμότητα αλλά παραμένει σε ισχύ σειρά εμποδίων, με ισχυρότερο αυτό της τροποποίησης του νομικού καθεστώτος που διέπει την αφερεγγυότητα των επιχειρήσεων. Πρόκειται για μια διαδικασία που έχει ήδη ξεκινήσει με τον λεγόμενο νόμο Δένδια, αλλά χρειάζεται περαιτέρω βελτίωση ώστε να επιταχυνθούν οι διαδικασίες. Δηλαδή, για παράδειγμα, να μπορεί η τράπεζα να μετοχοποιεί οφειλές χωρίς να χρειάζεται τη συναίνεση των μετόχων.
Στο πλαίσιο αυτό, ΤΧΣ και McKinsey έχουν εντοπίσει σημαντικά νομικά και κανονιστικά εμπόδια τα οποία δυσχεραίνουν την αποτελεσματική και γρήγορη αναδιάρθρωση των δανειακών υποχρεώσεων μεγάλων επιχειρήσεων. Τα πιο σημαντικά είναι:
■ Περιορισμοί στην προώθηση των δικαιωμάτων των πιστωτών (π.χ. απαιτείται η συναίνεση των μετόχων για την κεφαλαιοποίηση χρέους, υπάρχει περιορισμένη μόνο δυνατότητα επιρροής στο σχέδιο αναδιάρθρωσης / αλλαγή της διοίκησης), τα οποία δημιουργούν εμπόδια στη διαδικασία και αντικίνητρα για τη συνεργασία των εμπλεκόμενων μερών.
■ Ενδεχόμενες ευθύνες του προσωπικού των τραπεζών που προτείνει, αξιολογεί ή εγκρίνει λύσεις αναδιάρθρωσης και προωθεί την εκκαθάριση έναντι της αναδιάρθρωσης με αποτέλεσμα το κλείσιμο των επιχειρήσεων και την απώλεια θέσεων εργασίας.
■ Ενδεχόμενη ευθύνη της προσωρινής (διορισμένη από τους πιστωτές ή νέους μετόχους κατά την κεφαλαιοποίηση χρέους) διοίκησης για προηγούμενες υποχρεώσεις της επιχείρησης περιορίζει τη ζήτηση για τέτοιες θέσεις.
■ Περιορισμοί στο κανονιστικό πλαίσιο για την εξυπηρέτηση και πώληση μη εξυπηρετούμενων δανείων που οδηγεί σε αντικίνητρα για δυνητικούς φορείς οι οποίοι θα μπορούσαν να διαδραματίσουν ενεργό ρόλο σε μεγάλες εταιρικές αναδιαρθρώσεις.
■ Υπαρξη περιορισμένων κινήτρων για εξωδικαστικούς συμβιβασμούς δεν επιτρέπει διαπραγματεύσεις για συμφωνία μεταξύ των εμπλεκόμενων μερών οδηγώντας επιχειρήσεις σε εκκαθάριση.
Οι τράπεζες έχουν ήδη στόχους μείωσης των κόκκινων δανείων, τους οποίους έχουν συμφωνήσει με την Τράπεζα της Ελλάδος. Ωστόσο, απομένει να τεθούν και εσωτερικοί στόχοι στους οποίους θα επικεντρώνονται οι υπηρεσίες και οι ειδικές μονάδες των τραπεζών. Οι εσωτερικοί στόχοι θα είναι αυστηρότεροι από τους επίσημους στόχους για τα κόκκινα δάνεια που έχουν τεθεί από τις εποπτικές αρχές.
Η προϋπόθεση που θέτει η νέα νομοθεσία προκειμένου να πουληθούν τα κόκκινα δάνεια -να έχουν ειδοποιηθεί εγκαίρως από την τράπεζα οι δανειολήπτες- σε πολύ μεγάλο βαθμό έχει ήδη εκπληρωθεί. Οι τραπεζίτες υποστηρίζουν ότι δεν υπάρχουν δανειολήπτες σε καθυστέρηση που να μην έχουν ενημερωθεί από την τράπεζα. Υπενθυμίζεται ότι στα τέλη του 2015 οι τράπεζες είχαν αποστείλει μαζικά επιστολές σε όλους και τους καλούσαν να επικοινωνήσουν με αυτές όπου έχουν οφειλές ώστε να χαρακτηριστούν «συνεργάσιμοι». Μάλιστα η ίδια διαδικασία επαναλήφθηκε και στις αρχές του 2016.
Οπως αναφέρουν στελέχη τραπεζών, πολλά ζητήματα με τη διαχείριση των κόκκινων δανείων θα κριθούν στην πράξη. Οπως, το πώς θα διαμορφώνονται οι σχέσεις συνεργασίας με τις εταιρείες διαχείρισης των δανείων. Θα μπορούν οι συγκεκριμένες εταιρείες να παίρνουν τις αποφάσεις που χρειάζεται ταχύτερα από τις τράπεζες; Θα αποδειχτούν στην πράξη πιο ευέλικτες;
Θα πρέπει παράλληλα να αντιμετωπιστεί και μια σειρά ειδικών προβλημάτων. Για παράδειγμα, τι επιπτώσεις έχει όσον αφορά τους μετόχους της τράπεζας η εκχώρηση των κόκκινων δανείων και των εξασφαλίσεών τους σε μια εταιρεία ειδικού σκοπού; Γενικότερα στις τράπεζες περιμένουν να προσδιοριστεί και να αποσαφηνιστεί πλήρως το νομικό και κανονιστικό πλαίσιο προκειμένου καταρχάς να γνωρίζουν τι μπορούν να πουλήσουν και από πότε.
Εκτός όμως από τις ενέργειες που πρέπει να γίνουν, υπάρχουν και εσωτερικά θέματα σε κάθε τράπεζα που συνδέονται με τον ισολογισμό τους και τα οποία θα καθορίσουν τον ρυθμό με τον οποίο καθεμία θα διαχειριστεί το πρόβλημα. Για παράδειγμα, οι ζημίες που μπορεί να πάρει η κάθε τράπεζα από τα κόκκινα δάνεια είναι συνάρτηση και της αναβαλλόμενης φορολογίας (DTC). Μια άλλη παράμετρος που θα επηρεάσει τη διαχείριση των κόκκινων δανείων είναι οι νέες συνθέσεις των διοικητικών συμβουλίων των τραπεζών και η εμπλοκή αλλοδαπών στελεχών στις επιτροπές. Οι προσδοκίες όσων νομοθέτησαν προς αυτή την κατεύθυνση είναι ότι η εμπλοκή στελεχών από το εξωτερικό στα διοικητικά συμβούλια θα οδηγήσει σε μια πιο ψυχρή και επαγγελματική αντιμετώπιση στα κόκκινα δάνεια, αλλά και σε άλλες κρίσιμες αποφάσεις. Ωστόσο, είναι πολύ πιθανό να λειτουργήσει ακριβώς αντίθετα και να οδηγήσει σε εμπλοκές και καθυστερήσεις, οι οποίες θα προέλθουν αφενός από ευθυνοφοβίες και αφετέρου από προβλήματα λόγω άγνοιας της ελληνικής πραγματικότητας που θα δημιουργήσει το νέο μείγμα στα συμβούλια.