Τα τελευταία δύο χρόνια, το ισχυρότερο ίσως επιχείρημα υπέρ της άποψης ότι οι αμερικανικές μετοχές δεν βρίσκονταν σε «φούσκα» ήταν ότι η αγορά δεν έδειχνε αρκετά παραληρηματική. Ναι, οι τιμές είχαν εκτοξευθεί. Ναι, οι αποτιμήσεις είχαν φθάσει σε τόσο υψηλά επίπεδα ώστε οι αναμενόμενες μελλοντικές αποδόσεις για τους επενδυτές να φαίνονται ολοένα και πιο περιορισμένες. Ναι, οι πιθανότητες για θετικές εκπλήξεις μειώνονταν, καθώς σχεδόν όλοι είχαν πειστεί ότι τα εταιρικά κέρδη θα συνέχιζαν να αυξάνονται θεαματικά χάρη στην επανάσταση της τεχνητής νοημοσύνης.
Ωστόσο, μια πραγματική «φούσκα» χρειάζεται κάτι περισσότερο, επισημαίνει σε ανάλυσή του ο Economist. Δεν αρκεί οι επενδυτές να προεξοφλούν σήμερα τα κέρδη του αύριο. Οι τιμές των μετοχών αποσυνδέονται ουσιαστικά από την πραγματικότητα μόνο όταν κυριαρχήσει η μανία. Τότε εμφανίζεται η πεισματική διάθεση όσων γνωρίζουν ότι το επόμενο πρωί θα φέρει ένα επώδυνο «μεθύσι», αλλά προσπαθούν να το αναβάλουν όσο περισσότερο γίνεται. Και όταν αυτό δεν είναι πλέον δυνατό, ακολουθεί η κατάρρευση.
Έχει φθάσει η αγορά σε αυτό το σημείο;
Ας φανταστούμε ότι κάποιος που ταξιδεύει στον χρόνο από το 2016 πληροφορούνταν ότι στις 11 Ιουνίου η SpaceX πούλησε μετοχές σε αποτίμηση 1,8 τρισ. δολαρίων, δηλαδή πάνω από 90 φορές τα ετήσια έσοδά της.
Παράλογο; Όχι, θα απαντούσαν οι υποστηρικτές της εταιρείας. Αντίθετα, επρόκειτο για εξαιρετική ευκαιρία αγοράς, καθώς οι τραπεζίτες της SpaceX φέρονται να ενημέρωσαν τους επενδυτές ότι τα έσοδα του βραχίονα τεχνητής νοημοσύνης της εταιρείας θα αυξηθούν κατά 100 φορές έως το 2030, φθάνοντας τα 322 δισ. δολάρια.
Γιατί όμως η έμφαση δίνεται στα έσοδα και όχι στα κέρδη, όπως συμβαίνει συνήθως στις αποτιμήσεις; Η απάντηση είναι απλή: η SpaceX δεν εμφανίζει κέρδη. Το 2025 κατέγραψε ζημιές ύψους 5 δισ. δολαρίων.
Παρ’ όλα αυτά, μόλις τρεις συνεδριάσεις μετά την εισαγωγή της στο χρηματιστήριο, η μετοχή είχε ενισχυθεί σχεδόν κατά 60%, ανεβάζοντας την αποτίμηση της εταιρείας στα 2,8 τρισ. δολάρια. Στο μεταξύ, η εταιρεία συμφώνησε να εξαγοράσει την Cursor, μία από τις πιο δημοφιλείς εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης στον τομέα του προγραμματισμού, έναντι 60 δισ. δολαρίων.
Η ευφορία δεν περιορίζεται στη SpaceX
Κάποιοι θα μπορούσαν εύλογα να υποστηρίξουν ότι η περίπτωση της SpaceX αντανακλά τη μοναδική ικανότητα του Έλον Μασκ να επηρεάζει τόσο τις αγορές όσο και την ίδια την αντίληψη της πραγματικότητας.
Ωστόσο, η επενδυτική ευφορία ξεπερνά κατά πολύ τα όρια της αυτοκρατορίας του πρώτου τρισεκατομμυριούχου του κόσμου. Οι αμερικανικές μετοχές, όπως αποτυπώνονται στον δείκτη S&P 500, διαπραγματεύονται σήμερα σε επίπεδα αποτίμησης που, σε σχέση με τα μακροχρόνια κέρδη των εταιρειών, απέχουν ελάχιστα από τα επίπεδα της κορύφωσης της φούσκας των dot-com το 2000.
Μάλιστα, οι τιμές ενισχύθηκαν εκ νέου αυτή την εβδομάδα μετά την ανακοίνωση του Ντόναλντ Τραμπ ότι επιτεύχθηκε συμφωνία ειρήνης με το Ιράν, εξέλιξη που οι αγορές υποδέχθηκαν με ενθουσιασμό.
Το πραγματικό σήμα έρχεται από τα options
Η πιο ξεκάθαρη ένδειξη της σημερινής επενδυτικής ψυχολογίας δεν βρίσκεται όμως στις μετοχές, αλλά στην αγορά δικαιωμάτων προαίρεσης (options).
Παραδοσιακά, τα options θεωρούνται ένα είδος ασφαλιστηρίου συμβολαίου. Ένα δικαίωμα πώλησης (put option), για παράδειγμα, δίνει στον επενδυτή το δικαίωμα –αλλά όχι την υποχρέωση– να πουλήσει μια μετοχή σε προκαθορισμένη τιμή έως μια συγκεκριμένη ημερομηνία. Έτσι, μπορεί να περιορίσει τις ζημιές του σε περίπτωση μεγάλης πτώσης της αγοράς, πληρώνοντας ένα τίμημα για την αγορά του δικαιώματος.
Σήμερα όμως, μεγάλο μέρος της αγοράς options θυμίζει περισσότερο καζίνο παρά ασφαλιστικό μηχανισμό.
Ένα put option μπορεί να θεωρηθεί ως στοίχημα ότι η τιμή μιας μετοχής θα βρεθεί κάτω από το προκαθορισμένο επίπεδο κατά τη λήξη του συμβολαίου. Αν συμβεί αυτό, ο κάτοχός του μπορεί να αγοράσει τη μετοχή στην αγορά και να την πουλήσει στην υψηλότερη συμφωνημένη τιμή, αποκομίζοντας τη διαφορά. Αν όχι, το δικαίωμα λήγει χωρίς αξία και ο επενδυτής χάνει το ποσό που κατέβαλε.
Αντίστοιχα, ένα δικαίωμα αγοράς (call option) αποτελεί ουσιαστικά ένα στοίχημα στην άνοδο των τιμών.
Έκρηξη συναλλαγών
Οι συναλλαγές στα options έχουν γνωρίσει εντυπωσιακή άνοδο τα τελευταία χρόνια.
Οι όγκοι που καταγράφηκαν το 2025 από την OCC, έναν από τους μεγαλύτερους αμερικανικούς οργανισμούς εκκαθάρισης συναλλαγών, ήταν σχεδόν διπλάσιοι σε σχέση με το 2020, το οποίο ήδη θεωρούνταν χρονιά-ρεκόρ. Το 2026 οι συναλλαγές κινούνται σε ακόμη υψηλότερα επίπεδα.
Ακόμη μεγαλύτερη ανάπτυξη καταγράφουν τα συμβόλαια εξαιρετικά μικρής διάρκειας, τα οποία θεωρούνται ιδανικά για κερδοσκοπία αλλά σχεδόν άχρηστα ως εργαλεία αντιστάθμισης κινδύνου.
Σύμφωνα με την CME Group, οι συναλλαγές σε options επί του δείκτη S&P 500 που λήγουν την ίδια ημέρα ήταν το 2025 κατά 3,7 φορές περισσότερες σε σχέση με το 2021.
Όταν το καζίνο υπερισχύει της ασφάλισης
Παρά τη θεαματική ανάπτυξη της αγοράς, η βασική λειτουργία των options ως εργαλείων προστασίας θα έπρεπε θεωρητικά να διατηρεί τη ζήτηση για put options υψηλότερη από εκείνη των call options.
Λίγοι θεσμικοί επενδυτές έχουν ανάγκη να ασφαλιστούν απέναντι σε μια ξαφνική άνοδο των τιμών. Αντίθετα, πολλοί χρειάζονται προστασία απέναντι σε μια βίαιη πτώση. Επιπλέον, ιστορικά οι αγορές ανεβαίνουν αργά αλλά πέφτουν απότομα, κάτι που καθιστά τα puts πιο πολύτιμα από τα αντίστοιχα calls.
Για τον λόγο αυτό προκαλεί εντύπωση το γεγονός ότι στον τεχνολογικό δείκτη Nasdaq το μέσο call option κοστίζει πλέον σχεδόν όσο και το μέσο put option.
Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι οι κερδοσκοπικές τοποθετήσεις έχουν αποκτήσει τέτοια ένταση ώστε υπερισχύουν ακόμη και της ζήτησης από τους πολύ μεγαλύτερους θεσμικούς επενδυτές που αναζητούν προστασία.
Με άλλα λόγια, το πλήθος που βλέπει την αγορά ως καζίνο ποντάρει πλέον μαζικά ότι οι τιμές θα συνεχίσουν να ανεβαίνουν προς… τη Σελήνη ή ακόμη και τον Άρη.
Η γιορτή φαίνεται να εισέρχεται σε μια φάση όπου τα πράγματα αρχίζουν να ξεφεύγουν από τον έλεγχο. Μπορεί να συνεχιστεί για κάποιο διάστημα ακόμη. Όμως όσο περισσότερο καθυστερεί η στιγμή της προσαρμογής στην πραγματικότητα, τόσο πιο επώδυνη είναι πιθανό να αποδειχθεί όταν τελικά φθάσει.
Διαβάστε ακόμη
Καύσιμα: Πότε θα περάσει η αποκλιμάκωση των διεθνών τιμών στην αντλία
Κοτζίμα: Η «Μέκκα του τζιν» στην Ιαπωνία
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα