Η παραοικονομία, δηλαδή το αδήλωτο χρήμα που κυκλοφορεί σε όλες τις οικονομίες της Δύσης, είναι μια ανοικτή πληγή για την υγιή ανάπτυξη επ’ ωφελεία του συνόλου της κοινωνίας. Δεν είναι μόνο ελληνικό φαινόμενο, όπως πολλοί φαντάζονται, αλλά υπαρκτό και ανησυχητικό ακόμα και σε χώρες με ισχυρότερη οικονομία και προηγμένες μεθόδους και μηχανισμούς καταπολέμησης της.
Και μάλιστα το φαινόμενο της παραοικονομίας αυξάνεται σε περιόδους οικονομικής κρίσης ή στασιμότητας. Μια πρόσφατη πανεπιστημιακή έρευνα για τη Γερμανία, αναφέρει πως την τρέχουσα χρονιά η παραοικονομία θα σημειώσει ρεκόρ 12ετίας και θα κυμανθεί γύρω στα 538 δισ. ευρώ κι έτσι η σχέση της με το ΑΕΠ θα ανέλθει στο 11,6% από 11,4% το 2025.
Και μπορεί αυτή η… «επίδοση» να μην κατατάσσει τη Γερμανία στις πρώτες θέσεις των χωρών της ΕΕ αλλά και το μέσον της κατάταξης δεν είναι ευκαταφρόνητο και αμελητέο για μια χώρα με τόσο εξελιγμένους μηχανισμούς ελέγχων.
Η ίδια έρευνα αναφέρεται και στην Ελλάδα και κάνει την εκτίμηση πως η παραοικονομία το 2026 θα φθάσει στο 21,6% του ΑΕΠ, δηλαδή σε απόλυτους αριθμούς, θα κυμαίνεται πέριξ των 50 δισ. ευρώ.
Δύο χρόνια πριν η Τράπεζα της Ελλάδος εκτιμούσε την παραοικονομία και το αδήλωτο χρήμα, που κυκλοφορούσε στη χώρα στο 30%. Στο μεταξύ όμως η εξάπλωση των πληρωμών μέσω καρτών έχει μειώσει σε κάποιο σημαντικό βαθμό τον έλεγχο των οικονομικών δραστηριοτήτων και τα αποτελέσματα είναι απτά στην αύξηση των φορολογικών εσόδων, κυρίως μέσω του ΦΠΑ, αλλά και της φορολογίας εισοδήματος, μέσω τόσο των νέων θέσεων εργασίας, όσο και του περιορισμού της αδήλωτης εργασίας.
Βέβαια, τα όποια μέτρα έχουν ληφθεί δεν είναι τα μόνο υπεύθυνα για τη μείωση από το 30% στο 21,6% γιατί στο μεταξύ είχαμε και σημαντική αύξηση του ΑΕΠ.
Παρ’ όλα αυτά, δεν παύει να είναι ένα υψηλότατο ποσό, που κινείται κάτω από τα ραντάρ των φορολογικών αρχών.
Με μια μόνο απλουστευτική προσέγγιση, ας σκεφτούμε αν αυτά τα 50 δισ., που κυκλοφορούν μαύρα στην οικονομία, αν φορολογούνταν με τον χαμηλό συντελεστή το 10%, τότε τουλάχιστον άλλα 5 δισ. έσοδα θα έμπαιναν στα ταμεία του κράτους.
Και με αυτά τα θεωρητικά 5 δισ. για να έχουμε τάξη μεγέθους, θα μπορούσαν να μειωθούν οι φορολογικοί συντελεστές για το σύνολο των φορολογουμένων και να δουν πραγματική αύξηση στο διαθέσιμο εισόδημα τους όλοι ή να καταργηθεί ο ΕΝΦΙΑ, ή να δοθεί 13ος μισθός στο δημόσιο και τις συντάξεις ή εναλλακτικά να μοιραστούν στην κοινωνία μέσα από την ενίσχυση της δημόσιας υγείας, της εκπαίδευσης ή τις κοινωνικές δομές, που συμβάλλουν στη βελτίωση της ζωής των ανθρώπων. Και πόσα άλλα.
Όμως ας μη γελιόμαστε. Η πλήρης εξάλειψη της παραοικονομίας δεν πρόκειται να συμβεί σε ορατό χρόνο. Μπορεί να κλείνουν παράθυρα και να περιορίζεται η κίνηση του μαύρου χρήματος, αλλά ποτέ δεν πρόκειται να εξαλειφθεί εντελώς. Και τούτο γιατί απλά, όταν δεν υπάρχει κάποιο κίνητρο στον πολίτη για να απαιτεί απόδειξη σε όλες τις συναλλαγές του από τον τεχνικό, την οικιακή βοηθό μέχρι τον εστιάτορα, αλλά την ίδια στιγμή να αναγκάζεται να πληρώνει 24% ΦΠΑ πάνω στην τιμή της οιασδήποτε υπηρεσίας, τότε μάλλον, το «χωρίς απόδειξη» υπερέχει.
Επομένως ή θα πρέπει να μειωθεί ο ΦΠΑ σε αυτές τις… ύποπτες κατηγορίες, στις οποίες διαπιστώνεται αδήλωτη εργασία και προσφορά υπηρεσιών ή να επανέλθει με κάποιο τρόπο, το μέτρο της συγκέντρωσης αποδείξεων από κάποιους συγκεκριμένους τομείς και ο καταβαλλόμενος ΦΠΑ από τον πελάτη, να συνυπολογίζεται στο δηλούμενο εισόδημα και ένα μέρος αν όχι το σύνολο, να αφαιρείται.
Διαφορετικά, η όποια ποσοστιαία μείωση της παραοικονομίας ως προς το ΑΕΠ, θα εξαρτάται πλέον σε μεγάλο βαθμό από την αύξηση ή τη στασιμότητα της ανάπτυξης.