«Έβλεπα τον Ουκρανό ομόλογό μου. Συζητούσαμε κανονικά. Αντιδρούσε σε όσα του έλεγα. Δεν ήταν όμως αυτός». Με αυτή τη φράση ο γενικός γραμματέας Εθνικής Ασφάλειας, Θάνος Ντόκος, περιέγραψε πώς βρέθηκε απέναντι σε μία από τις πιο εξελιγμένες επιχειρήσεις εξαπάτησης με τεχνητή νοημοσύνη που έχει αντιμετωπίσει μέχρι σήμερα ο πυρήνας του ελληνικού κράτους.
Το χρονικό
Μια τηλεδιάσκεψη που έμοιαζε απολύτως αληθινή. Μια συνομιλία που δεν πρόδιδε το παραμικρό. Μέχρι που ο «Ουκρανός» άρχισε να επιμένει ασυνήθιστα στο θέμα των drones της Λευκάδας. Εκεί γεννήθηκε η πρώτη υποψία. Λίγα λεπτά αργότερα, ένα τηλεφώνημα στον πραγματικό Ουκρανό αξιωματούχο και η άμεση κινητοποίηση της ΕΥΠ θα αποκάλυπταν ότι ο άνθρωπος που μόλις είχε απέναντί του δεν υπήρξε ποτέ. Ήταν ένα ψηφιακά κατασκευασμένο ομοίωμα, προϊόν εξαιρετικά προηγμένης τεχνολογίας deepfake.
Η αφήγηση του Θάνου Ντόκου δεν φωτίζει μόνο το χρονικό μιας καλά οργανωμένης υβριδικής επίθεσης. Αναδεικνύει και τη νέα πραγματικότητα που καλούνται να αντιμετωπίσουν πλέον κυβερνήσεις και υπηρεσίες ασφαλείας, σε μια εποχή όπου, όπως παραδέχεται και ο ίδιος, «δεν μπορεί κανείς να εμπιστεύεται ούτε τα μάτια του». Ο κ. Ντόκος μιλώντας στον ΣΚΑΪ, λίγες ώρες μετά την αποκάλυψη της υπόθεσης, φώτισε όλο το παρασκήνιο, εξηγώντας πώς μια επιχείρηση που είχε στηθεί με εξαιρετική ακρίβεια κατάφερε να ξεπεράσει ακόμη και τα αυστηρά πρωτόκολλα που ακολουθούνται σε τέτοιες επικοινωνίες.
Η καλοσχεδιασμένη παγίδα, φάνηκε γιατί, πριν από την τηλεδιάσκεψη είχε προηγηθεί αποστολή υλικού με ονόματα, διευθύνσεις, ακόμη και τα επίσημα επιστολόχαρτα που χρησιμοποιούνται στις επικοινωνίες μεταξύ των δύο πλευρών. «Το λεκτικό ήταν αυτό που πάγια χρησιμοποιείται», ανέφερε, προσθέτοντας ότι τα προσωπικά του στοιχεία επικοινωνίας δεν είναι διαθέσιμα στο διαδίκτυο με μια απλή αναζήτηση. Επιπλέον, μόλις μία εβδομάδα νωρίτερα είχε συνομιλήσει με τον πραγματικό Ουκρανό ομόλογό του και είχαν αφήσει ανοικτά ζητήματα προς συζήτηση.
«Όλα αυτά με οδήγησαν στο συμπέρασμα ότι επρόκειτο για μία πραγματική συνομιλία με τον Ουκρανό ομόλογό μου», είπε, εξηγώντας ότι δεν είχε ξανασυναντήσει περιστατικό όπου να χρησιμοποιούνται ταυτόχρονα τόσο πειστικά ψεύτικη εικόνα και φωνή. Η τηλεδιάσκεψη κυλούσε χωρίς να γεννά υποψίες. «Έβλεπα τον ομόλογό μου και ξεκινάμε να συζητάμε όπως ακριβώς βλέπω εσάς. Υπήρχε μια κανονική συζήτηση. Ο ίδιος αντιδρούσε σε αυτά που του έλεγα», περιέγραψε.
Οι πρώτες υποψίες
Το πρώτο καμπανάκι χτύπησε προς το τέλος. Ο συνομιλητής του επέμενε επανειλημμένα στο θέμα του drone στη Λευκάδα, υποστηρίζοντας ότι κάποιοι στην ουκρανική κυβέρνηση δεν είχαν λάβει το μήνυμα της Αθήνας και ότι επρόκειτο να κινηθούν ξανά προς την ίδια κατεύθυνση.
«Το είπε αρκετές φορές και άρχισα να προβληματίζομαι αν ήταν θέμα γλώσσας ή αν υπήρχε κάτι άλλο», είπε. Με το που ολοκληρώθηκε η συνομιλία, κινητοποιήθηκε αμέσως ο κρατικός μηχανισμός. Ο Θάνος Ντόκος ενημέρωσε την ΕΥΠ και αμέσως μετά επικοινώνησε τηλεφωνικά, με διαφορετική αφορμή, με τον πραγματικό Ουκρανό ομόλογό του. Εκεί επιβεβαιώθηκε ότι ο άνθρωπος που μόλις είχε απέναντί του δεν ήταν εκείνος.
Ο συναγερμός
Η συνέχεια προβλημάτισε ακόμη περισσότερο την ελληνική πλευρά. Σύμφωνα με όσα αποκάλυψε, οι Ουκρανοί ενημέρωσαν ότι το ίδιο χρονικό διάστημα είχε καταγραφεί αντίστοιχη επιχείρηση σε υψηλόβαθμο αξιωματούχο χώρας της Βαλτικής, ο οποίος –όπως επιβεβαιώθηκε– ήταν Εσθονός. Η πληροφορία αυτή ενίσχυσε την εκτίμηση ότι δεν επρόκειτο για ένα μεμονωμένο περιστατικό, αλλά για μέρος μιας ευρύτερης επιχείρησης.
Το περιστατικό αποτέλεσε ήδη σημείο καμπής για τα πρωτόκολλα ασφαλείας των κυβερνητικών επικοινωνιών. «Έχει ήδη ξεκινήσει η αναθεώρηση των πρωτοκόλλων ασφαλείας. Πλέον ακόμη κι αυτό που βλέπουμε με τα μάτια μας δεν είναι πάντοτε ασφαλές», ανέφερε από την πρώτη στιγμή.
Από την άλλη ο κ.Ντόκος έστρεψε τους προβολείς, στην πραγματική απειλή: «Δεν είναι μόνο τι λέει κανείς. Είναι και πώς μπορεί να γίνει μια κοπτοραπτική με προχωρημένους αλγορίθμους ώστε να εμφανιστεί να λέει κάτι που δεν είπε ποτέ», σημείωσε, και πρόσθεσε με νόημα και τη συγκυρία. «Προφανώς δεν είναι τυχαία η χρονική στιγμή», είπε, υπενθυμίζοντας ότι αντίστοιχες επιχειρήσεις επιρροής έχουν καταγραφεί πριν από εκλογικές αναμετρήσεις στη Μολδαβία και την Αρμενία.
Και στην Αθήνα εκτιμάται, τεκμηριωμένα, ότι σχηματοποιείται ένα παζλ που συνδέει και το τωρινό περιστατικό με τη ρωσική δραστηριότητα στις χώρες της Βαλτικής και όχι μόνο. «Υπάρχουν ανησυχίες και για ευρωπαϊκές χώρες. Άρα σε διαφορετικές χρονικές ζώνες υπάρχει σχεδιασμός που εκδηλώνεται με αυτό τον τρόπο»
Η ενημέρωση στον Μητσοτάκη
Ο Θάνος Ντόκος περιέγραψε και την αντίδραση του Κυριάκου Μητσοτάκη, ο οποίος προβληματίστηκε όταν ενημερώθηκε, όχι μόνο για το συγκεκριμένο περιστατικό, αλλά γιατί επιβεβαίωνε μια ανησυχία που είχε διατυπώσει κατ’ επανάληψη.«Είναι ένας άνθρωπος που έχει καλή σχέση με την τεχνολογία, καταλαβαίνει τα ζητήματα αυτά και αυτό ήρθε ως επιβεβαίωση των ανησυχιών του για τα Deepfake», είπε χαρακτηριστικά.
Δεν ήταν, άλλωστε, η πρώτη φορά που η κυβέρνηση αναδείκνυε δημόσια τους κινδύνους της τεχνητής νοημοσύνης. Ο πρωθυπουργός έχει επανειλημμένα προειδοποιήσει, τόσο στην Ελλάδα όσο και σε διεθνή φόρα — από τη Διάσκεψη για την Τεχνητή Νοημοσύνη στο Παρίσι μέχρι τις παρεμβάσεις του στον ΟΗΕ και στις ευρωπαϊκές συνόδους — ότι τα deepfake και η ανεξέλεγκτη χρήση της AI μπορούν να εξελιχθούν σε εργαλείο παραπληροφόρησης και υπονόμευσης της δημοκρατίας, ζητώντας τη διαμόρφωση κοινού ευρωπαϊκού και διεθνούς πλαισίου κανόνων.
Στην ίδια κατεύθυνση είχε κινηθεί ήδη από τον Απρίλιο και ο γενικός γραμματέας Επικοινωνίας και Ενημέρωσης, Γιάννης Μαστρογεωργίου. Σε συνέντευξή του στο protothema.gr και στον Γιώργο Ευγενίδη, είχε χαρακτηρίσει την τεχνητή νοημοσύνη «το πιο γνωστό άγνωστο θέμα», προειδοποιώντας ότι η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι μόνο η εντυπωσιακή εξέλιξη της τεχνολογίας, αλλά η δυνατότητά της να αλλοιώνει την πραγματικότητα, να παράγει πειστικά ψευδή οπτικοακουστικά δεδομένα και να επηρεάζει τον δημόσιο διάλογο και, τελικά, τις δημοκρατικές διαδικασίες.
Η περιγραφή του Θάνου Ντόκου ότι «πλέον δεν μπορεί κανείς να εμπιστεύεται ούτε τα μάτια του» μοιάζει να δίνει μια απολύτως πραγματική διάσταση σε εκείνες τις προειδοποιήσεις.
Το γάντι στην αντιπολίτευση
Στο πολιτικό σκέλος της υπόθεσης, στο κυβερνητικό επιτελείο απορρίπτουν τις αιτιάσεις της αντιπολίτευσης, υποστηρίζοντας ότι «τα αιτήματα έχουν πλέον χάσει το νόημά τους» και ότι «έχουν κουράσει πια να ζητούνται παραιτήσεις επί παντός επιστητού», χωρίς αυτό να σημαίνει –όπως σημειώνουν– ότι υποτιμάται η σοβαρότητα του περιστατικού.
Από το Μέγαρο Μαξίμου επιμένουν ότι από τη συγκεκριμένη κυβερνοεπίθεση δεν προέκυψε καμία διαρροή απόρρητου ή εμπιστευτικού υλικού, τονίζοντας ότι η επίθεση πραγματοποιήθηκε με τα πλέον εξελιγμένα μέσα τεχνητής νοημοσύνης. Παράλληλα, βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη πρόγραμμα περαιτέρω θωράκισης και στεγανοποίησης των κυβερνητικών επικοινωνιών, σε ένα διαρκώς εξελισσόμενο περιβάλλον υβριδικών απειλών, ενώ υπενθυμίζουν ότι ανάλογες επιχειρήσεις έχουν στοχοποιήσει στο παρελθόν υψηλόβαθμους Ευρωπαίους αξιωματούχους αλλά και ηγέτες.
Διαβάστε ακόμη
Παρέμβαση Πιερρακάκη: Η Ευρώπη χρειάζεται νέους πόρους, όχι μόνο λογιστική συζήτηση
Επένδυση 1 δισ. στον Πρίνο για αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα