Η εύλογη απορία που ακούγεται όλο και συχνότερα τις τελευταίες ημέρες είναι αυτή: αφού η ένταση στη Μέση Ανατολή φαίνεται να υποχωρεί και οι διεθνείς αγορές πετρελαίου αντιδρούν θετικά, γιατί οι οδηγοί δεν βλέπουν ακόμη ουσιαστική μείωση στις τιμές των καυσίμων;
Η απάντηση βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η ενεργειακή αλυσίδα. Η τιμή που εμφανίζεται καθημερινά στις διεθνείς αγορές είναι μόνο η αφετηρία μιας διαδικασίας που απαιτεί χρόνο για να φτάσει μέχρι το πρατήριο της γειτονιάς. Και σε αυτή τη διαδρομή παρεμβάλλονται πολλοί παράγοντες που επιβραδύνουν ή ακόμη και περιορίζουν την τελική αποκλιμάκωση.
Οι περισσότεροι καταναλωτές παρακολουθούν την πορεία του Brent και θεωρούν λογικά ότι όταν το πετρέλαιο πέφτει, η βενζίνη θα πρέπει να ακολουθεί σχεδόν αυτόματα. Στην πραγματικότητα, όμως, οι τιμές λιανικής αντανακλούν αγορές που έγιναν εβδομάδες νωρίτερα. Τα διυλιστήρια, οι εταιρείες εμπορίας και τα πρατήρια διαθέτουν αποθέματα τα οποία αγοράστηκαν σε υψηλότερες τιμές κατά την κορύφωση της κρίσης. Μέχρι αυτά τα αποθέματα να απορροφηθούν από την αγορά, η μείωση των διεθνών τιμών δεν μπορεί να αποτυπωθεί πλήρως στην αντλία.
Υπάρχει όμως και ένας δεύτερος παράγοντας που συχνά υποτιμάται. Η αγορά δεν επηρεάζεται μόνο από την τιμή του αργού πετρελαίου αλλά και από την τιμή των έτοιμων προϊόντων διύλισης, δηλαδή της βενζίνης και του ντίζελ που διαπραγματεύονται στις διεθνείς αγορές. Κατά τη διάρκεια της κρίσης στη Μέση Ανατολή, οι τιμές των καυσίμων αυξήθηκαν ταχύτερα από το ίδιο το πετρέλαιο, αντανακλώντας φόβους για ελλείψεις, προβλήματα εφοδιασμού και αυξημένο κόστος μεταφοράς. Η διόρθωση αυτών των στρεβλώσεων συνήθως απαιτεί περισσότερο χρόνο.
Το ζήτημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο στην Ευρώπη λόγω της ισοτιμίας ευρώ-δολαρίου. Το πετρέλαιο αγοράζεται σε δολάρια και κάθε μεταβολή της συναλλαγματικής ισοτιμίας επηρεάζει άμεσα το πραγματικό κόστος εισαγωγής. Ακόμη και σε περιόδους πτώσης των διεθνών τιμών, ένα ασθενέστερο ευρώ μπορεί να απορροφήσει μέρος του οφέλους για τις ευρωπαϊκές οικονομίες.
Στην ελληνική περίπτωση προστίθεται ένας ακόμη κρίσιμος παράγοντας: η φορολογία. Το μεγαλύτερο μέρος της τελικής τιμής της βενζίνης και σημαντικό τμήμα της τιμής του πετρελαίου κίνησης δεν συνδέεται με την αξία του καυσίμου αλλά με φόρους και τέλη. Αυτό σημαίνει ότι όταν μειώνεται η διεθνής τιμή του πετρελαίου, η επίδραση στην τελική τιμή είναι πολύ μικρότερη από ό,τι φαντάζονται οι καταναλωτές. Η φορολογική επιβάρυνση λειτουργεί σαν «μαξιλάρι» στις αυξήσεις, αλλά και σαν «φρένο» στις μειώσεις.
Παράλληλα, οι διεθνείς αγορές εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν τη Μέση Ανατολή με επιφυλακτικότητα. Μπορεί η συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν να έχει περιορίσει τον άμεσο γεωπολιτικό κίνδυνο, όμως οι αναλυτές δεν θεωρούν ότι η αγορά έχει επιστρέψει πλήρως στην κανονικότητα. Η αποκατάσταση των ενεργειακών ροών, η επαναφορά της παραγωγής και η αποκατάσταση υποδομών που επηρεάστηκαν από τη σύγκρουση απαιτούν χρόνο.
Αυτό εξηγεί γιατί οι προβλέψεις των μεγάλων χρηματοπιστωτικών οίκων παραμένουν συγκρατημένες. Οι περισσότεροι βλέπουν χαμηλότερες τιμές πετρελαίου σε σχέση με τα σενάρια κορύφωσης της κρίσης, αλλά όχι επιστροφή στα επίπεδα που επικρατούσαν πριν από την έναρξη της σύγκρουσης. Με άλλα λόγια, η αγορά έχει αφαιρέσει ένα μέρος του γεωπολιτικού premium, όχι όμως ολόκληρο.
Το πραγματικό ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν θα πέσουν οι τιμές των καυσίμων, αλλά πόσο και πότε. Η Ιστορία δείχνει ότι οι αυξήσεις περνούν συνήθως γρήγορα από τις διεθνείς αγορές στην αντλία, ενώ οι μειώσεις χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να διαχυθούν σε ολόκληρη την αλυσίδα.
Για τους καταναλωτές αυτό ίσως ακούγεται άδικο. Για την αγορά ενέργειας, όμως, αποτελεί τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ένα πολύπλοκο σύστημα που επηρεάζεται από γεωπολιτική, συναλλαγματικές ισοτιμίες, αποθέματα, διύλιση, μεταφορές και φορολογία. Και γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, η λήξη μιας κρίσης δεν σημαίνει ποτέ αυτόματη επιστροφή στις παλιές τιμές. Σε μια άλλη περίπτωση, γι’ αυτό λέγονται και βενζιν-άδικα – όπως ίσως ακουστεί το επόμενο διάστημα και σε κάποια παράσταση του Δελφινάριου…
Διαβάστε ακόμη
Ιστορικές επιδόσεις για το Πλαίσιο: Μία ανάσα από τα 500 εκατ. ευρώ με άλμα στην κερδοφορία
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα