Θα μπορούσε σήμερα να είναι ένας από τους πλουσιότερους ανθρώπους στον πλανήτη. Να διαθέτει μια περιουσία που ενδεχομένως θα ξεπερνούσε τα 160 δισ. δολάρια, να συγκαταλέγεται στους διορατικότερους επενδυτές της Silicon Valley και να απολαμβάνει τα κέρδη από την έκρηξη της τεχνητής νοημοσύνης. Αντί γι’ αυτό, ο Σαμ Μπάνκμαν-Φριντ βρίσκεται σε ομοσπονδιακή φυλακή της Καλιφόρνιας, εκτίοντας ποινή 25 ετών για την κατάρρευση της FTX και την υπεξαίρεση δισεκατομμυρίων δολαρίων από τους πελάτες της.
Ο άλλοτε «χρυσός νέος» των κρυπτονομισμάτων, που στα 30 του χρόνια διοικούσε μια αυτοκρατορία αξίας 32 δισ. δολαρίων, επιστρέφει στο προσκήνιο μέσα από μια σπάνια συνέντευξη που παραχώρησε από την ομοσπονδιακή φυλακή Lompoc, για το podcast «Money Talks» του Economist.
Τέσσερα χρόνια μετά τη θεαματική κατάρρευση της FTX, ο άνθρωπος που κάποτε παρουσιαζόταν ως το μέλλον της χρηματοοικονομικής τεχνολογίας εξακολουθεί να αρνείται ότι διέπραξε απάτη.
Και προβάλλει μια εντελώς διαφορετική εκδοχή για όσα συνέβησαν.
«Η FTX ήταν μια νόμιμη και επιτυχημένη επιχείρηση», υποστηρίζει. Κατά τη δική του περιγραφή, η εταιρεία βρέθηκε αντιμέτωπη με ένα κύμα μαζικών αναλήψεων, ανάλογο με εκείνα που παρατηρούνται στις επιχειρήσεις που λειτουργούν με δανεισμό και συναλλαγές περιθωρίου ασφάλισης.
Το πραγματικό του λάθος, όπως το παρουσιάζει, δεν ήταν η διαχείριση των χρημάτων, αλλά η αδυναμία του να υπερασπιστεί την επιχείρησή του την κρίσιμη στιγμή.
«Άνθρωποι με συμφέροντα αντίθετα προς εκείνα της εταιρείας και των ενδιαφερόμενων μερών ανέλαβαν τον έλεγχο», δηλώνει.
Και προσθέτει μια φράση που συμπυκνώνει τη σημερινή του στάση: «Όταν έπρεπε να τους αντιμετωπίσω, αντί να παλέψω, ήμουν αδύναμος».
Οι επενδύσεις που θα μπορούσαν να τον είχαν κάνει δισεκατομμυριούχο ξανά
Υπάρχει μια εντυπωσιακή ειρωνεία στην ιστορία του Μπάνκμαν-Φριντ.
Πριν από την κατάρρευση της FTX, είχε εντοπίσει ορισμένες από τις μεγαλύτερες επενδυτικές ευκαιρίες της επόμενης τεχνολογικής εποχής.
Ήταν από τους πρώτους επενδυτές στην Anthropic, την εταιρεία τεχνητής νοημοσύνης που δημιούργησε το Claude και η οποία, σύμφωνα με τις αποτιμήσεις που συζητούνταν πριν από τη σχεδιαζόμενη εισαγωγή της στο χρηματιστήριο, θα μπορούσε να φτάσει ακόμη και τα 2 τρισ. δολάρια.
Είχε επίσης επενδύσει στην Cursor, την εταιρεία λογισμικού προγραμματισμού που εξαγοράστηκε φέτος από τη SpaceX έναντι 60 δισ. δολαρίων, καθώς και στη Robinhood, τη γνωστή χρηματιστηριακή πλατφόρμα με κεφαλαιοποίηση περίπου 92 δισ. δολαρίων.
Μόνο το ποσοστό 8% που κατείχε στην Anthropic θα μπορούσε, με βάση ένα υποθετικό σενάριο αποτίμησης της εταιρείας στα 2 τρισ. δολάρια, να αξίζει 160 δισ. δολάρια.
Όμως το μερίδιο αυτό δεν βρίσκεται πλέον στα χέρια του. Πουλήθηκε από τη διαχείριση της πτωχευτικής περιουσίας της FTX, όπως και άλλα περιουσιακά στοιχεία, πριν εκτοξευθεί η αξία τους.
Ακόμη και τα παλιά περιουσιακά στοιχεία του που συνδέονταν με την εξόρυξη Bitcoin εξακολουθούν να παρουσιάζουν σημαντικό επενδυτικό ενδιαφέρον. Η εταιρεία που τα κατέχει σήμερα συγκέντρωσε σχεδόν 900 εκατ. δολάρια μέσα στον Νοέμβριο.
Η αντίθεση είναι εντυπωσιακή: ο άνθρωπος που διέκρινε νωρίς ορισμένους από τους μελλοντικούς νικητές της τεχνητής νοημοσύνης δεν μπορεί πλέον να επωφεληθεί από την επιτυχία τους.
«Δεν ήταν μόνο τα χρήματα» – Γιατί είχε επενδύσει στην Anthropic
Παρά τα αστρονομικά ποσά, ο Μπάνκμαν-Φριντ εμφανίζεται στη συνέντευξή του λιγότερο προσηλωμένος στη χαμένη περιουσία του απ’ όσο θα περίμενε κανείς.
Ο ίδιος εξηγεί ότι αρκετές από τις επενδυτικές επιλογές του είχαν ιδεολογικό υπόβαθρο.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Anthropic, πολλοί από τους ιδρυτές της οποίας συμμερίζονται τη φιλοσοφία του αποτελεσματικού αλτρουισμού (effective altruism), την αντίληψη δηλαδή ότι οι πόροι και οι αποφάσεις πρέπει να κατευθύνονται εκεί όπου μπορούν να επιφέρουν το μεγαλύτερο θετικό αποτέλεσμα για την κοινωνία.
Όταν επένδυσε στην Anthropic το 2022, η αγορά προηγμένων μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης βρισκόταν ακόμη στα πρώτα στάδιά της.
Η εταιρεία ήταν πολλά υποσχόμενη, αναφέρει, αλλά σε καμία περίπτωση δεν αποτελούσε βέβαιη επενδυτική επιτυχία.
Αυτό που τον προσέλκυσε ήταν κάτι διαφορετικό.
«Έπαιρναν στα σοβαρά την ευθύνη να έχουν θετικό αντίκτυπο στην κοινωνία μέσω της επιχειρηματικής τους δραστηριότητας», εξηγεί, προσθέτοντας ότι θεωρούσε αυτή την προσέγγιση κρίσιμη για μια τεχνολογία με τόσο καθοριστική σημασία.
Όταν ο Economist τον ρωτά πώς αισθάνεται γνωρίζοντας ότι συνέβαλε στα πρώτα βήματα της Anthropic, απαντά ότι εάν η εταιρεία βοηθήσει πραγματικά να γίνει ασφαλέστερη η τεχνητή νοημοσύνη, αυτό θα μπορούσε να μετριάσει κάπως την αρνητική εικόνα που έχει δημιουργηθεί γύρω του.
Όχι, όμως, να σβήσει το παρελθόν.
«Δεν θα άλλαζε το γεγονός ότι έχω μετανιώσει για πολλά πράγματα», παραδέχεται.
Η αυτοκρατορία των 32 δισ. που κατέρρευσε μέσα σε λίγες ημέρες
Η ιστορία της FTX ξεκίνησε το 2019, όταν ο Μπάνκμαν-Φριντ δημιούργησε ένα ανταλλακτήριο κρυπτονομισμάτων που εξελίχθηκε με εντυπωσιακή ταχύτητα σε έναν από τους μεγαλύτερους παίκτες της παγκόσμιας αγοράς.
Η επιχειρηματική του επιτυχία τον μετέτρεψε σε έναν από τους νεότερους δισεκατομμυριούχους στον κόσμο.
Απέκτησε πρόσβαση σε πολιτικούς, επιχειρηματίες και διασημότητες, ενώ εξελίχθηκε σε σημαντικό χρηματοδότη των Δημοκρατικών.
Η δημόσια εικόνα του συνδύαζε τον ιδιοφυή επενδυτή με τον αντισυμβατικό επιχειρηματία που υποστήριζε ότι ήθελε να χρησιμοποιήσει τον πλούτο του για το κοινωνικό καλό.
Όλα άλλαξαν το 2022, όταν ένα κύμα μαζικών αναλήψεων αποκάλυψε τα προβλήματα της FTX και οδήγησε την εταιρεία σε πτώχευση.
Ο Μπάνκμαν-Φριντ συνελήφθη στις Μπαχάμες και εκδόθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου αντιμετώπισε κατηγορίες για τη διαχείριση δισεκατομμυρίων δολαρίων που ανήκαν στους πελάτες του ανταλλακτηρίου.
Το 2023, έπειτα από δίκη διάρκειας περίπου ενός μήνα, κρίθηκε ένοχος για απάτη και συναφή αδικήματα, σε μια υπόθεση που αφορούσε στην υπεξαίρεση περίπου 8 δισ. δολαρίων από κεφάλαια πελατών.
Καταδικάστηκε σε 25 χρόνια κάθειρξης.
Η ετυμηγορία ήρθε σε πλήρη αντίθεση με την εικόνα που είχε καλλιεργήσει ως υπεύθυνος επιχειρηματίας και φιλάνθρωπος.
Η νέα μάχη στο Ανώτατο Δικαστήριο και τα 11 δισ. δολάρια
Σήμερα, η νομική στρατηγική του Μπάνκμαν-Φριντ έχει μετατοπιστεί από την αρχική υπεράσπισή του σε μια νέα προσπάθεια ανατροπής της καταδίκης.
Αφού το ομοσπονδιακό εφετείο διατήρησε την καταδικαστική απόφαση τον Ιούνιο, οι δικηγόροι του προσέφυγαν τον Σεπτέμβριο στο Ανώτατο Δικαστήριο των Ηνωμένων Πολιτειών, υποστηρίζοντας ότι υπήρξαν σοβαρά σφάλματα στη δίκη.
Κεντρικό επιχείρημά τους είναι ότι δεν του επετράπη να παρουσιάσει στοιχεία που, κατά την υπεράσπιση, θα έδειχναν ότι η FTX διέθετε επαρκή περιουσιακά στοιχεία ώστε να αποζημιώσει τους πελάτες της.
Οι δικηγόροι επικαλούνται επίσης το γεγονός ότι οι πιστωτές της FTX προβλέπεται να ανακτήσουν τα αρχικά τους χρήματα, μαζί με τόκους.
Η θέση της εισαγγελίας είναι διαφορετική: η μεταγενέστερη αποζημίωση των πελατών δεν αναιρεί την υπεξαίρεση των χρημάτων τους, ούτε την απάτη για την οποία καταδικάστηκε ο ιδρυτής της εταιρείας.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η δικαστική απόφαση για δήμευση περιουσιακών στοιχείων αξίας περίπου 11 δισ. δολαρίων, ένα από τα μεγαλύτερα ποσά που έχουν επιβληθεί σε αντίστοιχη υπόθεση στις ΗΠΑ.
Η υπεράσπιση υποστηρίζει ότι το μέτρο είναι υπερβολικό και παραβιάζει την Όγδοη Τροπολογία του αμερικανικού Συντάγματος, η οποία προστατεύει από την επιβολή υπέρμετρων προστίμων.
Η ειρωνεία είναι ότι αρκετά από τα περιουσιακά στοιχεία της FTX που θα μπορούσαν σήμερα να έχουν πολύ μεγαλύτερη αξία πουλήθηκαν νωρίτερα στο πλαίσιο της πτωχευτικής διαδικασίας.
Έτσι, η εκπλήρωση της τεράστιας οικονομικής υποχρέωσης καθίσταται δυσκολότερη.
Δεν είναι, πάντως, βέβαιο ότι το Ανώτατο Δικαστήριο θα δεχθεί να εξετάσει την υπόθεση. Από τις χιλιάδες αιτήσεις που κατατίθενται κάθε χρόνο, οι δικαστές επιλέγουν μόνο έναν μικρό αριθμό.
Το τελευταίο χαρτί: Μια προεδρική χάρη από τον Τραμπ
Παράλληλα με τη δικαστική προσφυγή, ο Μπάνκμαν-Φριντ αναζητεί διέξοδο και μέσω της πολιτικής.
Οι δικηγόροι του προσπαθούν να επικοινωνήσουν με το υπουργείο Δικαιοσύνης και τον Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος διαθέτει την εξουσία να απονείμει προεδρική χάρη.
Σύμφωνα με τα δημοσιοποιημένα στοιχεία του αρμόδιου γραφείου του αμερικανικού υπουργείου Δικαιοσύνης, υπάρχει σχετικό αίτημα το οποίο εμφανίζεται ως εκκρεμές.
Για έναν άνθρωπο που είχε χτίσει μεγάλο μέρος της επιχειρηματικής του δραστηριότητας πάνω στην εκτίμηση πιθανοτήτων και στο ρίσκο, η στάση του απέναντι στο ενδεχόμενο απονομής χάρης είναι ασυνήθιστα επιφυλακτική.
Όταν ο Economist τον ρωτά πόσο πιθανό θεωρεί να επιτύχει, αρνείται να δώσει ποσοστό.
«Είναι μια δύσκολη μάχη», παραδέχεται.
«Το μόνο που μπορώ να κάνω είναι να παρουσιάσω την αλήθεια όπως την αντιλαμβάνομαι και να ελπίζω ότι οι εμπλεκόμενοι θα αντιμετωπίσουν την υπόθεση με μεγαλύτερη περίσκεψη και λιγότερο ενστικτώδη αντίδραση απ’ ό,τι στο παρελθόν».
Τα πολιτικά εμπόδια, ωστόσο, είναι σημαντικά.
Τον Ιούλιο, η αμερικανική Γερουσία ενέκρινε ομόφωνα ψήφισμα κατά της απονομής χάρης στον πρώην επικεφαλής της FTX.
Η υπόθεση εξακολουθεί να προκαλεί έντονες αντιδράσεις, ακόμη και μεταξύ επενδυτών που έχουν ανακτήσει τα χρήματά τους.
Γιατί οι πελάτες της FTX εξακολουθούν να αισθάνονται χαμένοι
Ένα από τα πιο παράδοξα στοιχεία της ιστορίας είναι ότι η αποκατάσταση των αρχικών χρηματικών απωλειών δεν σημαίνει απαραίτητα και αποκατάσταση της οικονομικής ζημίας όπως την αντιλαμβάνονται οι επενδυτές.
Οι πιστωτές της FTX αποζημιώνονται με βάση την αξία των περιουσιακών τους στοιχείων τον Νοέμβριο του 2022, προσαυξημένη με τόκους.
Όμως αρκετά κρυπτονομίσματα έχουν έκτοτε αυξηθεί σημαντικά σε αξία.
Αυτό σημαίνει ότι ένας επενδυτής που διατηρούσε Bitcoin ή άλλα ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία στην πλατφόρμα μπορεί να πάρει πίσω περισσότερα από την αρχική χρηματική αξία τους, αλλά όχι απαραίτητα την αξία που θα είχαν σήμερα τα ίδια κρυπτονομίσματα.
Για πολλούς πελάτες, αυτή η διαφορά αποτελεί έναν επιπλέον λόγο δυσαρέσκειας.
Κατά έναν παράδοξο τρόπο, ο Μπάνκμαν-Φριντ και ορισμένοι από τους πρώην πελάτες του μοιράζονται πλέον την ίδια εμπειρία: βλέπουν περιουσιακά στοιχεία που κάποτε κατείχαν να έχουν πολλαπλασιάσει την αξία τους, χωρίς να μπορούν να επωφεληθούν από αυτή την άνοδο.
Το ντοκιμαντέρ και η προσπάθεια να αφηγηθεί τη δική του ιστορία
Η νέα συνέντευξη στον Economist δεν αποτελεί τη μοναδική προσπάθεια του Μπάνκμαν-Φριντ να παρουσιάσει τη δική του εκδοχή για την κατάρρευση της FTX.
Το Prime Video έχει παρουσιάσει το επίσημο τρέιλερ της σειράς ντοκιμαντέρ τριών επεισοδίων «The Boy Who Stole Billions?», η οποία εξετάζει την άνοδο και την πτώση της αυτοκρατορίας των κρυπτονομισμάτων.
Στη σειρά, σε σκηνοθεσία της Νανέτ Μπέρσταϊν, ο πρώην επιχειρηματίας μιλά από τη φυλακή για τα γεγονότα που οδήγησαν στην κατάρρευση της FTX.
Το ντοκιμαντέρ περιλαμβάνει επίσης μαρτυρίες ανθρώπων που συμμετείχαν στη δημιουργία της εταιρείας και εξετάζει τις σχέσεις στο στενό περιβάλλον του, συμπεριλαμβανομένης της πρώην συντρόφου του Κάρολαϊν Έλισον, η οποία είχε αναλάβει την ηγεσία της Alameda Research.
Η δημόσια επανεμφάνισή του συμπίπτει με μια περίοδο κατά την οποία οι επενδύσεις του παρελθόντος αποκτούν τεράστια αξία και η τεχνητή νοημοσύνη αναδεικνύεται σε έναν από τους ισχυρότερους κινητήρες της παγκόσμιας οικονομίας.
Ο ίδιος, όμως, εξακολουθεί να δίνει τη σημαντικότερη μάχη της ζωής του μακριά από τις αγορές, τα χρηματιστήρια και τις εταιρείες στις οποίες είχε επενδύσει.
Και ίσως αυτό να είναι το πιο εντυπωσιακό στοιχείο της ιστορίας του: ο άνθρωπος που προέβλεψε ορισμένες από τις μεγαλύτερες τεχνολογικές επιτυχίες της εποχής του αποδείχθηκε ανίκανος να αποτρέψει την καταστροφή της δικής του αυτοκρατορίας.
Παραμένει καταδικασμένος για απάτη, διεκδικεί την ανατροπή της απόφασης και αναζητεί μια δεύτερη ευκαιρία. Στη συνέντευξή του επιμένει ότι η αλήθεια βρίσκεται στη δική του εκδοχή των γεγονότων.
Το εάν αυτή η αφήγηση θα μπορέσει ποτέ να αλλάξει τη νομική ή πολιτική του τύχη, παραμένει ανοιχτό.